نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد، نجف‌آباد، ایران

2 دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

3 دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد، نجف آباد، ایران

10.29252/envs.33587

چکیده

سابقه و هدف:
منظر فرهنگی(cultural landscape)  از دهه 1990 میلادی، توسط سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، به عنوان یک زمینۀ موضوعی میان­رشته و فرارشته معرفی، و به صورت رسمی در دستورکار توسعه جوامع عضو سازمان قرار گرفت. در حالیکه از دهۀ 1920 میلادی، صاحب نظران متعددی در این زمینه مطالعه و فعالیت نمودند و متون مرتبط با آن را منتشر کرده‌اند. بوم‌شناسی انسانی (human ecology) به مطالعه ارتباط انسان­ها با یکدیگر و با محیط زندگی خویش مربوط می‌شود و پیوند تنگاتنگی با منظر فرهنگی دارد و کارکرد دوگانه­ای در تحقق­ پذیری همزمان ارتقاء ارزش­های منظر فرهنگی و بهبود بوم­شناسی انسانی ایجاد می‌کند. سابقه این مفهوم به سال 1907 میلادی باز می­گردد و از آن زمان تا کنون، نظریه­ پردازان مرتبط با این موضوع با مطرح نمودن موضوع‌های متنوع فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در تلاش برای بهبود رابطه انسان و محیط زیست بودند. هدف این مقاله، دستیابی به چگونگی دگرگونی مفهوم منظر فرهنگی در گذر زمان و تداوم آن در تعامل با بوم­شناسی انسانی است، به گونه‌ای که قابل پیاده‌سازی در یک فرایند برنامه‌ریزی ارتقاء منظر فرهنگی باشد. 
مواد و روش­ها:
به این منظور با انجام بازبینی متون مرتبط با چارچوب‌های نظری، فنی و تجربی منظر فرهنگی و بوم‌شناسی انسانی، و به­کارگیری روش تحلیل متون مدون (documentary analysis)، برپایه روش­های پژوهش تحلیل ساختاری تاریخی(historic structural analysis)  و تحلیل قیاسی (comparative analysis)، زمینه­های مشترک منظر فرهنگی و بوم‌شناسی انسانی در یک توالی زمانی مبتنی بر روابط علت و معلولی (cause and effect)، سازمان­دهی شده است. در این شیوه پژوهش، شواهد، مدارک و اسناد تاریخی (evidences) به عنوان مواد پژوهش، پژوهشگر را در پاسخ به سوال «چه بوده­است؟» یاری می­کنند. تفسیر شواهد با نگاهی «مشروط و احتمالی» نسبت به علیت (در مقابل جبر) و بهره گرفتن از تبیین­های ترکیبی از دیگر ویژگی­های این روش پژوهش است که به آن ماهیت تطبیقی-تاریخی (historic-adaptive) می‌دهد. داده­ها و اطلاعات مورد نیاز پژوهش، شواهد تاریخی و از نوع کیفی هستند و از مسیرهای چهارگانه (1) متون و منابع اولیه (2) متون و منابع ثانویه (3) متون مربوط به سوابق جاری (4) متون بازگردآوری شده به دست آمده‌اند.
نتایج و بحث:
یافته­ های برآمده از تحلیل­های ساختاری تاریخی متون مرتبط با انگاشت منظر فرهنگی نشان می­دهند که منظر فرهنگی در سیر دگرگونی تاریخی خود، از «محصول مشترک طبیعت و انسان» به «بازنمای تنوع ارتباط میان نوع بشر و محیط طبیعی برای نمایش روش­های منحصر به فرد استفاده پایدار از زمین، ویژگی­های ناشی از محدودیت­های محیط طبیعی و تعامل ذهنی با طبیعت» تغییر ماهیت داده و تکامل یافته است. نگرانی نظریه­پردازان این انگاشت در تجارب بین­الملل، آگاهی افراد و جوامع برای شناسایی و توصیف مناظر فرهنگی سرزمین خویش و تلاش برای ثبت جهانی آن به منظور حفاظت و ارتقاء ارزش­های منظر فرهنگی است. دستیابی به این خواسته از راه «مدیریت منابع فرهنگی» (cultural resources management) که جایگزین «حفاظت از میراث فرهنگی» (protection of cultural heritage)  می­شود، قابل تحقق است. در مقابل بوم­شناسی انسانی با برخورداری از زمینه­های مشترک با منظر فرهنگی، بر مطالعه تعاملات میان انسان و محیط زندگی، به منظور آگاه نمودن افراد و جوامع از تاًثیر ویرانگر برخی اقدامات انسانی بر زیست­بوم و مناظر فرهنگی تمرکز می­کند. اندیشمندان در این قلمرو دانش در پی کشف راه­حل برای بهبود رابطه میان انسان و زیست­بوم انسانی هستند و همزمان پژوهشگران و فعالان حرفه­ای در قلمرو دانش منظر فرهنگی بر شناسایی و توصیف مناظر فرهنگی متمرکز می­شوند. از سوی دیگر، با توجه به اهمیت برنامه‌ریزی و تصمیم سازی فرآیندمحور، توجه به نقش بازیگران و همچنین ضرورت تأکید بر اصل عدم قطعیت، ماهیت میان رشته‌ای بودن انگاشت‌های منظر فرهنگی و بوم‌شناسی انسانی، دگرگونی­ها و پیچیدگی‌های محیط‌های طبیعی و انسان‌ساخت، رهیافت برنامه‌ریزی راهبردی (strategic planning) و به ویژه برنامه­ریزی پیشایندی (contingency planning) می­تواند پیوند محتوایی و فرآیندی بین این قلمروهای دانش دوگانه را برقرار نماید.
نتیجه­ گیری:
الگوی برنامه­ریزی پیشایندی با توجه به رهیافت بوم‌شناسی انسانی که توجه ویژه­ای به مطالعه تاریخی و توصیف و تحلیل دوره­ای شواهد دارد، به گونه­ای که قابلیت پیاده­سازی داشته باشد، به صورت یک فرایند دوگانه با دو مرحله کلان ((1) مستندسازی (documentation) و تدوین برنامه (2) اشتراک­گذاری (sharing)) و شش مرحله خرد (شناخت ارزش‌های منظر فرهنگی، تشخیص روابط علت و معلولی، تحلیل اثر، توسعه راهبردهای واکنشی، توسعه برنامه­های پیشایندی مبتنی بر شواهد و اشتراک­گذاری برنامه­های پیشایندی مرتبط با ارزش­های منظر فرهنگی میان بازیگران کلیدی)، پیشنهاد گردید. در مرحله نخست از این فرایند، با استفاده از مشاهدات و مطالعات میدانی، ارزش­های منظر فرهنگی شناسایی و توصیف می‌شوند، سپس با استفاده از تحلیل محتوای مصاحبه­های هدفمند پیرامون روابط علت و معلولی هر یک از ارزش­های مذکور، همزمان تحلیل اثر نیز صورت گرفته و اقدام به توسعه راهبردهای واکنشی می­شود. در مرحله دوم نیز با پیشنهاد برنامه­های پیشایندی مبتنی بر شواهد و اشتراک­گذاری برنامه­های پیشایندی مرتبط با ارزش­های منظر فرهنگی میان بازیگران کلیدی، افزون بر معکوس نمودن روند افت ارزش­های منظر فرهنگی، ارتقاء آن‌ها نیز در دستورکار قرار می‌گیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Demonstration of contingency planning approach for cultural landscape upgrading based on cultural landscape historic analysis that related with human ecology in time progression

نویسندگان [English]

  • Ali Hosseinpour 1
  • Darioush Moradi Chadegani 2
  • Shirin Toghyani 3
  • Elham Nazemi 3

1 Islamic Azad University, Najaf Abad Branch, Najaf Abad, Iran

2 Art university of Isfahan, Isfahan, Iran

3 Islamic Azad University, Najaf Abad Branch, Najaf Abad, Iran

چکیده [English]

Introduction:
The cultural landscape since 1990s was introduced by The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) as an interdisciplinary subject, and formally was determined on the agenda of the organization’s member communities, while since the 1920s, many scholars have studied and published the related theories. Human ecology is concerned with the relation between human and their environment and is closely linked to the cultural landscape and has the dual function of simultaneously realizing the promotion of cultural landscape values and improving human ecology. Human ecology’s theorists since 1907 AD have been trying to improve the relation between human and environment by researches in cultural, social, and economic issues. The purpose of this article is to explore transforms of cultural landscape over time and its continuity in interaction with human ecology that can be implemented in a planning process to promote of cultural landscape.
Material and methods:
Reviewing texts related to the theoretical, technical and experimental frameworks of cultural landscape and human ecology, and applying documentary analysis, based on historic-structural analysis and comparative analysis, the common fields of the cultural landscape and human ecology are organized in a sequence of cause and effect relations based on time. In this research method, the evidences (especially historical evidences) as the research material lead the researcher to answer the question “What was it?”. this This research method is historical-adaptive that evidences are interpreted with "contingent and probabilistic" (versus algebra) view of cause and effect and used synthetic explanations. Data and information that is required for this research is historical and qualitative evidences, and is gathered from the four paths (1) primary texts and sources (2) secondary texts and sources (3) current texts (4) recovered texts.
Results and discussion:
Findings from historic-structural analysis of cultural landscape represent that it is  transformed and evolved from the “product of nature and humanity” to “the representation of the diversity of the relation between human and the nature to display unique methods of sustainable land use, properties resulting from the constraints of the natural environment, and mental interaction between human with nature”. Theorists' concern in international experiences is the awareness of individuals and communities to diagnosis and describes cultural landscapes in their country and attempt to register it globally in order to protect and enhance the values of the cultural landscape. This can be achieved through “cultural resources management”, which replaces with “protection of cultural heritage”. While human ecology, with common substantive with cultural landscape, focuses on interactions between human and environment in order to inform individuals and communities of the devastating impact of some human actions on ecosystems and cultural landscapes. Scholars in this field of knowledge seek to find solutions to improve the relation between human and the nature, while at the same time researchers and professional activists in the field of the cultural landscape are focused on identifying and describing cultural landscapes. On the other hand, refer to the importance of process-oriented planning and decision-making, attention to the role of actors as well as the need to emphasize the uncertainty principle, the interdisciplinary of cultural landscape and human ecology concepts, transformations and complexities of natural environments and anthropogenesis, “strategic planning” approach, and in particular “contingency planning”, can establish a substantive and process link between these dual knowledge domains.
Conclusion:
The “contingency planning model” according to the human ecology approach, which pays particular attention to the historical study and periodic description and analysis of evidences, were suggested as a two-step process with two levels (1) documentation and programming (2) sharing, and six steps (cognition cultural landscape values, identifying cause and effect relations, analyzing impact, developing response strategies, developing evidence-based contingency plans and sharing contingency plans related to cultural landscape values among key actors. In the first level of this process, cultural landscape values are identified and described using surveys and field observations, and then simultaneously analyzing impacts and developed response strategies by analyzing the substantive of purposeful interviews about the cause and effect relations of each of these values. In the Second level, reverse the trend of decreasing cultural landscape values and promote them by proposing evidence-based contingency plans related to the cultural landscape values and sharing them among key actors.

کلیدواژه‌ها [English]

  • human ecology
  • cultural landscape
  • antecedent planning
  • cultural resource management
  • Transformation
  • historic-structural analysis
  • comparative analysis