نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جنگلداری

2 دانشکده منابع طبیعی

3 دانشگاه ارومیه

چکیده

سابقه و هدف: امروزه پدیده تخریب جنگل‌ها به‌عنوان یکی از موضوعات پراهمیت در مدیریت جنگل‌ها، توجه جدی محققان را به خود جلب کرده است. تاکنون تلاش‌های زیادی برای شناسایی عوامل تخریب جنگل‌ها انجام شده و راهکارهای اجرایی مؤثری برای کاهش آن پیشنهاد شده است. این پژوهش با هدف شناسایی و رتبه‌بندی عوامل تخریب جنگل‌های هیرکانی در شمال ایران انجام شده است. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنایی برای درک شرایط پیش روی مدیریت جنگل‌های هیرکانی باشد و به مدیران کمک می‌کند تا برنامه‌ریزی دقیق‌تری داشته باشند.مواد و روش‌ها: در این پژوهش برای شناسایی و رتبه‌بندی عوامل تخریب از تصمیم‌گیری گروهی استفاده شد. بدین منظور دو نوع پرسش‌نامه طراحی شد. به کمک پرسش‌نامه‌ی اول معیارهای مؤثر بر تخریب جنگل‌های هیرکانی شناسایی شد. پرسش‌نامه دوم باهدف مقایسه‌های زوجی تهیه شد. سپس به کمک روش‌های AHP،TOPSIS ، ELECTRE III و SAW از اطلاعات به ‌‌دست‌آمده از پرسش‌نامه‌ی دوم برای رتبه‌بندی عوامل تخریب استفاده  شد. در آخر برای رسیدن به رتبه‌بندی دقیق، به کمک روش‌های ادغامی، رتبه‌بندی نهایی انجام شد.نتایج و بحث: نتایج نشان داد وزن عوامل تخریب انسانی بسیار بیشتر از وزن عوامل تخریب طبیعی است. این نکته نشان می‌دهد درصد زیادی از تخریب جنگل‌های هیرکانی حاصل مدیریت نادرست این جنگل‌ها است و می‌توان بسیاری از عوامل تخریب انسانی را متوقف یا تعدیل کرد. عوامل تخریب طبیعی کمتر تحت کنترل هستند ولی آثار آن را می‌توان تعدیل کرد. در مورد عوامل تخریب انسانی برداشت غیرمجاز چوب صنعتی، تعرض به عرصه‌های جنگلی، حضور دام در جنگل و برداشت چوب در قالب طرح مهم‌ترین عوامل تخریب انسانی بودند. پس ‌از این عوامل، برداشت چوب برای تأمین سوخت، آتش‌سوزی عمدی یا اشتباهی، جایگزینی زودهنگام مدیریت‌ها، بهره‌برداری غیراصولی از جنگل و فعالیت‌های عمرانی (جاده‌سازی) عوامل تخریب جنگل‌های هیرکانی بودند. مهم‌ترین عوامل تخریب طبیعی به‌ترتیب خشک‌سالی، آفات و آتش‌سوزی طبیعی بودند. در هر چهار روش رتبه‌بندی AHP، TOPSIS، ELECTRE III و SAW رتبه‌های اول تا چهارم به‌ترتیب به تعرض به عرصه‌های جنگلی، حضور دام در جنگل، برداشت غیرمجاز چوب از جنگل و برداشت چوب برای تأمین سوخت اختصاص داشت. این موضوع نشان می‌دهد رتبه‌بندی این عوامل از پایداری بالایی برخوردار است و درمجموع فاصله وزنی این عوامل نسبت به عوامل بعدی زیاد بود که نشان از شدت تأثیر این عوامل بر تخریب جنگل‌های هیرکانی دارد.نتیجه‌گیری: نتایج این تحقیق نشان داد، موفقیت در طرح‌های حفاظت از جنگل‌های هیرکانی وابسته به همکاری‌های همه‌جانبه جوامع بومی است؛ زیرا بسیاری از تهدیدهای زیست‌محیطیو تخریب جنگل‌ها نتیجه فعالیت‌های انسانی است و موفقیت در بسیاری از طرح‌های منابع طبیعی و زیست‌محیطی در گرو در نظر گرفتن جنبه‌های اقتصادی و اجتماعی مرتبط با جامعه بومی ساکن در منطقه است. 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Using combined MADM approach for Hyrcanian forests management

نویسندگان [English]

  • Marzieh Hajjarian 1
  • Omid Hosseinzadeh 2
  • Farangiz Khalledi 3

1 Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia, Iran

2 Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia, Iran

3 Department of Forestry, Faculty of Natural Resources, Urmia University, Urmia, Iran

چکیده [English]

Introduction: The phenomenon of deforestation is considered seriously by researchers as one of the most important issues in forest management. So far, many efforts have been made to identify the causes of deforestation and effective solutions have been proposed to reduce it. This study aimed to identify and prioritize the causes of deforestation of the Hyrcanian forests in northern Iran. The results of this research can provide a basis for understanding the conditions facing Hyrcanian forest management and help managers to make more detailed plans. Material and methods: In this research, group decision making was used to identify and rank the causes of deforestation. For this purpose, two types of questionnaires were designed. The first questionnaire was used to identify causes of deforestation of Hyrcanian forest while the second questionnaire was developed with the aim of Pairwise comparisons. The data obtained from the second questionnaire was used to rank the causes of deforestation in the Hyrcanian forests using the AHP, TOPSIS, ELECTRE III and SAW methods. Finally, to achieve accurate ranking, the final ranking was done using integration methods. Results and discussion: The results showed that the weight of anthropogenic deforestation causes is much greater than the weight of natural deforestation causes; the weight of anthropogenic destruction factors was much more than natural factors. This shows that a large percentage of forest destruction in Hyrcanian forest is result of mismanagement of this forest and many human destruction factors can be stopped or modified and, while the natural factors are lower and under control, those effects can also be modified. Among the human causes of deforestation, illegal timber harvesting, invasion of forests, livestock grazing in forests and timber harvesting were the most important causes of deforestation according to forestry projects. After these factors, harvesting of wood for fuel, arson or spontaneous fires, early replacement of management and non-systematic exploitation of forests and construction development activities (road construction) were the main causes of deforestation in Hyrcanian forests. The most important of these deforestation causes were pests and spontaneous fires, respectively. In all four ranking methods (AHP, TOPSIS, ELECTRE III and SAW) ranked first to fourth respectively invasion of forested areas, The presence of livestock in the forest, illegally harvesting of wood from the forest and harvest wood as fuel, respectively. This indicates that these factors’ ranks have high stability and the total weight of each of these factors is high compared to the next factor, which means the impact of these factors on the destruction of the Hyrcanian forest is important. Conclusion: The results showed that success in the Hyrcanian forest protection plans depends on the cooperation of local and indigenous communities; because many of the environmental threats that cause destruction of the forests are the result of human activities, the success in most natural resource-related and the environmental projects depends on economic and social situations associated with the local and indigenous community living in the region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Deforestation
  • Group Decision Making
  • Hyrcanian forests
  • Pairwise comparison

Alia, J., Benjaminsena, T.A., Hammadb, A.A. and Dickc, Q.B., 2005. The road to deforestation: An assessment of forest loss and its causes in Basho Valley, Northern Pakistan. Journal of Global Environmental Change. 15(4), 370–380.

Armenterasa, D., Rudasc, G., Rodrigueza, N., Suaa, S. and Romeroa, M., 2006. Patterns and causes of deforestation in the Colombian. Journal of Ecological Indicators. 6, 353–368.

Asgharpour, M., 2010. Multi Attribute Decision Methods, Tehran University Press, Tehran.

Ataii, G.A., Jalilvand, H. and Moradmand, J.A., 2006. Causes damage in northern forests (Hyrcanian), In Proceedings Natural Resources and Sustainable Development conference in the southern Caspian Sea, 1st-2nd march, Islamic Azad University, Noor, Iran. p.102,

Cassea, T., Milhoj, A., Ranaivoson, S. and Randriamanarivo, J.R., 2004. Causes of deforestation in southwestern Madagascar: What do we know? Journal of Forest Policy and Economics. 6(1), 33–48.

Damnyaga, Gh. L., Saastamoinena, O., Blayb, D., Dwomohb, F. K., Anglaaereb, L. C.N. and Pappinena, A., 2013. Sustaining protected areas: Identifying and controlling deforestation and forest degradation drivers in the Ankasa Conservation Area, journal of Biological Conservation. 165, 86–94.

Gao, J. and Liu, Y., 2012. Deforestation in Heilongjiang Province of China, 1896–2000: Severity, spatiotemporal patterns and causes. Journal of Applied Geography. 35(8), 345-352.

Getahuna, K., Rompaeya, A.V., Turnhouta, P.V. and Poesena, J., 2013. Factors controlling patterns of deforestation in moist evergreen Afromontane forests of Southwest Ethiopia. Journa of Forest Ecology and Management. 304(3), 171–181

Haghdoost, N., Akbarinia, M. and Hosseini, S. M., 2012. The effect of land use change on carbon storage in forests north destroyed, (Case study: Chamestan the Mazandaran province). Journal of Environmental Studies. 63, 135-146. (In Persian with English abstract).

Hwang, C., and Yoon, K., 1981. Multiple Attribute Decision Making: A state of the Art Survey. : Springer-Verlag Press. Berlin, Germany.

Ludwig, L. and Starr, S, 2005. Library as place: results of a Delphi study. Journal of the Medical Library Association. 93(3), 315-327.

Nayebi, H., 2006. Surveys in Social Research. Publication Ney, Tehran, Iran.

Ryan, C.M., Berry, N.J. and Joshi, N., 2014. Quantifying the causes of deforestation and degradation and creating transparent REDD+ baselines: A method and case study from central Mozambique. . Journal of Applied Geography. 53, 45-54.

Saaty, Thomas L., 2005. Theory and Applications of the Analytic Network Process: Decision Making with Benefits, Opportunities, Costs and Risks. Pittsburgh, Pennsylvania: RWS Publications.

Sarmad, Z., Bazargan, A. and Hejazi, A., 2016. Research Methods in the Behavioral Sciences, Publishing Institute Agah, Tehran, Iran