نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران

2 گروه اقتصاد، آموزش و سیاست محیط زیست، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 گروه مهندسی منابع طبیعی (آبخیزداری)، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران

چکیده

سابقه و هدف:
گردشگری طبیعت (اکوتوریسم) نوعی از گردشگری است که بر جاذبه­ های طبیعی تأکید دارد و ویژگی محوری آن، ارتباط با طبیعت و وابستگی به مفهوم توسعه پایدار، ایجاد موقعیت­ های آموزش، بوم ­شناسی و قدرشناسی نسبت به مادر زمین است. با توجه به مفهوم توسعه گردشگری طبیعت پایدار، ارزیابی توان اکولوژیک و شناسایی ظرفیت­ های طبیعی هر منطقه به همراه برنامه ­ریزی صحیح می ­تواند منجر به بهره­ برداری پایدار و مستمر از عرصه ­های طبیعی و در عین حال رفع محرومیت، ایجاد اشتغال و کسب درآمد شود. شهرستان دنا در شمال استان کهگیلویه و بویراحمد با مساحتی بالغ بر 1577 کیلومتر مربع به دلیل برخورداری از پدیده­های نادر و ارزشمند طبیعی از قابلیت­ و پتانسیل­ بالایی در زمینه­ گردشگری طبیعی برخوردار است که می‌تواند بعنوان چشم ­اندازی زیبا در همه فصل­ های سال پذیرای گردشگران و دوست­داران طبیعت قرار گیرد.
 مواد و روش ­ها:
روش­های تصمیم ­گیری چند معیاره (MCDM) این امکان را فراهم می­ آورد که معیارهای گوناگون بطور همزمان در تعیین بهترین گزینه و مناسب­ ترین شرایط به کار گرفته شوند. فرآیند تحلیل شبکه­ای (ANP) یکی از روش ­های تصمیم­ گیری چند معیاره با ساختار غیر خطی و روابط دو سویه است. در این مطالعه پس از بررسی روابط بین شاخص ­های مختلف توسعه گردشگری طبیعت و تعیین وزن نسبی آن­ها با استفاده از فرآیند تحلیل شبکه­ ای، اقدام به شناسایی منطقه­ های پتانسیل توسعه اکوتوریسم با استفاده از روش ترکیب خطی وزن­دار (WLC) شد. اغلب همراه با روش­ WLC، تئوری مجموعه­ های فازی بمنظور استاندارد کردن شاخص ­ها به کار می ­رود.
نتایج و بحث:
بر اساس ساختار مدل تصمیم­ گیری فرآیند تحلیل شبکه ­ای، شاخص حساسیت به وقوع زمین­ لغزش با وزن نسبی 0.3 و جهت جغرافیایی با وزن نسبی 0.014 به ترتیب بیشترین و کمترین اهمیت را در مورد شناسایی منطقه ­های پتانسیل توسعه گردشگری طبیعت در منطقه مورد مطالعه داشته­ اند. بر اساس استخراج وزن نسبی 17 شاخص­ گردشگری طبیعت و تلفیق آن­ها به روش ترکیب خطی وزن ­دار، بیشترین مساحت کلاس­ های گردشگری طبیعت به ترتیب به کلاس شایستگی تا حدی مناسب (S2)، نسبتاً مناسب (S3)، کاملاً مناسب (S4) و نامناسب (S1) اختصاص یافته است.
نتیجه ­گیری:
در بیشتر تصمیم­ گیری ­ها مدیران به جای یک سنجه، خواستار بهینه کردن چندین سنجه هستند. بدیهی است که این سنجه­ ها  بدلیل داشتن مقیاس ­های مختلف با هم قابل مقایسه نبوده و حتی در برخی مسئله­ ها با یکدیگر متضاد می­ باشند به طوری­که افزایش یک سنجه سبب کاهش سنجه دیگر می­ شود. بنابراین در تصمیم­ گیری با معیارهای چندگانه بطور معمول مدیران به دنبال گزینه ­ای هستند که بیشترین مزیت را برای همه معیارها بیان کند. در روش وزن ­دهی AHP، وابستگی معیارها، سنجه­ ها و گزینه ­ها  بصورت خطی و از پایین به بالا یا بالا به پایین است. در این مطالعه مشخص شد که وابستگی سنجه­ های مؤثر بر توسعه گردشگری طبیعت دو طرفه و تشکیل یک شبکه یا سیستم غیر خطی (سیستم بازخور) را می­ دهد که در این صورت برای محاسبه وزن عنصر­ها باید از تئوری شبکه­ ها استفاده کرد. همانند دیگر تحقیق ­های گذشته نتایج این تحقیق نیز نشان داد که استفاده همزمان از منطق فازی و روش ANP در تعیین ارجحیت و وزن معیارها نسبت به یکدیگر شرایط منطقی ­تر و انعطاف­ پذیرتری را برای ارزیابی به روش WLC فراهم می­ کند. مقایسه نتایج این پژوهش با دیگر مطالعات نشان داد که سنجه­ های اثرگذار بر توسعه اکوتوریسم در منطقه ­های مختلف متفاوتند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Application of analytical network process and fuzzy logic (ANP-FUZZY) in identifying ecotourism development areas in Dena county

نویسندگان [English]

  • Vajihe Ghorbannia Khyevari 1
  • Homan Liaghati 2
  • Mir Mehrdad Mirsanjari 1
  • Mohsen Armin 3

1 Department of Environmental Science, Faculty of Natural Resources and Environmental Science, Malayer University, Malayer, Iran

2 Department of Resource Economic and Environment, Research Institute of Environmental Sciences, Shahidbeheshti University, Tehran, Iran

3 Natural Resources Engineering Department (Watershed Management), Yasouj University, Yasouj, Iran

چکیده [English]

Introduction:
Ecotourism is a form of tourism that emphasizes on nature’s attractions and it mostly revolves around getting in touch with nature and its dependence on the concept of sustainable development, creation of educational and ecological opportunities, and appreciating the mother Earth. Considering the concept of ecotourism sustainable development, assessment of ecological capability and identification of natural capacities of each region along with a proper planning may lead to sustainable and continuous utilization of the nature, as well as creating employment and earning income. Dena County is located in the north of Kohgiluyeh and Boyer Ahmad Province with an area of 1577 km2. Due to its rare and valuable natural phenomena, this county has a great potential in tourism attraction that can host tourists and nature lovers in all seasons.
Material and methods:
Multi-criteria decision-making methods (MCDMs) allow different criteria to be applied simultaneously in determination of the best option and the most appropriate condition. The Analytical Network Process (ANP) is one of the multi-criteria decision-making methods with non-linear structure and two-way relationships. In this study, after analyzing the relationships between different indicators of ecotourism development and determining their relative weight using ANP, we identified the potential areas for ecotourism development using Weighted Linear Combination (WLC) method. It is common to use fuzzy series theory with the WLC method to standardize the criteria.
Results and discussion:
According to the structure of the decision making of the ANP, the index of landslide sensitivity with relative weight of 0.3 and the geographical direction with relative weight of 0.014 had the highest and lowest significance, respectively, among the indicators reviewed in identifying potential areas of ecotourism development in the study area. Based on the relative weight extraction of 17 indicators of ecotourism, from ANP and their integration with WLC method, the largest area of ecotourism classes was suited to the appropriately qualified class (S2), relatively suitable (S3), completely appropriate (S4) and inappropriate (S1).
Conclusion:
In most decisions, managers demand the optimization of several indicators instead of one index. Obviously, these indices are not comparable due to different scales, and even in some cases they are mutually opposite, so that an increase in one indicator decreases the other. Therefore, in decision making with multiple criteria, we usually look for an option that offers the most benefit to all criteria. In the Analytical Hierarchical Process (AHP) weighting method, the dependence of criteria, indicators, and options is linear, bottom-up or up-down. In this study, it was determined that the dependence of the effective indicators on the development of ecotourism was bilateral and formed a network with a nonlinear system (feedback system), which in this case, the theory of networks should be used to calculate the weight of the elements. Similar to other previous studies, the results of this study also showed that the combined use of fuzzy logic and the ANP method in determining the preference and weight of criteria relative to each other provided more logical and flexible conditions for WLC evaluation. Comparing the results of this study with other studies showed that the indicators affecting the development of ecotourism varied in different regions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ecotourism
  • Analytical Network Process
  • Fuzzy logic
  • Index
  • Dena County

Ahmadizadeh, S.S., Karimzadeh Motlagh, Z., and Ashrafi, A., 2016. Assessment of ecotourism capacity of Birjand city based on scenario design and FUZZY-OWA algorithm.

Akbari, M., Khodadad, M., Musazadeh, H., and Rudgar Safari, V., 2017. Evaluation the ecological capability of Tehran province in the development of ecotourism. Gheographical Information System. 6 (21), 117-132.

Aliani, H., BabaeiKafaky, S., Safari, A., and Monavari, S.M., 2016. Assessment the capacity of the land to identify suitable areas for tourism development using the Analytical Network Process. Journal of Remote Sensing and Geospatial Information Systems in Natural Resources. 7 (4), 1-17.

Aliani, H., BabaieKafaky, S., Safari, A., and Monavari, S.M. 2017. Land evaluation for ecotourism development – an integrated approach based on FUZZY, WLC, and ANP methods. International Journal of Environmental Science and Technology. 14 (9), 1999-2008.

Aragones-Beltran, P., Pastor-Ferrando, J.P., Garcia-Garcia, F., and Pascual-Agullo, A., 2010. An analytic network process approach for siting a municipal solid waste plant in the metropolitan area of Valencia (Spain). Journal of Environmental Management. 91(5), 1071–1086.

Ariapour, A., Hadidi, M., Karami, E., Kheradmand, G., and Goudarzi, M. 2017. Extensive ecotourism modeling by using GIS (Case study: Venall, Boroujerd). Journal of RS and GIS for natural resources. 8 (26), 115-135.

Armin, M., 2014. Landslide Hazard Zonation in Kohgiluyeh and Boyerahmad Province and Providing Management Solutions with a Focus on High Risk Rural Area. Research project, Organization of Roads and Urban Development of Kohgiluyeh and Boyerahmad Province. (In Persian).

Bahmanpour, H., 2015. Assessment of ecological capacity of Dena management watershed. Central Zagros biodiversity conservation project, 98 pp. (In Persian).

Banerjee, U.K., Smrita, K., Paul. S.K., and Sudhakar, S., 2002. Remote Sensing and GIS based ecotourism planning: A case study for western Midnapore, West Bengal, India. ESRI, publications (GISdevelopment.net). Bangladesh Forest Department (BFD). Sidr and Coastal Forest Damages report.

Dashti, S., Monavari, M., Hosseini. M., Riazi, B., and Momeni M., 2013. Application of GIS, AHP, Fuzzy and WLC in Island Ecotourism Development (Case study of Qeshm Island, Iran). Life Science Journal. 10(1), 1274-1282.

Kumari, S., Behera, M.D., and Tewari, H.R., 2010. Identification of potential ecotourism sites in West District, Sikkim using geospatial tools. Tropical Ecology. 51(1), 75–85.

Madjoonian, H., 2001. Assessment of environmental capacity of Lundville wildlife shelter. Journal of Ecology. 27 (27), 23-33.

Mahdavi1, M., Niknejad1, M., and Karami, O., 2015. A fuzzy multi-criteria decision method for locating ecotourism development, Caspian Journal of Environmental Science. 13 (3), 221-236.

Makhdoum, M., 2011. Fundamental of land use planning. Publication of Tehran University. (In Persian).

Malczewski, J., 1999. GIS and multi criteria Decision Analysis, John Wiley and so as Inc.

Nekhay, O., Arriaza, M., and Boerboom, L., 2009. Evaluation of soil erosion risk using Analytic Network Process and GIS: a case study from Spanish mountain olive plantations. Journal of Environmental Management. 90(10), 3091–3104.

Peyrowan, H., Bayat, R., Shariat jafari, R., Jafari, M., and Jafari Ardekani, A., 2012. Classification and studying of erodibility rates of geological formations of watershed basins of Iran, Watershed Basins Atlas Project. Soil Conservation and Watershed Management Research Center of Iran, 239 pages (In Persian).

Poorkermani, M., and Azizi, E., 2013. Seismic hazard zonation in Kohgiluyeh and Boyerahmad province and preparation of a co-acceleration map in the Kohgiluyeh and Boyerahmad province. Research project, Organization of Roads and Urban Development of Kohgiluyeh and Boyerahmad Province. (In Persian).

Saaty, T. L., 1980. The Analytic Hierarchy Process". McGraw-Hill: New York.

Salehnasab, A., Feghi, J., Danekar, A., Soosani, J., and Dastranj, A., 2016. Forest park site selection based on a Fuzzy analytic hierarchy process framework (Case study: the Galegol Basin, Lorestan province, Iran). Journal of Forest Science. 62 (6), 253–263.

Salman Mahini, A., Reyazi, B., Naeimi, B., BabaeiKafaky, S., and Javadi Larijani, A., 2009. Assessment of ecotourism capacity of Behshahr city based on multi-criteria evaluation method using GIS. Journal of Environmental Science and Technology. 11 (1): 187-198.

Soofi Mariv, H., Babaie Kafaki, S., Etemad, V., and Ahmadi Sani, N. 2017. Studying the possibility of forest ecotourism development using multi criteria evatuation and Geographical information system. 69(4),701-711.

Tseng, M.L., 2009. Application of ANP and DEMATEL to evaluate the decision-making of municipal solid waste management in Metro Manila. Environmental Monitoring and Assessment. 156(1–4), 181–197.

Weaver, D., 2008. Ecotourism. Wiley & Sons, Australia, 2nd edition. 348 pp.

Yang, J.L., and Tzeng, G.H. 2011. An integrated MCDM technique combined with DEMATEL for a novel cluster-weighted with ANP method. Expert Systems with Applications. 38, 1417-1424.