نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مرتعداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

2 گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

3 گروه آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه یزد، یزد، ایران

4 گروه محیط زیست، دانشگاه مازندران، ساری، ایران

10.29252/envs.35822

چکیده

سابقه و هدف:
مدیریت مشارکتی کارآمد در منابع طبیعی و محیط زیست در گرو ارتقای سطح دانش، مهارت، بینش کنشگران و توسعه رفتار مشارکتی آن­ها است. برهمین اساس، سازمان‌های مرتبط با این امر برای برگزاری دوره‌های آموزشی- ترویجی، اقدامات ظرفیت سازی و توانمندسازی، با صرف هزینه و انرژی زیاد انجام می­دهند که نتیجه اقدامات در عمل باید توسعه شبکه ارتباطات میان فردی، تعاملات دوسویه و پویایی شبکه کنشگران روستایی برای حل مسائل محیط زیستی بر مبنای تفکر جمعی و افزایش اعتماد باشد. با وجود این، میزان تاثیر این اقدامات در ارتباطات مشارکتی جامعه هدف کمتر ارزیابی می­شود که این ارزیابی نقش مهمی در شناخت میزان موفقیت این دوره­ها و اصلاح و تکامل آن خواهد داشت. هدف از پژوهش حاضر، بررسی تاثیر آموزش و پروژه­های توانمندسازی ذینفعان قنات بر ارتباطات مشارکتی آن­ها در حفاظت از این منبع ارزشمند در محدوده خشک و کویری استان یزد در منطقه خضرآباد به روش تحلیل شبکه اجتماعی است.
مواد و روش‌ها:
 این مطالعه به منظور شناخت تاثیر آموزش به صورت کمی بر ارتباطات مشارکتی کنشگران، در دو مرحله (مقایسه قبل و بعد از مجموعه اقدامات توانمندسازی) شبکه کامل ارتباطی ذینفعان شامل 38 نفر را مورد سرشماری قرار داده است. شبکه اجتماعی تحقیق در قالب دو پیوند اعتماد و مشارکت با اندازه‌گیری شاخص‌های سطح کلان و تحلیل اطلاعات در محیط نرم افزار Ucinet انجام گرفته است.
نتایج و بحث:
نتایج نشان داد تمامی شاخص‌های مربوطه پس از اجرای طرح مذکور بهبود یافته است. تغییر مقدار شاخص­ها نشان می­دهد که افزایش تعداد ارتباط مشارکتی و تعاملی ذینفعان همراه با سرعت بیشتر و زمان کمتر بوقوع پیوسته است. انسجام شبکه از محصور شدن در چند نفر خارج شده و گردش ارتباطات و در نتیجه تعادل شبکه افزایش یافته است که مجموعه این موارد موجب افزایش روابط متقابل اعتماد و در نتیجه افزایش سرمایه اجتماعی در حفاظت از منبع آبی قنات گردیده و نتیجا ساماندهی بهتر مشارکت حفاظتی را در نتیجه توسعه ارتباط مشارکتی در بر داشته است.
نتیجه‌گیری:
وضعیت شاخص‌های مورد مطالعه (سطح کلان شبکه) پس از اجرای طرح توانمندسازی و ظرفیت‌سازی جوامع محلی بهبود یافته است و تاثیر این فعالیت­ها و اقدامات اگر مدون و با هدف باشد می­تواند تاثیر چشمگیری بر افزایش سرمایه اجتماعی و ارتباطات مشارکتی داشته باشد و موجب شود تا در کارهای حفاظتی مدیریتی بخش منابع طبیعی و محیط زیست بخصوص منابع آب که اهمیت زیادی در مناطق خشک پیدا می­کند، ضریب موفقیت بر پایه مشارکت مردم محلی بالاتر رود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluating the effect of social education on the development of participatory communication in the local community with the aim of protecting environmental water resources (case study: Stakeholders of Khezrabad Qanat in Yazd)

نویسندگان [English]

  • Iman Islami 1
  • Hossein Sarvi Sadrabad 2
  • Hasan Tabatabaei 3
  • Mohammad Rahmani 4

1 Department of Rangeland Management, Faculty of Natural Resources and Marine Sciences, Tarbiat Modares University, Noor , Iran

2 Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Marine Sciences, Tarbiat Modares University, Noor , Iran

3 Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources, Yazd University, Yazd, Iran

4 Collage of Environmental Science, Mazandaran University, Sari, Iran

چکیده [English]

Introduction:
Effective participatory management in natural resources and environment depends on improving the level of knowledge, skills, insights of actors and developing their participatory behavior. Accordingly, related organizations to conduct training-extension courses, capacity building and empowerment measures, with high cost and energy, which in practice should result in the development of interpersonal communication network, two-way interactions and network dynamics of rural actors. To solve environmental problems based on collective thinking and increase trust. However, the impact of these measures on the participatory communication of the target community is less evaluated, which will play an important role in recognizing the success rate of these courses and its improvement and development. The purpose of this study is to investigate the effect of education and empowerment projects for Qanat stakeholders on their participatory relationships in the protection of this valuable resource in the arid and desert area of Yazd province in Khezrabad region by social network analysis.
Material and methods:
In order to quantify the effect of training on participants' participatory communication, this study has counted the complete stakeholder communication network including 38 people in two stages (comparison before and after the empowerment measures). The social network of the research has been done in the form of two links of trust and participation by measuring macro-level indicators and analyzing information in Ucinet software environment.
Results and discussion:
The results showed that all relevant indicators have improved after the implementation of the project. Changing the value of indicators shows that the number of participatory and interactive stakeholder interactions has increased with more speed and less time. The cohesion of the network has been removed from being confined to a few people and the circulation of communications and consequently the balance of the network has increased. As a result, the development of a participatory relationship.
Conclusion:
The status of the studied indicators (macro level of the network) has improved after the implementation of the empowerment and capacity building plan of local communities and the effect of these activities and actions, if codified and targeted, can have a significant effect on increasing social capital and partnerships. To increase the success rate in the management and conservation work of the natural resources and environment sector, especially water resources, which is of great importance in arid areas, based on the participation of local people.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Participatory protection
  • Social Capital
  • Stakeholder analysis
  • Qanat
  • Khezrabad