نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیئت علمی/گروه تنوع زیستی و مدیریت اکوسیستم ها، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

2 دانشجو دکتری/گروه تنوع زیستی و مدیریت اکوسیستم ها، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 بخش زیستگاهها و مناطق حفاظت شده، اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران، ساری، ایران

10.52547/envs.2022.1156

چکیده

سابقه و هدف: ورود گونه های ماهی مهاجم در اکوسیستم های آبی، سبب بروز انواع اثرات منفی اکولوژیکی و اقتصادی- اجتماعی می شود. اولین گام در تجزیه و تحلیل مخاطرات ناشی از گونه های غیر بومی، شناسایی خطر است و بر این اساس ابزارهای متعددی برای شناسایی و ارزیابی خطرات تهاجمی گونه های غیربومی به منظور پشتیبانی تصمیم گیرندگان در تجزیه و تحلیل خطر تهاجمی این گونه ها ایجاد شده است. هدف این پژوهش ارزیابی قدرت تهاجمی گونه غیربومی تیلاپیای شکم قرمز (Coptodon zillii) در حوضه آبریز تالاب شادگان (حوضه‌های آبریز کارون بزرگ و جراحی) با استفاده از برخی از این ابزارها می باشد.
مواد و روش‌ها: میزان ریسک گونه در پروتکل ارزیابی ریسک سه ملیتی، بر اساس نتایج حاصل از دو بخش «احتمال استقرار» و «پیامد استقرار» تعیین گردید. در سیستم اطلاعات لیست سیاه آلمان- اتریش (GABLIS)، قدرت تهاجمی گونه با توجه به میزان پراکنش در محدوده مورد مطالعه ارزیابی شد. گونه غیربومی تیلاپیای شکم قرمز در مدل AS-ISK، با توجه به حد آستانه منطقه ارزیابی، غربال گری گردید و با استفاده از روش Harmonia+، میزان تهاجم گونه بر اساس احتمال استقرار و گسترش گونه و اثرات زیست محیطی ناشی از آن محاسبه شد. همچنین تطبیق اقلیمی گستره بومی گونه مذکور و محدوده مورد مطالعه، با سیستم کوپن گایگر انجام شد.
نتایج و بحث: نتایج پژوهش حاکی از بالا بودن رتبه احتمال قرار گرفتن گونه در مسیر معرفی، پتانسیل ورود، پتانسیل استقرار، پتانسیل گسترش و احتمال تأثیرات اقتصادی و زیست محیطی در محدوده مورد مطالعه، بر طبق ارزیابی ریسک سه ملیتی، می باشد. نتایج پروتکل GABLIS، نشان داد که گونه غیربومی تیلاپیا شکم قرمز به طور گسترده در منطقه ارزیابی ریسک پراکنده شده است و در لیست سیاه و زیر لیست مدیریت (b3) قرار گرفت. در ارزیابی ریسکAS-ISK ، عدد ریسک 44 شد که از حد آستانه مدل برای محدوده مورد مطالعه که برابر 5/22 است، بالاتر می باشد. این عدد گویای آن است که این گونه از ریسک تهاجمی بالایی در این منطقه برخوردار است. امتیاز کلی ریسک در روش Harmonia+ که تابعی از امتیاز تهاجم و تأثیرات گونه می باشد برای گونه تیلاپیا شکم قرمز بالا ارزیابی گردید. بر این اساس خطر استقرار و پراکندگی این گونه در محدوده مورد مطالعه زیاد بوده و تأثیرات زیست محیطی آن قابل توجه است. همچنین مشابهت بخش زیادی از طبقات اقلیمی محدوده مورد مطالعه با زیستگاه بومی گونه، حاکی از تطابق بالای اقلیمی بین محدوده مذکور و گستره بومی تیلاپیای شکم قرمز می باشد.
نتیجه گیری: با توجه به اثرات منفی روزافزون گونه های غیربومی بر روی گونه های بومی و اکوسیستم ها، ضرورت استفاده از ابزارهای ارزیابی خطر بیش از پیش احساس می شود. با توجه به شواهد میدانی، روش‌های ارزیابی ریسک سه ملیتی، سیستم اطلاعات لیست سیاه آلمان- اتریش، مدل AS-ISK و Harmonia+ به خوبی توانستند میزان تهاجمی بودن گونه‌ غیربومی تیلاپیا شکم قرمز را در حوضه‌ آبریز تالاب شادگان نشان دهند. با توجه به نتایج حاصل از ارزیابی ریسک و خطرات ناشی از این گونه به شدت توصیه می‌شود که اقدامات کنترلی و مدیریتی در سطح وسیع، با جدیت عملیاتی شود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Invasiveness risk assessment of non-native species of the redbelly tilapia (Coptodon zillii, Gervais 1848) in Shadegan wetland basin

نویسندگان [English]

  • Maryam Peymani 2
  • Seyed Daryoush Moghaddas 3

1 Scientific staff/Department of Biodiversity and Ecosystems Management, Environmental Sciences Research Institute, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

2 PhD student/Department of Biodiversity and Ecosystems Management, Environmental Sciences Research Institute, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

3 Expert/Protected areas and Biodiversity division, Department of Environment, Sari, Mazandaran, Iran

چکیده [English]

Introduction: The introduction of invasive fish species into aquatic ecosystems causes various adverse ecological and socio-economic impacts. The first step in analyzing the effects of these species is to identify the risk. Then, different tools have been developed to identify potential invasive species and evaluate potential degree of their invasiveness to support decision-makers in analyzing the invasive risk of these species. This study aimed to assess the invasive potential of the non-native species redbelly tilapia (Coptodon zillii, Gervais 1848) in the Shadegan wetland basin (the Karun and Jarahi catchments) using some of these tools.
Material and methods: The level of risk for C. zillii in the Trinational risk assessment protocol was determined based on the results of the two components "Probability of Establishment" and "Consequences of Establishment". In the German-Austrian Blacklist Information System (GABLIS), the invasive potential of the species was evaluated according to the distribution in the study area. The non-native species was screened by the Aquatic Species Invasiveness Screening Kit (AS-ISK) model according to the threshold of the assessment area; and the rank of species invasion was calculated based on the probability of species establishment, expansion and environmental effects, using the Harmonia+ method. Also, the climate matching between introduced and native range of the species was carrying out with the Köppen-Geiger climate classification system.
Results and discussion: The results of trinational risk assessment indicated that the species posed high potential rank of placing at each step of, introduction, establishment and expansion potential and the possibility of economic and environmental impacts in the study area. The results of the GABLIS protocol showed that the non-native species C. zillii has been widely distributed in the risk assessment area and it placed in blacklist and the subset management list (b3). In the AS-ISK risk assessment, the risk score of the species was 44, that was higher than the tool threshold (22.5) for the study area. This score indicates that this species has a high invasive risk in the wetland. The overall risk score in the Harmonia+ method, which is a function of invasiveness and species impacts, was assessed as high for the redbelly tilapia; based on the results, the risk of establishment and dispersal of this species in the study area is high, and its environmental impacts are significant. Also, there was a high climate match between risk assessment area and the native range of the species in the Köppen-Geiger climate classification system.
Conclusions: The trinational risk assessment methods, GABLIS, AS-ISK and Harmonia+ models were able to show the invasiveness of the non-native C. zillii in Shadegan wetland basin as literature and field evidence demonstrate that the species has exerted strong and adverse impacts on native fishes and local people livelihood in risk assessment area. Given the results of risk assessment methods and the risks posed by this species, it is highly recommended that large-scale control and management measures should be seriously implemented.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Risk assessment methods
  • Redbelly tilapia
  • Invasive species
  • Shadegan wetland