نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مهندسی زراعی و عمران روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، اهواز، ایران

چکیده

سابقه و هدف:
در سال­ های اخیر مسئله خشکسالی­ های مداوم منجر به برداشت بی­ رویه بهره ­برداران کشاورزی از منبع­ های ­آب ­زیرزمینی شده ­است و متعاقبا تهدید­کننده جدی کاهش سطح سفره ­های آب­زیرزمینی و دوام جریان آن بوده ­است. از آنجا که رفتار انسان در صدر مشکل ­های محیط زیستی قرار دارد، تغییر رفتار بهره ­برداران نقش مهمی را در بهبود مدیریت منبع ­های طبیعی و پایداری محیطی ایفا می ­کند. بنابراین تحقیق حاضر با هدف تحلیل رفتار پایدار بهره­ برداران آب­ کشاورزی و شناسایی عامل­ های موثر بر آن بر مبنای تئوری رفتاری آیزن در استان خراسان ­جنوبی صورت­ گرفت.
مواد و روش ­ها:
تحقیق حاضر به شیوه کمّی و از طریق پیمایش صورت گرفت. جامعة آماری این پژوهش در برگیرنده کلیه بهره برداران کشاورزی آب­چاه کشاورزی در هفت شهرستان استان با تعداد 49685 می­باشد. روش نمونه ­گیری به شیوه هدفمند خوشه ­ای چند­ مرحله ­ای بوده ­است. همچنین بر طبق فرمول کوکران 381 نفر بعنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. تعداد پرسشنامه­ های تکمیل شده نمونه مورد بررسی 273 نفر بوده ­است. برای جمع ­آوری اطلاعات، از پرسشنامه ­ای ساختارمند استفاده شد، که میزان ضریب آلفای کرونباخ برای متغیر­های مورد بررسی در دامنه 0.70 تا 0.88 به­ دست آمد. داده­ های گردآوری شده با استفاده از نرم­ افزار22  SPSS و 22 AMOS تجزیه و تحلیل شدند.
نتایج و بحث:
در حدود 80 درصد از جامعه مورد مطالعه سهمی از آب چاه را تحت مالکیت خود داشتند که از این بین 92 درصد آن­ها کمتر از 24 ساعت سهم آب از چاه کشاورزی داشتند و همچنین 6.96 درصد از بهره ­برداران چاه آب نظام خرده­ مالکی در زمین‌های کشاورزی داشتند. نتایج برازش مدل حاصل از تحلیل­ عاملی تاییدی نشان داد که چهار سازه رفتار محیط زیستی برابری، صرفه ­جویی و بشردوستانه به خوبی رفتار پایدار را می­ سنجند. بطوری ­که بیشتر بودن TLI و CLI از 0.9 بیانگر آن است که مدل اندازه‌گیری از مدل استقلال فاصله گرفته ­است. همچنین نتایج برازش مدل معادلات ساختاری با استفاده از نرم ­افزار اموس گویای آن بود که متغیر قصد عمل با ضریب0.56 درصد واریانس رفتار پایدار آب­ زیرزمینی را تبیین می­ کند. همچنین چهار متغیر هویت محیط زیستی، نگرش نسبت به خشکسالی، هنجار ذهنی و الزام شخصی نیز بعنوان متغیر های تاثیر­گذار بر قصد عمل و رفتار مورد بررسی قرار گرفتند. ضرایب به ­دست ­آمده حاکی از آن است که نگرش نسبت به خشکسالی 0.47 درصد بر قصد عمل پایداری آب­ زیرزمینی بصورت مستقیم و مثبت تاثیر داشته ­است. همچنین هنجار ذهنی و الزام شخصی در سطح 0.05 اثر مثبت و غیر مستقیم و هویت محیط زیستی در سطح 0.05 اثر مثبت و مستقیم بر قصد عمل پایداری داشته است. از سوی دیگر مسیر هنجار ذهنی بر الزام ­شخصی اثر مستقیم و مثبت بوده است. همچنین دو متغیر قصد­عمل پایداری و هویت محیط زیستی اثر مستقیم و معناداری بر رفتار پایدار آب زیرزمینی بهره بردار نشان دادند و از سوی دیگر بین مسیر متغیر­های نگرش نسبت به خشکسالی، هنجار ذهنی و الزام شخصی اثر غیر مستقیم و معنادار به ­دست آمد.
نتیجه­ گیری:
انجام اقدام­ های بنیانی در راستای هدف پایداری جریان دوام آب­ زیرزمینی موجود ضروری به ­نظر می­ رسد. از آنجا که تغییر رفتار بهره­ بردار بعنوان مهمترین عامل در رسیدن به این هدف شناخته شده ­است و همچنین با توجه به این­که رسالت ترویج­ کشاورزی تغییر رفتار بهره­ برداران و کمک به تصمیم ­گیری آن­ها در مدیریت منبع­ های ­طبیعی می ­باشد. با مشخص شدن تاثیر متغیر­های مورد بررسی بر رفتار پایدار فرد نشان می ­دهد هر چه بهره ­بردار آب­چاه بینش روشن ­تری نسبت به پدیده خشکسالی و پیامد­های آن داشته باشد بر قصد عمل وی نسبت به مدیریت پایدار منبع ­های آب ­کشاورزی در سطح مزرعه تاثیر مثبت ­تری خواهد داشت. ارائه آموزش های کاربردی در راستای توسعه ­دانش فنی و نگرش بهره ­برداران در سه حیطه محیط زیستی، اجتماعی و اقتصادی نسبت به آب ­زیرزمینی متناسب با ویژگی ­های جمعیت­ شناختی بهره­ برداران می ­تواند یک عامل پیش­برنده در بروز رفتارهای پایدارتر نسبت به آب ­زیرزمینی باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Assessing the sustainable behavior of agricultural water operators and its correlates in south Khorasan province

نویسندگان [English]

  • Azadeh Bakhshi
  • Bahman Khosravipour
  • Mansour Ghanian

Department of Agricultural Extension and Education, Faculty of Agricultural Engineering and Rural Development, Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan, Ahwaz, Iran

چکیده [English]

Introduction:
Among numerous natural resources, the water accounts as an increasingly scarce resource in Iran. Especially, in South Khorasan, a province with low annual rainfall, groundwater is a vital resource for agricultural systems. In recent years, the frequent and prolonged droughts led to aquifer overexploitation by agricultural operators. Because human behavior is the most important issue in environmental challenges, changing operators’ behavior plays an important role in sustainable resource management. For this reason, the present study aimed to investigate agricultural operators’ sustainable behavior and its correlates in South Khorasan.
Material and methods:
The present study is practical in terms of its nature and objectives, a descriptive survey in terms of data collection, and a correlation study in terms of analyzing the data. The total statistical population was the agricultural operators from the wells in seven counties (N=49685). A Purposive-quota sampling method was used (n=381) and the total data were gathered via the use of a research-based questionnaire. In total, 273 filled questionnaires were obtained. For assessing sustainable behavior based on Tapia-Fonllem research, four dimensions named pro-ecological, equity, frugality, and altruism were assessed. The reliability of the questionnaire was confirmed by calculating Cronbach’s alpha coefficient which was obtained 0.70-0.88. The data were analyzed using SPSS v.22 and AMOS v.22.
Results and discussion:
According to descriptive analysis, 84% of respondents were the owner of the farms and around 80% were the owner of the wells. However, 92% of them had lower than 24 hours share of the well’s water. Also, 96% of farm systems were peasant. Both dependent and independent variables were analyzed via Structural Equation Modeling (SEM). However, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was used to confirm the goodness of the latent variables. According to the results, pro-environmental behavior, equity, frugality, and altruism initially showed fit-indices. In addition, the result of SEM showed that intention predicted 0.56 percent of variations in Sustainable groundwater behaviour (SGWB). Results of this study showed that attitudes towards drought had a positive and direct effect on the intention by 0.47 percent. In addition, environmental identity had a direct and positive effect on intention too. Subjective norm and personal obligation had a positive and indirect effect on intention variable. Also, intention and environmental behavior had a positive and direct effect on SGWB.
Conclusion:
It is necessary to do measures in order to conserve groundwater sustainability. Changing behavior is the most important factor to achieve this goal. According to the results of the present study, it could be concluded that if the operators of the wells have a clear attitude towards the drought and its effect, they can get a better decision on sustainable agricultural water management at farm level. In addition, if operators believe that their measures determine the sustainability of groundwater, they will try to improve their environmental identity and personal obligation. However, practical extension and education programs in environmental, social, and economic aspects can help to improve groundwater sustainable behavior among agricultural operators.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sustainable behavior
  • Agricultural water operators
  • Groundwater
  • Structural Equation Modeling

Ajzen, I., 2002. Perceived behavioral control, self-efficacy, locus of control, and the theory of planned Behavior. Journal of Applied Social Psychology. 32, 665-683.

Ajzen. I., 1999. The theory of planned behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes. 50, 179-211.

Aidid, M.D., Rauf, B. and Pertiwi, N., 2017. Effect of self-concept and attitudes to behavior of farmer in sustainable land management. Research journal of applied sciences. 12(1), 67-72.

Bamberg, S. and Moser, G., 2007. Twenty years after Hines, Hungerford, and Tomera: A new meta-analysis of psycho-social determinants of pro-environmental behavior. Journal of Environmental Psychology. 27, 14–25.

Biel, A. and Thøgersen, J., 2007. Activation of social norms in social dilemmas: A review of the evidence and reflections on the implications for environmental behaviour. Journal of Economic Psychology. 28(1), 93–112.

Chan, L. and Bishop, B., 2013. A moral basis for recycling: Extending the theory of planned Behaviour. Journal of Environmental Psychology. 36, 96-102.

Corral-Verdugo, V., Mireles-Acosta, J., Tapia-Fonllem, C. and Fraijo-Sing, B., 2011. Happiness as Correlate of Sustainable Behavior: A Study of Pro-Ecological, Frugal, Equitable and Altruistic Actions That Promote Subjective Wellbeing. Human Ecology Review. 18(2), 95-104.

Davis, J.L., Le, B. and Coy, A.E., 2011. Building a model of commitment to the natural environment to predict ecological behavior and willingness to sacrifice. Journal of Environmental Psychology. 31, 257- 265.

Dascher, E.D., Kang, J. and Hustvedt, G., 2014. Water sustainability: environmental attitude, drought attitude and motivation. International Journal of Consumer Studies. 38, 467–474.

Faramarzi, M., Yang, H., Schulin, R. and Abbaspour, K.C., 2010. Modeling wheat yield and crop water productivity in Iran: Implication of agricultural water management for wheat production. Agricultural Water Management. 97, 1861–1875.

Floress, K., Garcia de Jalon, S., Church, S.P., Babind, N.D., Ulrich-Schade, J. and Prokopy, L. S., 2017. Toward a theory of farmer conservation attitudes: Dual interests and willingness to take action to protect water quality. Journal of Environmental Psychology .53, 73-80.

Ibtissem, M.H., 2010. Application of Value Beliefs Norms Theory to the Energy Conservation Behaviour. Journal of Sustainable Development. 3(2), 129-139.

Iglesias, A. and Garrote, L., 2015. Adaption strategies for agricultural water management under climate change in Europe. Agricultural Water Management. 155, 113–124.

Joshi, Y. and Rahman, Z., 2017. Investigating the determinants of consumers’ sustainable purchase behavior. Sustainable Production and Consumption.10, 110-120.

Kang, J., Grable, K., Hustvedt, G. and Ahn, M., 2017. Sustainable water consumption: The perspective of Hispanic consumers. Journal of Environmental Psychology. 50, 94-103.

Karami, E. and Mansoorabadi, A., 2008. Sustainable agricultural attitudes and behaviors: a gender analysis of Iranian farmers. Environment Development and Sustainability. 10, 883–898.

Klockner, C.A., 2013. A comprehensive model of the psychology of environmental behavioural meta-analysis. Global Environmental Change. 23(5), 1028-1038.

Kraiser, F.G., Wolfing, S. and Fuhrer, U., 1999. Environmental attitude and ecological behavior. Journal of Environmental Psychology. 19, 1-19.

Kaiser, F.G., 2006. A moral extension of the theory of planned behavior: Norms and anticipated feelings of regret in conservationism. Personality and Individual Differences. 41, 71-81.

Lee, K., 2008. Making environmental communications meaningful to female adolescents: A study in Hong Kong. Science Communication. 30(2), 147–176.

Lopez, G.A. and Arango, M.A., 2008. Relationship among values, beliefs, norms and ecological behaviour.

Psicothema, 20(4), 623-629.

Juarez-Najera, M., 2015. Exploring Sustainable Behavior Structure in Higher Education: A Socio-Psychology Confirmatory Approach. chapter 2: Theoretical Explanatory Frameworks for Sustainable Behavior. Management and Industrial Engineering, Springer International Publishing Switzerland, 19-41.

Mennatizadeh, M. and Zamani, G.H., 2012. Development of farmers'enviromental behavior model in Shiraz County. Iran Agricultural Extension and Education Journal. 8(2), 63-75. (In Persian with English abstract).

Mills, J., Gaskell, P., Ingram, J., Dwyer, J., Reed, M. and Short, C., 2017. Engaging farmers in environmental management through a better understanding of behavior. Agriculture Human Values. 34, 283–299.

Nigbur, D., Lyons, E. and Uzzell, D., 2010. Attitudes, norms, identity and environmental behaviour: Using an expanded theory of planned behaviour to predict participation in a kerbside recycling programme. British Journal of Social Psychology. 49(2), 259-284.

Pino, G., Toma, P., Rizzo, C., Miglietta, P.P., Peluso, A.M. and Guido, G., 2017. Determinants of Farmers’ Intention to Adopt Water Saving Measures: Evidence from Italy. Sustainability. 9(77), 2-14.

Rahimi Feyzabadi, F., Yazdan Panah, M., Forouzani, M., Mohammadzadeh., S. and Burton, R.F., (2017). Explanation of Farmers' Water Conservation Behaviors Using Extended Planned Behavior Theory: The Case of Farmers in Aleshtar County. Iran Agricultural Extension and Education Journal. 12(2), 1-16. (In Persian with English abstract).

Rosegrant, M.W., Ringler, C. and Zhu, T., 2009. Water for agriculture: maintaining food security under growing scarcity. Annual Review of Environment and Resources. 34, 205–22.

Salehi, S., Chizari, M., Sadighi, H. and Bijani, M., 2017. The effcts of environmental belifs on farmers sustainable behavior toward using groundwater resources in Fars provience. Iran Agricultural Extension and Education Journal. 13(1), 175-193. (In Persian with English abstract).

Shin, Y.H., Moon, H., Jung, S.E. and Severt, K., 2017. The effect of environmental values and attitudes on

consumer willingness to pay more for organic menus: A value-attitude-behavior approach. Journal of

Hospitality and Tourism Management, 33, 113-121.

Steg, L., Bolderdijk, J.L., Keizer, K. and Perlaviciute, G., 2014. An Integrated Framework for Encouraging Pro-environmental Behaviour: The role of values, situational factors and goals. Journal of Environmental Psychology. 38, 104-115.

Törnqvist, R. and Jarsjö, J., 2012. Water Savings through Improved Irrigation Techniques: Basin-Scale Quantification in Semi-Arid Environments. Water Resources Management. 26, 949–962.

Wauters, E., Bielders, C., Poesen, J., Govers, G. and Mathijs, E., 2010. Adoption of soil conservation practices in Belgium: An examination of the theory of planned behavior in the agri-environmental domain. Land Use Policy, 27(1), 86–94.

Werff, E.V.D., Steg, L. and Keizer, K., 2013. The value of environmental self-identity: The relationship between biospheric values, environmental self-identity and environmental preferences, intentions and behavior. Journal of Environmental Psychology. 34, 55-63.

Xiao-nan, Z., Qiu-ping, G., Xiao-xue, S., Sheng-wen, Y. and Guo-yu, Q., 2015. Journal of Integrative Agriculture. 14(11), 2365–2379.

Yazdanpanah, M., Hayati, D., Hochrainer-Stigler, S. and Zamani, G.H., 2014. Understanding farmers’ intention and behavior regarding water conservation in the Middle-East and North Africa: A case study in Iran. Journal of Environmental Management. 135, 63–72.

Zwart, S.J., Bastiaanssen, W.G.M., Fraiture, C. and Molden, D.J., 2010. A global benchmark map of water productivity for rainfed and irrigated wheat. Agricultural Water Management. 97, 1617–1627.