دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 The Effect of Climate Change on Production of Agricultural and Other Economic Sectors of Sistan and Baluchestan Province بررسی اثر تغییر اقلیم بر تولید بخش کشاورزی و سایر بخش‌های اقتصادی استان سیستان و بلوچستان 809 824 105974 10.48308/envs.2025.236441.1423 FA مصطفی ایستگلدی گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، زابل، ایران. رمضان حسین زاده گروه اقتصاد و مدیریت دانشگاه سیستان وبلوچستان، زابل، ایران عبدالله چمنی گروه علوم مرتع، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، ایران Journal Article 2024 07 28 EXTENDED ABSTRACT Introduction Climate change has wide-ranging effects on different economic sectors in different regions. Meanwhile, the agricultural sector is highly affected by climate change due to its strong dependence on climate variables. The aim of this study is to study the direct and indirect effects of climate change on the economy of Sistan and Baluchestan province. For this purpose, the direct effect of climate change on the agricultural sector of the province has been estimated using the ARDL method. Then, using three different scenarios, the indirect effects of climate change on the production of other economic sectors of the province (due to the relationship with the agricultural sector) have been determined based on the input- output model. Material and Methods: The present research analyzes the effects of climate change on the economic structure of Sistan and Baluchistan province in two stages. In the first stage, the direct effect of climate change on the agricultural sector of the province has been estimated using the ARDL method. In the second stage, the indirect effects of climate change on the production of other economic sectors have been determined based on the input- output model. The statistics required for this study, including the added value statistics of the agricultural sector of Sistan and Baluchistan province, the capital used in the agricultural sector of the province, and the labor force employed in the agricultural sector were obtained from the statistical yearbooks of the province in the management and planning organization of the province. To collect information about the temperature and precipitation of the province, the statistics of the Meteorological Organization of the whole country were used. Results and Discussion: In this study of two models ARDL method and scenario building using data-output model has been used to investigate the direct and indirect effects of climate change on the agricultural sector. Based on ARDL model results, among three variables of labor force, capital inventory and climate change index, coefficient of labor and capital inventory was positive and coefficient of climatic index is negative(-0.33). The reduction of value added in agricultural sector in each of the three scenarios was 98379.85 billion Rials, 111324.6 and 139155.7 billion Rials, respectively. Also, the results of the input-output model, the sectors of the “food and beverage industry”, “textiles, apparel and leather”, and “hotel, dormitory and restaurant”, had the largest decrease in production in result of climate change due to declining agricultural production. The decline in output of the food and beverage industry due to the depreciation of the agricultural sector in each of the three scenarios was 8143.63 billion Rials, 9215.16.16 billion Rials and 1111518.96 billion Rials, respectively. Conclusion: The results show that appropriate policies should be adopted to reduce the effects of climate change in the province. Solutions such as changing the cultivation pattern towards crops resistant to high temperature and lack of water, storing floods caused by heavy rains and using them in crop cultivation, using clean energy such as solar energy and wind energy considering the potential of the province, and replacing these energies in production processes and reducing the use of fossil fuels can be effective programs in reducing the inappropriate effects of climate change. چکیده مبسوط سابقه و هدف تغییر اقلیم اثرات گسترده‌ای بر بخش‌های مختلف اقتصادی در مناطق مختلف در پی دارد. در این میان بخش کشاورزی به واسطه وابستگی شدید به متغیرهای اقلیم نظیر دما و بارش اثرپذیری بسیار بالایی از تغییرات اقلیم دارا می‌باشد. استان سیستان بلوچستان نیز منطقه ای محسوب می شود که بخش کشاورزی سهم زیادی را در اقتصاد آن دارا می باشد. بر این اساس هدف از انجام این مطالعه بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم تغییر اقلیم بر اقتصاد استان سیستان و بلوچستان می‌باشد. برای این منظور ابتدا اثر مستقیم تغییر اقلیم بر بخش کشاورزی استان با استفاده از روش خودرگرسیونی با وقفه‌های گسترده (ARDL) برآورد شده است. سپس با استفاده از سه سناریوی مختلف، اثرات غیرمستقیم تغییر اقلیم بر تولید سایر بخش‌های اقتصادی استان (به واسطه ارتباط با بخش کشاورزی) بر اساس مدل داده- ستاده مشخص شده است. مواد و روشها تحقیق حاضر اثرات تغییر اقلیم بر ساختار اقتصادی استان سیستان و بلوچستان را در دو مرحله مورد تحلیل قرار می گیرد. در مرحله اول اثرات مستقیم تغییر اقلیم بر ارزش افزوده بخش کشاورزی با استفاده از مدل خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی (ARDL) تحلیل می گردد. در مرحله دوم نیز اثرات غیرمستقیم تغییر اقلیم بر بخش‌های دیگر اقتصادی از طریق مدل داده- ستانده محاسبه می گردد. آمارهای مورد نیاز این مطالعه، شامل آمار ارزش افزوده بخش کشاورزی استان سیستان و بلوچستان، موجودی سرمایه بکار رفته در بخش کشاورزی استان، نیروی کار شاغل در در بخش کشاورزی از سالنامه‌های آماری استان در سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان اخذ شد. برای جمع آری اطلاعات مربوط به دما و بارش استان از آمار سازمان هواشناسی کل کشور استفاده گردید. نتایج و بحث در این مطالعه از دو مدل خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی (ARDL) و سناریو سازی با استفاده از مدل داده- ستانده جهت بررسی اثرات مستقیم و غیر مستقیم تغییر اقلیم بر بخش کشاورزی استفاده شده است. بر اساس نتایج مدل ARDL از بین سه متغیر نیروی کار، موجودی سرمایه و شاخص تغییرات اقلیم، ضریب دو متغیر نیروی کار و موجودی سرمایه مثبت و ضریب شاخص اقلیم منفی و 33/0- به دست آمده است. میزان کاهش ارزش افزوده بخش کشاورزی در هر یک از سناریوهای سه گانه به ترتیب 85/98379 میلیارد ریال، 6/111324 و 7/139155 میلیارد ریال بوده است. همچنین نتایج بدست آمده از مدل داده- ستانده، بخش‌های "صنایع غذایی و آشامیدنی"، "منسوجات، پوشاک و چرم" و " هتل، خوابگاه و رستوران" بیشترین کاهش تولید ناشی از تغییر اقلیم را به واسطه کاهش تولید بخش کشاورزی داشته‌اند. کاهش تولید بخش صنایع غذایی و آشامیدنی در اثر کاهش ارزش افزوده بخش کشاورزی در هر یک از سناریوهای سه گانه‌ به ترتیب برابر 63/8143 میلیارد ریال، 16/9215 میلیارد ریال و 96/11518 میلیارد ریال بوده است. نتیجه گیری نتایج نشان می دهد که باید سیاست‌های مناسبی در جهت کاهش اثرات تغییر اقلیم در استان اتخاذ نمود. راهکارهایی مانند تغییر الگوی کشت به سمت محصولات مقاوم به دمای بالا و کم آبی، ذخیره سیلاب‌های ناشی از بارندگی‌های شدید و استفاده آنها در کشت محصولات، استفاده از انرژی‌های پاک مانند انرژی خورشیدی و انرژی بادی با توجه به پتانسیل‌های بالقوه استان و جایگزین نمودن این انرژی‌ها در فرایند‌های تولید و کاهش استفاده از سوخت های فسیلی می‌تواند برنامه های موثری در کاهش اثرات نامناسب تغییر اقلیم باشد.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105974_9c31111622ff5416f08805436e951f52.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 The Effect of Arbuscular Mycorrhizal Fungi in Improving the Growth Components of Seeds of Cerasus Mahaleb (L.) Mill اثر قارچ‌های میکوریز آربوسکولار در بهبود مؤلفه‌های رشدی بذر گونه محلب (Cerasus mahaleb (L.) Mill) 825 838 105978 10.48308/envs.2025.237065.1442 FA بهمن زمانی کبرآبادی گروه جنگلداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ایران ناهید جعفریان 'گروه علوم زیستی جنگل، محقق بخش تحقیقات جنگلها، مراتع و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان ایلام، ایران Journal Article 2024 09 28 Introduction: Biofortification of seeds with biofertilizers is one of the newest ways to improve seed quality. Different biological seed priming methods are gradually replacing chemical treatments. Seed strengthening through priming with arbuscular mycorrhizal fungi is one of the most efficient methods for improving and increasing the efficiency of seed yield in plant species. Mahlab species is one of the forest species of Zagros, which grows naturally and is in danger of destruction due to excessive exploitation, which has made its establishment and reproduction difficult. Therefore, the present study was conducted to investigate the effect of arbuscular mycorrhizal fungi in improving the growth components of the seeds of different Mahlab species populations in Isfahan province. Material and Methods: This research was carried out considering two factors, including Mahlab seeds (10 different forest regions of Fereydounshahr and inoculation with arbuscular mycorrhizal fungi. For this purpose, the effect of seed inoculation of Mahlab species in 10 provenances of the forests of Fereydunshahr, Isfahan province with the most mycorrhizal fungi in five levels including no inoculation of mycorrhizal fungi, inoculation with arbuscular mycorrhizal fungi Rhizophagus irregularis, Claroideoglomus etunicatumandFunneliformis mosseae. The treatment of three arbuscular mycorrhizal fungi (MIX) on the germination parts of Mahlab species was done factorially in the form of a randomized complete block design with three replications for each treatment and 10 seedlings in a total of 150 pots. To determine the quantitative and qualitative characteristics of the seeds, 100 Mahlab fruits were selected from each region and then the seed weight was measured. After applying mycorrhizal mushroom inoculation treatments, germination tests and germination indices were calculated. Results and Discussion: The results of the analysis of variance showed that the effect of the region (different seed populations), inoculation of arbuscular mycorrhizal fungi, and their mutual effect on all investigated components including germination percentage, germination speed, seed vigor index, germination strength, and root length in 1% probability level were significant. The seeds of the Mahlab variety in Chal Khalil 1 and 2 and Pushtkoh 3 Durak 2 areas had better seed germination indicators. So, the highest percentage of seed germination (28.69%), seed vigor index (39.09), germination power (27.98), germination speed (0.08), root length of seeds (15.5 mm), and maximum length of the seed stem (12.72 mm) was observed in Chal Khalil 1 area, and Chal Khalil 2 area and Peshtkouh 3-Durak 2 were ranked next. The results of comparing the average effect of arbuscular mycorrhizal fungi on the components of seed germination showed that fungal treatments improved seed germination indices in all different regions (seed provenance) and the lowest germination indices were in the non-inoculation treatment. Arbuscular mycorrhizal fungi were observed. The results showed that mixed inoculation treatment had the greatest effect on the indicators of seed germination seed vigor index (39.20), germination strength (22.38 %), root length (11.66 mm), and stem length (13.76 mm) compared to other treatments. Funneliformis mosseae mycorrhizal fungus treatment also showed the best performance in seed germination speed index (0.45). Also, in all different seed genotypes, the highest percentage of germination belonged to the arbuscular mycorrhizal Funneliformis mosseae treatment (22.55%). Conclusion: In general, the results showed that the source of seed collection and arbuscular mycorrhizal fungi were effective in the growth and establishment of Mahlab species seeds. Seed inoculation with arbuscular mycorrhizal fungi causes the cultivation of healthy and resistant seedlings by increasing and improving the speed, strength, and percentage of seed germination, seed vigor index, and roots length and stem length of Mahlab species seedlings. Therefore, these fungi can be used for the sustainable mass propagation of Mahlab species. سابقه و هدف: تقویت زیستی بذر با کودهای زیستی یکی از جدیدترین روش‌های ارتقای کیفیت بذر است. روش‌های مختلف پرایمینگ زیستی بذر در حال جایگزینی تدریجی تیمارهای شیمیایی هستند. تقویت بذر از طریق پرایمینگ با قارچ‌های میکوریز آربوسکولار از جمله روش‌های کارآمد در جهت بهبود و افزایش کارآیی عملکرد بذر در گونه‌های گیاهی می‌باشد. گونه محلب یکی از گونه‌های جنگلی زاگرس است که به طور طبیعی رویش دارد و به دلایلی از جمله بهره‌برداری‌های بی‌رویه، در معرض خطر نابودی قرار دارد که استقرار و زادآوری آن را با مشکل مواجه کرده است. بنابراین مطالعه حاضر با هدف اثر قارچ‌های میکوریز آربوسکولار در بهبود مؤلفه‌های رشدی بذر جمعیت‌های مختلف گونه محلب در استان اصفهان انجام گرفت. مواد و روش‌ها: این پژوهش با در نظر گرفتن دو فاکتور، شامل بذر گونه محلب (10 منطقه متفاوت جنگلی فریدونشهر) و تلقیح با قارچ میکوریز آربوسکولار انجام گرفت. به همین منظور اثر تلقیح بذر گونه محلب در 10 پروونانس جنگل‌های شهرستان فریدونشهر استان اصفهان با قارچ‌های میکوریزی در پنج سطح شامل عدم تلقیح قارچ میکوریز، تلقیح با قارچ‌های میکوریز آربوسکولار Rhizophagus irregularis، Claroideoglomus etunicatum، Funneliformis mosseaeو تیمار ترکیبی از سه قارچ میکوریز آربوسکولار (MIX)، بر مؤلفه‌های جوانه‌زنی بذر گونه محلب در آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار برای هر تیمار و 10 نونهال در مجموع 150 گلدان انجام گرفت. جهت تعیین صفات کمی و کیفی بذور، از هر منطقه 100 عدد میوه محلب انتخاب و سپس وزن بذر اندازه‌گیری شد. پس از اعمال تیمارهای تلقیح قارچ میکوریز، آزمون جوانه‌زنی و شاخص‌های جوانه‌زنی محاسبه شدند. نتایج و بحث: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر منطقه (جمعیت‏های مختلف بذر)، تلقیح قارچ‌های میکوریز آربوسکولار و اثر متقابل آن‌ها بر تمامی مؤلفه‌های بررسی شده شامل درصد جوانه‌زنی، سرعت جوانه‌زنی، شاخص بنیه بذر، قدرت جوانه‌زنی و طول ریشه‌چه در سطح احتمال 1% معنی‌دار بودند. بذر گونه محلب در مناطق چال خلیل 1 و 2 و پشتکوه سوم دورک 2 شاخص‌های جوانه‌زنی بذر بهتری داشتند. به‌طوریکه بیشترین درصد جوانه‌زنی بذر (69/28% )، بنیه بذر (09/39)، قدرت جوانه‌زنی (98/27)، سرعت جوانه‌زنی (08/0)، طول ریشه‌چه بذر (5/15 میلیمتر) و بیشترین طول ساقه‌چه بذر (72/12 میلیمتر) 72/12 در منطقه چال خلیل 1 مشاهده شد و منطقه چال خلیل 2 و پشتکوه سوم-دورک 2 در رتبه بعدی قرار گرفتند. نتایج مقایسه میانگین اثر قارچ‌های میکوریز آربوسکولار بر مؤلفه‌های جوانه‌زنی بذر نشان داد، تیمارهای قارچی باعث بهبود شاخص‌های جوانه‌زنی بذر در تمام مناطق مختلف (پروونانس) بذر شدند و کمترین شاخص‌های جوانه‌زنی در تیمار عدم تلقیح قارچ‌های میکوریز آربوسکولار مشاهده شد. براساس نتایج تیمار تلقیح ترکیبی با سه گونه قارچ میکوریز آربوسکولار بیشترین تأثیر را بر شاخص‌های بنیه بذر (20/39)، قدرت جوانه‌زنی (38/22 درصد)، طول ریشه‌چه (66/11 میلی‌متر) و طول ساقه‌چه (76/13 میلی‌متر) داشت. تیمار قارچ میکوریز Funneliformis mosseae نیز بهترین عملکرد را در شاخص سرعت جوانه‌زنی بذر (45/0) از خود نشان داد. همچنین در تمامی ژنوتیپ‌های مختلف بذر، بیشترین درصد جوانه‌زنی به تیمار قارچ میکوریز آربوسکولار Funneliformis mosseae (55/22 %) تعلق داشت. نتیجه‌‌‌‌گیری: بطور کلی، نتایج نشان داد که عامل مبدأ جمع‌آوری بذر و قارچ‌های میکوریز آربوسکولار در رشد و استقرار بذر گونه محلب مؤثر واقع شده‌اند. تلقیح بذر با قارچ‌های میکوریز آربوسکولار سبب پرورش نهال‌های سالم و مقاوم از طریق افزایش و بهبود سرعت، قدرت و درصد جوانه زنی بذر، بنیه بذر و طول ریشه‌چه و ساقه‌چه نونهال‌های گونه محلب می‌شود. لذا می‌توان از این قارچ‌ها به منظور تکثیر انبوه پایدار گونه محلب استفاده نمود.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105978_551b1a1e1d99dd34989904bd5e4294f6.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Analysis of Past Transformations and Future Visualization of Peri-Urban Landscape and the Fragmentation of Ecosystems Using Scientometric Approach تحلیل گذشته و تصویرسازی آینده دگرگونی چشم‌انداز پیرامونی شهر و چندپارگی بوم‌سازگان با رویکرد علم‌سنجی 839 862 105977 10.48308/envs.2025.236768.1435 FA ناصر شفیعی ثابت گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران فائزه ابراهیمی پور گروه جغرافیای انسانی و آمایش، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2024 09 02 Background and purpose: previous researches have evaluated many landscape transformations; But in the current research, based on the literature and background of the subject, the gap and challenge between what should be; That is, the transformation of the landscape based on the thoughtful planning and policy-making system and what is observed in the form of heterogeneous and unstable transformations in the rural ecosystems in the peripheral areas of the city; It reveals the value and necessity of this research. In the meantime, paying attention to the reflections of the study field has led to numerous researches. But, so far, no comprehensive study has been conducted to investigate the network analysis of this field. Materials and methods: to fill this gap, by reviewing the writings related to the subject; This research collected the articles published on the subject from the Scopus database in the years 2002 to 2024 and then 155 articles were selected based on the literature review of this field. Therefore, the research method of this study is based on a three-stage protocol of data collection regulation, monitoring, and analysis.. Finally, VOSviewer software was used to analyze both the citations of previous researches, the authorship and the occurrence of key words. Results and discussion: The results revealed that from 2002 to 2024, research in the field of studies, the number of publications and the annual average number of citations along with the number of main journals publishing these articles have increased. It should be mentioned that so far 52 countries/regions around the world participated in the study. Currently, some active countries such as the United States, China, Italy, India, Spain, and Germany have published the most scientific documents in the field of studies on the transformation of the landscape of the surrounding environment of the city and the fragmentation of rural ecosystems and related research such as urban creeping expansion and land use change. . The density and accumulation of words in the cluster space; The focus and direction of researches in the field of studies up to 2016, older researches: creeping expansion of the city, land use, landscape ecology of land use change, fragmentation of the habitat in the center and core of the map. But, since 2018, the emergence of hotter and newer research questions on climate change, ecosystem services, biodiversity, forests, population statistics, spatial and landscape analysis, and landscape planning, etc., have created new opportunities for future research in this area. They provide the ground. Conclusion: Based on the results, future research should focus on "how to develop policies consistent with the compatible transformation of the landscape of the surrounding areas of the city and land use management from the dual dimension of time and space", "how to expand the city", "how to use rural ecosystems" And finally, how to consider various elements with the aim of achieving the harmony of social, economic, and ecological elements and ensuring the sustainable use of the surrounding landscape and preventing the fragmentation of landscapes. It should be noted that the innovation of the present research is due to the fact that before this meta-analysis with the combined approach of adaptive and dynamic transformation of the landscape of the surrounding environment of the city and related studies such as the creeping expansion of the city and transformation of land use has not been done in the form of a comprehensive research. is The present results, with a comprehensive review of the studies, are a reference for future researches, especially considering the increasing focus and emphasis on researches parallel to the current research. سابقه و هدف: پژوهش‌های پیشین بسیاری از دگرگونی‌های چشم‌انداز را ارزیابی کرده‌اند؛ ولی در پژوهش حاضر بر مبنای ادبیات و پیشینه موضوع، شکاف و چالشی که میان آنچه که باید باشد؛ یعنی دگرگونی چشم‌انداز بر مبنای نظام برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری اندیشمندانه و آنچه که به شکل دگرگونی‌های ناهمگون و ناپایدار در بوم‌سازگان روستایی در نواحی پیرامونی شهر مشاهده می‌شود؛ ارزشمندی و بایستگی این پژوهش را آشکار می‌سازد. در این میان، توجه به بازتاب‌های زمینه مطالعاتی باعث انجام پژوهش‌های پرشمار شده است. ولی، تاکنون مطالعه‌ای فراگیر که به بررسی تحلیل شبکه این زمینه بپردازد، انجام‌نشده است. مواد و روش‌ها: برای پر کردن این شکاف، با مرور نوشته‌های مرتبط با موضوع؛ این پژوهش مقاله‌های منتشرشده در زمینه موضوع را از پایگاه‌ اسکوپوس در سال‌های 2002 تا 2024 گرد‌آوری و سپس 155 مقاله بر مبنای مرور ادبیات این زمینه انتخاب شد. بنابراین؛ روش تحقیق این پژوهش بر مبنای یک پروتکل سه‌درجه‌ای تنظیم، پایش و تجزیه‌وتحلیل مجموعه داده‌ها انجام‌شده است. سرانجام برای تجزیه‌وتحلیل هم استنادی پژوهش‌های پیشین، هم نویسندگی و هم رخدادی واژگان کلیدی از نرم‌افزار VOSviewer بهره گرفته شد. نتایج و بحث: برآیندها آشکار ساخت که از سال 2002 تا 2024، پژوهش‌ها در زمینه مطالعاتی، تعداد انتشارات و میانگین سالانه تعداد استنادها به همراه تعداد مجلات اصلی منتشرکننده این مقاله‌ها افزایش‌یافته است. گفتنی است که تاکنون 52 کشور/ منطقه در سراسر جهان در زمینه مطالعاتی مشارکت داشتند. در حال حاضر برخی کشورهای فعال همانند ایالات متحده، چین، ایتالیا، هند، اسپانیا، آلمان در زمینه مطالعاتی دگرگونی چشم‌انداز محیط پیرامونی شهر و چندپارگی بوم‌سازگان روستایی و جستارهای پابند به آن همانند خزش شهری و تغییر کاربری اراضی پرشمارترین انتشار اسناد علمی را داشتند. تراکم و انباشتگی واژگان در فضای خوشه؛ تمرکز و جهت پژوهش‌ها را در زمینه مطالعاتی تا سال 2016، جستارهای کهن‌تر: خزش شهری، کاربری زمین، بوم‌شناسی چشم‌انداز تغییر کاربری زمین، تکه ‌تکه ‌شدن زیستگاه را در مرکز و هسته نقشه نمایان ساخت. ولی، از سال 2018 پیدایش جستارهای پژوهشی داغ تر و نوین‌تر تغییرات آب و هوایی، خدمات اکوسیستم، تنوع زیستی، جنگل‌ها، آمار جمعیتی، تحلیل فضایی و چشم‌انداز و برنامه‌ریزی چشم‌انداز و غیره فرصت‌های نوینی را برای پژوهش‌های آینده در این زمینه فراهم می‌کنند. نتیجه‌گیری: بر بنیان نتایج، پژوهش‌های آینده بایسته است بر «چگونگی تدوین سیاست‌های همخوان با دگرگونی سازگار چشم‌انداز نواحی پیرامونی شهر و مدیریت کاربری زمین از بعد دوگانه زمان و مکان»، «چگونگی گسترش شهر»، «چگونگی استفاده از بوم سازگان روستایی» و سرانجام «چگونگی در نظر گرفتن عناصر گوناگون با هدف رسیدن به هماهنگی عناصر اجتماعی، اقتصادی، اکولوژیک و تضمین استفاده پایدار از چشم انداز پیرامونی و جلوگیری از چندپارگی بوم ها» شکل بگیرد. گفتنی است که نوآوری پژوهش حاضر از آن جهت است که پیش از این فرا تحلیلی با رویکرد ترکیبی بیان شده دگرگونی سازگار و پویای چشم انداز محیط پیرامونی شهر و جستارهای هم سو با آن همانند خزش شهری و دگرگونی کاربری زمین به شکل یک پژوهش جامع صورت نگرفته است. نتایج حاضر با بررسی جامع از پژوهش های زمینه مطالعاتی، مرجعی برای پژوهش های آتی، به ویژه با توجه به تمرکز و تأکید روزافزون بر پژوهش‌های هم سو با پژوهش حاضر است.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105977_0bb8c7084b54537753b34b47e5d4aa91.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Assessing the severity of Tsunami effects on the environment using integrated GIS and remote sensing systems (Case study: Ishinomaki, Japan) ارزیابی شدت اثرات زیست محیطی سونامی با استفاده از روش شی‌گرا به کمک سیستم‌های سنجش از دور در محیط GIS (مطالعه موردی: شهر Ishinomaki ژاپن) 863 878 105001 10.48308/envs.2024.1437 FA محمد رضا پورصابر گروه آموزشی مهندسی سازه و زلزله، دانشکده مهندسی عمران آب و محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران یاسوُ اریکی مرکز تحقیقات ایمنی و حفاظت شهری، دانشگاه کوبه، کوبه، ژاپن پدرام امیدیان دانشکده مهندسی عمران و محیط زیست، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران محمد حسین تحریری گروه آموزشی مهندسی سازه و زلزله، دانشکده مهندسی عمران آب و محیط زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2024 09 05 Introduction: Earthquakes have long been an integral part of human life. Since this natural phenomenon causes damage to humans and the environment, it is necessary to study and understand it. This natural phenomenon is known as a global problem, but it is not the same in America, Japan, Iran or any other country. The Tohoku earthquake that occurred on March 11, 2011, is the largest earthquake (with Mw=9) in the history of Japan. Less than an hour after the earthquake, a tsunami hit the east coast of Japan. This tsunami affected an area of about 561 square kilometers and damaged more than 400,000 buildings. According to official reports, 15,850 people were killed, 6011 were injured and 3,287 were missing, 125,000 buildings were destroyed or damaged, 4.4 million buildings with a power outage, and 1.5 million buildings with water disruptions, causing huge damage to infrastructure and the country's environment has entered the eastern shore of Hashima Island, Japan Material and methods: Considering the large amount of information needed for natural disaster management, it is clear that the use of visual interpretations cannot answer this large amount of calculations. For example, the number of reports related to damage to buildings after an earthquake or the damaged city and damaged environment in a tsunami may reach a thousand reports or more. Each of these reports should be reviewed separately to determine the degree of damage the structure under investigation had. In this study, based on the damage estimation map that was prepared using satellite data and images (Geoeye-1 satellite) before and after the crisis for this city, the amount of damage to structures such as buildings mentioned has been calculated to the pollution caused by them in the environment and non-structural areas such as Greenfield and the results have been compared with the data obtained from the field visit. In this study, according to the damage map and vulnerability estimation for the studied area, several parameters such as structural or non-structural, use, and severity of environmental damage have been considered. Results and discussion: The results showed that the type of structural components has a significant effect on the failure. In addition to this, the remarkable point in this study is that the buildings that were located near the water were severely damaged. In this study, the existing Facilities for Agriculture, Forest, and Fishery in the investigated area are located at a close distance on the coastline and have suffered the most severe damage. On the other hand, Greenfield has suffered severe damage due to their low resistance to tsunami. Conclusion: The purpose of this study is to use a method based on remote sensing. The use of this method in the prevention and preparedness stage of crisis management before the occurrence of natural disasters has high accuracy for quick planning. The lessons learned from the results will be very useful for researchers and managers in planning and stages of crisis management and reducing damages in future events. Keywords: Tsunami, Earthquake, Disaster Management, Environment, Remote Sensing, GIS سابقه و هدف: زلزله‌ها از دیرباز به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از زندگی بشر بوده‌اند. ازآنجاکه این پدیده طبیعی باعث ایجاد خسارت و آسیب به انسان و محیط‌زیست می‌شود، تمرکز بر روی مطالعه و فهم آن بسیار مهم است. این پدیده طبیعی به عنوان یک معضل جهانی شناخته می شود ولی در آمریکا، ژاپن، ایران و یا هر کشور دیگر یکسان نیست. زلزله منطقه توهوکو که در ۱۱ مارس ۲۰۱۱ میلادی به وقوع پیوست بزرگ‌ترین زمین‌لرزه (با بزرگای Mw=9 ثبت‌شده) در تاریخ ژاپن ازنظر اندازه بزرگای زمین‌لرزه است. در عرض کمتر از یک ساعت پس از وقوع زمین‌لرزه، سونامی بزرگی به سواحل شرقی ژاپن برخورد کرد. این سونامی مساحتی در حدود 561 کیلومترمربع را تحت تأثیر قرارداد و به بیش از 400 هزار ساختمان خسارت وارد کرد. بر اساس آمار رسمی تعداد ۱۵۸۵۰ کشته، ۶۰۱۱ مجروح و ۳۲۸۷ ناپدید و تخریب یا آسیب به ۱۲۵ هزار ساختمان و تعداد ۴٫۴ میلیون ساختمان با قطع برق و ۱٫۵ میلیون ساختمان با قطع آب مواجه گردیدند و خسارات بسیار زیادی به زیرساخت‌ها و محیط‌زیست این کشور در نزدیک ساحل شرقی جزیره هنشو ژاپن وارد شد. مواد و روش‌ها: با توجه به حجم بالای اطلاعاتی که برای مدیریت بحران بلایای طبیعی به‌خصوص در زمینه برنامه‌ریزی یکپارچه توسعه موردنیاز است، واضح است که استفاده از تفاسیر بصری نمی‌تواند پاسخگوی این حجم زیاد از محاسبات باشد. به عنوان مثال، تعداد گزارش‌های مربوط به آسیب‌های وارد به ساختمان‌ها پس از وقوع زمین‌لرزه و یا شهر آسیب‌دیده و محیط‌زیست صدمه دیده در پدیده سونامی، ممکن است بالغ‌بر هزار گزارش و یا بیشتر برسد. هر یک از این گزارش‌ها باید به‌طور جداگانه بررسی‌شده تا مشخص گردد که سازه موردبررسی چه حدی از خرابی را داشته است. در این مطالعه، بر اساس نقشه برآورد خسارت که با استفاده از پردازش داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای (ماهواره Geoeye-1) قبل و بعد از بحران برای این شهر تهیه گردیده است، میزان خسارات وارده به سازه‌ها نظیر ساختمان‌های ذکرشده به‌منظور آلودگی ناشی از آن‌ها در محیط‌زیست و غیر سازه‌ای نظیر فضاهای سبز را محاسبه و نتایج حاصله با داده‌های حاصل از بازدید میدانی، مقایسه گردیده است. در این مطالعه مطابق با نقشه خسارت و برآورد آسیب‌پذیری برای منطقه موردمطالعه، چندین پارامتر نظیر سازه‌ای و یا غیر سازه‌ای بودن، کاربری و شدت خرابی محیط در نظر گرفته‌شده است. نتایج و بحث: نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که نوع اجزای سازه، تأثیر به سزایی در میزان خرابی دارد. علاوه بر این نکته قابل‌توجه در این مطالعه آن است که به ساختمان‌هایی که در نزدیکی آب قرار داشتند، خسارات شدیدی وارد شد. در این مطالعه ساختمان جنگلداری، شیلات و کشاورزی موجود در منطقه موردبررسی در فاصله نزدیکی در خط ساحلی قرار دارند و متحمل شدیدترین نوع خرابی شده‌اند. از سوی دیگر فضاهای سبز به دلیل مقاومت کم در برابر سونامی متحمل خسارات شدیدی شده‌اند. نتیجه‌گیری: هدف این مطالعه استفاده از یک روش مبتنی بر سنجش از راه دور می‌باشد. استفاده از این روش در مرحله پیشگیری و آمادگی مدیریت بحران قبل از وقوع بلایای طبیعی دارای دقت بالایی جهت برنامه‌ریزی سریع می‌باشد. درس-های برگرفته از نتایج حاصله به محققان و مدیران در برنامه‌ریزی و مراحل مدیریت بحران و کاهش خسارات در رخدادهای آتی بسیار سودمند خواهد بود. کلمات کلیدی: سونامی و زلزله، مدیریت بحران، محیط‌زیست، سنجش‌ازدور، GIS

https://envs.sbu.ac.ir/article_105001_6d6aa89b132b215af9542590463a7710.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Quantitative Source Apportionment of Potentially Toxic Elements Input Into The Urban Soils of Hamedan کمی‌سازی سهم منابع انتشار عناصر بالقوه سمی خاک شهری همدان 879 896 105979 10.48308/envs.2025.237077.1443 FA سهیل سبحان اردکانی گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران نیره السادات حسینی گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده علوم پایه، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران Journal Article 2024 09 29 Introduction: The urban soil contamination with potentially toxic elements (PTEs) has elicited great public attention worldwide due to its potential threats to urban dwellers health and environmental sustainability. In this regard, identifying and quantifying the PTE pollution sources are of particular importance in urban soil pollution control as well as management and reduce potential environmental and health risk. Therefore, this research was conducted to identify and quantify of potentially toxic element sources (As, Pb, Cu, Mn, and Ni) in surface soil of Hamedan city in 2023. Materials and methods: In this study, a total of 162 urban surface soil samples were collected from 18 sampling sites from three different functional regions (i.e. residential, commercial, and industrial). Following sample preparation and acid digestion, the concentrations of the analyzed elements were determined using Inductively Coupled Plasma Optical Emission Spectroscopy (ICP-OES). Additionally, the enrichment factor (EF) was calculated to assess the level of contamination and enrichment associated with these elements. Also, The Pearson’s correlation coefficient (PCC), Principal Component Analyses (PCA), Hierarchical Cluster Analysis (HCA), and Absolute principal component score followed by multiple linear regression (APCS/MLR) model were utilized to identify and quantify the sources of soil PTEs pollution. Statistical analyses of data were done using SPSS software. Results and discussion: The results from determining the content of the elements showed that the highest average content of As, Cu, and Ni (mg/kg) with 6.88, 30.9, and 24.3, respectively, were belonged to the industrial areas and for Pb and Mn with 31.2 and 293, respectively, were belonged to the commercial areas, revealing the effect of various urban activities and land uses on the spatial variations of the PTE contents. The average EF value reflected "moderate" to "very severe" enrichment conditions in the study area. The results of source identifying based on the PCC, PCA, and HCA showed that the traffic emissions, industrial-geological emissions, and fossil fuel combustion have been three main sources of soil PTEs contamination in Hamedan city. The results obtained of the APCS/MLR model showed that the traffic emissions, industrial-geological emissions, and fossil fuel combustion accounted 56.0%, 30.0% and 14.0%, of contribution the PTE pollution in study area, respectively. Additionally, the results of determining the quantitative contribution of pollution sources for each PTEs represented that Pb and Mn mainly originated from traffic emissions; whereas, Cu and Ni emitted from industrial-geological emissions; meanwhile, As mainly derived from fossil fuel combustion emissions. Notably, the PTEs contamination in soil of city of Hamedan were mainly released from the anthropogenic origin (70.0%) and the traffic emissions as the primary pollution source (56.0%) had the highest contribution to the PTE pollution in study area. Conclusion: Based on the results obtained, traffic was the major contribution sources of As, Pb, Cu, Mn, and Ni pollution in the soil of city of Hamedan; therefore, reducing the emission of elements from traffic sources is the most effective and necessary strategy of pollution control for maintaining the health of both the urban ecosystem and citizens. In this regard, optimize and improve of urban transportation is recommended for management and control policies and strategies, plan to create and develop special ways for public transportation, modernize the public transportation fleet using electric vehicles, and encourage citizens to use public transportation. In general, the results of this research emphasized the need to determine the quantitative contribution of pollution sources to facilitate the management and effective reduction of environmental pollutants. سابقه و هدف: آلودگی عناصر بالقوه سمی خاک شهری به‌عنوان تهدیدی بالقوه برای پایداری محیطی و سلامت شهروندان توجه گسترده‌ای را به‌خود جلب کرده است. در این خصوص، شناسایی منشاء و تعیین کمی سهم منابع آلودگی عناصر بالقوه سمی خاک به‌منظور پیشگیری، کنترل و مدیریت موثر آلودگی و به‌تبع آن کاهش عوامل بالقوه مخاطره‌آمیز محیط‏زیستی و بهداشتی از اهمیتی به‌سزا برخوردار است. از این‌رو، این پژوهش با هدف شناسایی منشأ و تعیین کمی سهم منابع آلودگی عناصر بالقوه سمی (آرسنیک، سرب، مس، منگنز و نیکل) خاک شهری همدان در سال 1402 انجام یافت. مواد و روش‌ها: در این پژوهش توصیفی-مقطعی، در مجموع 162 نمونه خاک سطحی از 18 مکان نمونه‌برداری با کاربری‌های مختلف شهری (مسکونی، تجاری و صنعتی) برداشت شد. پس از آماده‌سازی و هضم اسیدی نمونه‏‌ها در آزمایشگاه، مقدار عناصر در آن‌ها به‌روش طیف‏سنجی نوری پلاسمای جفت‌شده القایی (ICP-OES) خوانده شد. مقادیر شاخص‏ غنی‌شدگی (EF) نیز محاسبه شد. همچنین، نسبت به شناسایی منشأ و کمی‌سازی سهم منابع آلودگی عناصر با استفاده از آزمون‌های آماری همبستگی پیرسون (PCC)، تجزیه و تحلیل‌ مؤلفه‏‌های اصلی (PCA)، خوشه‏‏بندی سلسله مراتبی (HCA) و مدل امتیاز مؤلفه اصلی مطلق/رگرسیون خطی چندگانه (APCS/MLR) اقدام شد. داده‌ها نیز با استفاده از نرم‌افزار آماری SPSS مورد پردازش قرار گرفتند. نتایج و بحث: نتایج نشان داد که بیشینه میانگین مقدار عناصر برای آرسنیک، مس و نیکل به‌ترتیب با 6.88، 30.9 و 24.3 میلی‌گرم در کیلوگرم مربوط به کاربری صنعتی و بیشینه میانگین محتوی عناصر سرب و منگنز به‏‌ترتیب با 31.2 و 293 میلی‌گرم در کیلوگرم مربوط به کاربری تجاری و بیان‌گر تاثیر فعالیت‌ها و کاربری‌های مختلف شهری بر تغییرات مکانی محتوی عناصر بود. نتایج محاسبه شاخص EF بیان‌گر غنی‌شدگی "متوسط" تا "خیلی شدید" عناصر آرسنیک، سرب، مس، منگنز و نیکل در منطقه مورد مطالعه و مؤید تاثیر منابع انسان‌پدید بر مقدار و آلودگی عناصر مورد مطالعه بود. نتایج حاصل از آزمون‌های آماری تحلیل چندمتغیره (PCC، PCA و HCA) نشان داد که منابع ترافیکی، صنعتی-زمین‌زایی و احتراق سوخت فسیلی، منشا عمده آلودگی عناصر فلزی/شبه‌فلزی خاک در شهر همدان بوده است. همچنین، نتایج مدل APCS/MLR بیان‎گر آن بود که منابع ترافیکی، صنعتی- زمین‌زایی و احتراق سوخت فسیلی به‌ترتیب %56.0، %30.0 و %14.0 از سهم آلودگی عناصر را به‌خود اختصاص داده‌اند. به‌علاوه، نتایج تعیین سهم کمی منابع آلودگی برای هر یک از عناصر نشان داد که سرب و منگنز به‌طور عمده از منابع ترافیکی، عناصر مس و نیکل از منابع صنعتی-زمین‌زایی و عنصر آرسنیک به‌طور عمده از انتشارات ناشی از احتراق سوخت فسیلی نشأت گرفته‌اند. به‌طور کلی، ورودی‌های انسان‌پدید با سهم نسبی %70.0، منشاء اصلی انتشار عناصر در منطقه مورد مطالعه بود و منابع ترافیکی با اختصاص %56.0 از سهم کل انتشار آلاینده‌های فلزی به‌عنوان منبع اصلی و عمده آلودگی عناصر مورد ارزیابی در خاک شهری همدان شناسایی شد. نتیجه‌گیری: نتایج بیان‌گر سهم عمده منابع ترافیکی به‌عنوان منشأ اصلی آلودگی عناصر آرسنیک، سرب، مس، منگنز و نیکل در خاک شهر همدان بود؛ لذا، کاهش انتشار عناصر از منابع ترافیکی مؤثرترین و ضروری‌ترین راهبرد کنترل آلودگی برای حفظ سلامت زیست‌بوم شهری و شهروندان است. در این خصوص، بهینه‌سازی و بهبود سیاست‌ها و راهبردهای مدیریت و کنترل حمل‌ونقل شهری، برنامه‌ریزی برای ایجاد و توسعه مسیرهای ویژه برای حمل‌ونقل عمومی، نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومی با استفاده از خودروهای برقی و ترغیب شهروندان در خصوص استفاده از وسایل نقیله عمومی توصیه می‌شود. به‌طور کلی نتایج این پژوهش بر لزوم تعیین سهم کمی منابع آلودگی برای تسهیل در مدیریت و کاهش مؤثر آلاینده‌های محیطی تاکید دارد.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105979_b8153e1e31982b1fc14d449d0f9deec0.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Pollution Removal and Enhanced Photocatalytic Degradation of the Ciprofloxacin Antibiotic in Aqueous Solutions Using a MXene/g-C3N4 Hybrid Nanocomposite حذف آلودگی و بهبود کارایی تخریب فتوکاتالیستی آنت یبیوتیک سیپروفلوکساسین در محلول آبی با استفاده از نانوکامپوزیت هیبریدیMXene/g-C3N4 897 914 105196 10.48308/envs.2024.1444 FA مهران بیجاری گروه فناوری های محیط‌ زیست، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران افسانه شهبازی گروه فناوری های محیط‌ زیست، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران وحید وطن پور گروه شیمی تجزیه و کاربردی، دانشکده شیمی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران حبیب اله یونسی گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، مازندران، نور، ایران Journal Article 2024 10 03 Background and Objective: The contamination of water resources with antibiotics has emerged as a significant global challenge due to its detrimental effects on both the environment and human health. Photocatalytic processes have been recognized as an effective strategy for removing these hazardous contaminants. In this study, a novel nanocomposite based on graphitic carbon nitride (g-C3N4) and MXene (Ti3C2) nanosheets was synthesized and evaluated for the photocatalytic degradation of the antibiotic ciprofloxacin. Materials and Methods: Graphitic carbon nitride (g-C3N4) was synthesized through the thermal polymerization of melamine at 550°C in a tube furnace. MXene (Ti3C2) nanosheets were prepared by chemically etching the AlC2 MAX phase with a solution of HCl/LiF for 48 hours. MXene/g-C3N4 nanocomposites were synthesized using a simple self-assembly method that relies on the electrostatic attraction between the graphitic carbon nitride nanosheets and varying weight percentages of MXene nanosheets (0.1%, 0.3%, 0.5%, 0.7%, and 0.9% by weight). The synthesized nanomaterials were characterized using XRD, BET, DRS, and PL analyses. Results and Discussion: X-ray diffraction (XRD) analysis of the MXene/g-C3N4 nanocomposite revealed characteristic peaks at 13° and 27°, corresponding to graphitic carbon nitride, as well as peaks at 9° and 62°, attributable to MXene ((Ti3C2) nanosheets. These findings indicate the preservation of the primary structures of both nanomaterials within the composite and confirm the successful synthesis of the nanocomposite. Brunauer-Emmett-Teller (BET) analysis demonstrated that bulk Graphitic carbon nitride exhibited the lowest surface area of 6.3 m²/g among the samples, which resulted in negligible photocatalytic performance. Following protonation with hydrochloric acid and ultrasonic treatment, the surface area of the bulk sample increased to 25.6 m²/g for graphitic carbon nitride nanosheets. Furthermore, the specific surface areas of MXene nanosheets and the MXene/g-C3N4 nanocomposite with a 7 wt% MXene loading (CN/MX7) were measured at 20.2 m²/g and 18.3 m²/g, respectively. Diffuse reflectance spectroscopy (DRS) analysis indicated that the bandgap energy of the photocatalysts decreased from 2.72 eV for the bulk sample to 2.47 eV for the CN/MX7 nanocomposite, which enhances charge carrier separation and improves photocatalytic activity. The reduced intensity of the photoluminescence (PL) spectra of the synthesized photocatalysts confirmed a lower rate of electron-hole recombination. Results from ciprofloxacin antibiotic removal experiments demonstrated that the photocatalyst synthesized with a 7 wt% MXene loading (CN/MX7) achieved the highest removal percentage of 94.02% at a ciprofloxacin concentration of 10 mg/L, a photocatalyst dosage of 1 g/L, a pH of 5, and under 50 W LED visible light irradiation for 120 minutes. Kinetic studies revealed that the photocatalytic degradation of ciprofloxacin by the CN/MX7 photocatalyst followed a pseudo-first-order kinetic model. Additionally, recyclability and stability tests indicated that the CN/MX7 photocatalyst retained 96% of its photocatalytic degradation capability after five cycles of antibiotic removal and photocatalyst regeneration. Conclusion: This research demonstrated that the CN/MX7 nanocomposite, due to the unique properties of graphitic carbon nitride and MXene (Ti3C2) nanosheets, serves as a highly efficient photocatalyst. The nanocomposite effectively removed the antibiotic ciprofloxacin from aqueous solutions, thereby presenting itself as a viable option for purifying water contaminated with pharmaceutical substances. سابقه و هدف: آلودگی منابع آبی به آنتی‌بیوتیک‌ها به دلیل اثرات مخرب زیست‌محیطی و سلامتی، به یکی از چالش‌های مهم تبدیل شده است. یکی از روش‌های موثر برای حذف این آلاینده‌های خطرناک، استفاده از فرآیندهای فتوکاتالیستی است. در این پژوهش، نانوکامپوزیتی نوین بر پایه کربن نیترید گرافیتی (g-C3N4) و نانوصفحات مکسین(MXene) برای تخریب فتوکاتالیستی آنتی‌بیوتیک سیپروفلوکساسین سنتز و ارزیابی شده است. مواد و روش‌ها: کربن نیترید گرافیتی با استفاده از پیش ماده ملامین طی پلیمریزاسیون حرارتی در دمای 550 درجه سانتی‌گراد در کوره لوله‌ای، و نانوصفحات مکسین طی اچینگ شیمیایی مکس فاز Ti3AlC2 با محلول اچانت HCL/LiF طی 48 ساعت سنتز شد. نانوکامپوزیت MXene/g-C3N4 طی یک روش خودآرایی ساده بر اساس جاذبه الکترواستاتیکی بین نانوصفحات کربن نیترید گرافیتی و درصد وزنی‌های مختلف از نانوصفحات مکسین (1/0، 3/0، 5/0، 7/0 و 9/0 درصد وزنی) سنتز شد. آنالیزهای دستگاهی XRD، BET، DRS و PL برای مشخصه‌یابی نانومواد سنتز شده انجام شد. نتایج و بحث: آنالیز XRD نانوکامپوزیت MXene/g-C3N4، وجود قله‌های شاخص در زوایای 13 و 27 درجه مربوط به کربن نیترید گرافیتی و قله‌های 9 و 62 درجه مربوط به نانوصفحات مکسین را نشان می‌دهد. این امر حاکی از حفظ ساختار اولیه‌ی هر دو نانوماده در کامپوزیت و موفقیت‌آمیز بودن فرایند سنتز نانوکامپوزیت است. نتایج آنالیز BET نشان داد نمونه کربن نیترید گرافیتی بالک دارای کمترین مساحت سطح به مقدار m2/g 6/3 در بین نمونه‌ها بود. مساحت سطح پایین در نمونه‌های بالک باعث عملکرد فتوکاتالیستی ناچیز در نمونه‌ها می‌شود. در اثر پروتوناسیون با اسید هیدروکلریک و همچنین تیمار اولتراسونیک، مساحت سطح نمونه بالک به m2/g 6/25 در نمونه g-C3N4 nanosheet افزایش پیدا کرد. همچنین مساحت سطح ویژه نانو صفحات مکسین و نانوکامپوزیت MXene/g-C3N4 با نسبت وزنی 7% نانوصفحات مکسین (CN/MX7) به ترتیب 2/20 و 3/18 متر مربع بر گرم اندازه گیری شد. آنالیز DRSنشان داد که انرژی باند گپ فتوکاتالیست ها ازeV 72/2 در نمونه بالک به eV47/2 در نانوکامپوزیت CN/MX7 کاهش پیدا کرده است که موجب بهبود عملکرد جداسازی الکترون حفره‌ها و افزایش فعالیت فتوکاتالیستی نانوکامپوزیت می‌شود. کاهش شدت طیف فوتولومینسانس فتوکاتالیست‌های سنتز شده در آنالیز PLکاهش نرخ بازترکیبی الکترون حفره ها را تایید می‌کند. نتایج آزمایشات حذف آنتی بیوتیک سیپروفلوکساسین نشان داد از بین همه نمونه‌ها، فتوکاتالیست سنتز شده با نرخ 7 درصد وزنی نانوصفحات مکسین (CN/MX7) دارای بالاترین درصد حذف به میزان 02/94 درصد، در غلظت 10 میلی‌گرم بر لیتر محلول آنتی‌بیوتیک، دوز g/L 1 فتوکاتالیست،pH برابر 5 و در مدت زمان 120 دقیقه تحت نور مرئی LED 50 وات بود. مطالعات سنتیکی نشان داد، فرایند حذف فتوکاتالیستی آنتی بیوتیک سیپروفلوکساسین توسط فتوکاتالیست CN/MX7 از مدل سنتیکی شبه مرتبه اول پیروی می‌کند. همچنین آزمایش قابلیت بازیافت و پایداری نشان داد‌ که فتوکاتالیست CN/MX7 پس از 5 چرخه حذف آنتی بیوتیک و احیاء فتوکاتالیست، تنها 4 درصد از توانایی تخریب فتوکاتالیستی خود را از دست می دهد. نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که نانوکامپوزیتCN/MX7، با تلفیق خواص منحصر به فرد نانوصفحات کربن نیترید گرافیتی و مکسین، به عنوان یک سیستم فتوکاتالیستی کارآمد عمل می‌کند. این نانوکامپوزیت قادر است به طور موثر آنتی‌بیوتیک‌ سیپروفلوکساسین را از محلول‌های آبی حذف کند و این امر، این نانوکامپوزیت را به عنوان یک گزینه مناسب برای تصفیه آب‌های آلوده به ترکیبات داروئی معرفی می‌کند.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105196_967f2a3c3e269a4cc6e4c5af8e3730f3.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Antecedents,, Processes, and Outcomes of the Pro-Environmental Behaviors Development in High School Students ( A Theory-Generating Meta-Synthesis Approach) پیشایندها، فرایندها و پیامدهای توسعه رفتارهای زیست محیط گرایانه در دانش آموزان دوره متوسطه (رویکرد فراترکیب نظریه‌ساز) 915 936 105980 10.48308/envs.2024.237423.1453 FA مهدی محمدی گروه علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران شیرین خاضکی گروه علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران قاسم سلیمی گروه علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران مریم شفیعی سروستانی گروه علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران معصومه محترم گروه علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2024 11 01 Background: Since the beginning of the 21st century, it has become clear that environmental problems such as climate change, pollution, and deforestation are major challenges that threaten the health, economic prospects, and water and food supply of people around the world. It is also generally accepted that human behavior is one of the main causes of these environmental problems. One of the ongoing and growing concerns of environmental psychology is finding ways to change people's behavior to reverse environmental problems while maintaining human well-being and quality of life. Purpose: The general purpose of this research was to present a model that explains the antecedents, processes, and consequences of the development of pro-environmental behaviors in high school students. Materials and methods: The approach of this study was synthesis research and its current research method was theoretical synthesis. Based on this, the keywords such as “human* behaviour*” OR “pro-environmental behaviour*” OR “environmental behaviour*” OR “sustainable behaviour*” the studies related to the subject in the Latin databases of Springer, Emerald, Wiley, Science Direct, Taylor & Francis, EBESCO, Pro-Quest, Google Scholar, Scopus, Elsiever and Farsi Magiran, Noormagz, and SID were identified. After evaluating and screening the articles and dissertations, finally, 40 of articles and theses were selected and analyzed for use in the research. The method of data analysis was based on grounded theory and included open, central, and selective coding. Findings: The findings of the research in the axis of antecedents consist of two axial code of individual including nine open codes such as including open codes such as environmental thinking, environmental attitude and environmental beliefs, , and social axial code including four open codes such as environmental attitudes of society, altruistic values, and supporting the environment in society, and axial code of students’ demographic charactrestics as moderator variables including three open codes such as gender, years of education, and training courses as moderators. These antecedents create the axial code of intention of doing pro-environmental behaviors including three open codes such as the intention of sacrifice, the intention of experiencing green activities, and the intention of recommending others to green activities in students. Based on students’intention, axial code of special programs for students in biology lessons including seven open codes such as teaching and learning approaches and learning goals including seven open codes such as the development of reasoning skills, moral reasoning in the environmental field and axial code of special programs for biology teachers including teaching and learning approaches including five open codes and their learning goals including six open codes such as getting to know the appropriate and relevant environmental viewpoints, understanding and distinguishing between different viewpoints in relation to socio-scientific environmental issues, and strengthening epistemological beliefs and strengthening the reasoning and logical skills of teachers about environmental issues. Based on these programs, axial code of pro-environmental behaviors including eight open codes including recycling, organic food consumption, saving and protecting green energy, environmentally friendly transportation, waste management, water or energy conservation, purchasing water or recycled goods, and environmental citizenship are formed. Discussion and conclusion: The model presented in this study can serve as a practical guide for developing Pro-environmental behaviors in secondary school. Therefore, based on the findings, it can be seen that Pro-environmental behaviors can be improved in different ways. Pro-environmental beliefs, values, and attitudes should be established as a norm in students, families, and society to create a desire to perform Pro-environmental behaviors in them, then to change the behavior of students and teachers, specific educational programs should be designed to lead to the emergence of Pro-environmental behaviors in them. سابقه: از آغاز قرن بیست‌و یکم، آشکار شده است که مشکلات زیست‌محیطی مانند تغییرات آب‌و هوایی، آلودگی و جنگل‌زدایی چالش‌های عمده‌ای هستند که سلامت، چشم انداز اقتصادی و تأمین آب و غذای مردم در سراسر جهان را تهدید می‌کنند. همچنین بصورت کلی پذیرفته شده است که رفتار انسان یکی از علل اصلی این مشکلات زیست‌محیطی است. یکی از دغدغه‌های مداوم و رو به رشد روان‌شناسی محیطی یافتن راه‌هایی برای تغییر رفتار افراد برای معکوس کردن مشکلات محیطی و در عین‌حال حفظ رفاه و کیفیت زندگی انسان است. هدف: هدف کلی از این پژوهش، ارائه مدلی بود که به توضیح پیشایندها، فرایندها و پیامدهای توسعه رفتارها، نگرش‌ها و ارزش‌های زیست‌محیط‌گرایانه در دانش‌آموزان دوره متوسطه می‌پردازد. مواد و روش‌ها: رویکرد این مطالعه سنتزپژوهی و روش پژوهش حاضر آن، فراترکیب نظریه‌ساز بود. بر این اساس، واژه های کلیدی مانند «رفتار بشر دوستانه» یا «رفتار زیست‌محیط‌گرایانه» یا «رفتار پایدار» یا «رفتار مسئولانه» یا «رفتار زیست‌شناسی -شناختی» یا « تمایل به و تمایل به رفتار زیست‌محیط‌گرایانه» در مطالعات مرتبط با موضوع در پایگاه‌های داده لاتین مانندEmerald, Wiley Science Direct, Taylor & Francis, , Pro-Quest, Scopusو فارسی مگیران، نورمگز و SID، شناسایی و پس از ارزیابی و غربالگری مقالات و پایان-نامه‌ها، نهایتاً تعداد 50 مقاله و پایان‌نامه برای استفاده در پژوهش انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفتند. شیوه تحلیل داده‌ها بر مبنای نظریه داده‌بنیاد و شامل کدگذاری باز، محوری و انتخابی بود. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش در محور پیشایندها شامل دو کد محوری عوامل فردی با 9 کد باز شامل کدهای باز مانند تفکر زیست محیطی، نگرش زیست محیطی، باورهای زیست محیطی، دانش و آگاهی زیست محیطی و کد محوری عوامل اجتماعی با 4 کد باز شامل کدهای باز نگرش‌های زیست محیطی جامعه، ارزش‌های نوع دوستانه و حامی محیط زیست در جامعه و کد محوری متغیرهای تعدیلگرجمعیت شناختی شامل 3 کد باز جنسیت، سال های تحصیل و دوره‌های آموزشی می‌گردی. این پیشایندها کد محوری تمایل به انجام رفتارهای حامی محیط زیست شامل سه کد باز تمایل به فداکاری؛ تمایل به تجربه فعالیت‌های سبز و تمایل به توصیه دیگران به فعالیت‌های سبز) در دانش‌آموزان را ایجاد می‌کنند. بر اساس تمایل دانش آموزان، کد محوری برنامه‌های ویژه دانش-آموزان با استفاده از رویکردهای یاددهی-یادگیری شامل 7 کد باز مانند کدهای باز تشویق دانش‌آموزان در استفاده از دانش حاصل از تجارب شخصی خود و با اهدافی شامل 7 کد باز مانند رشد مهارت‌های استدلالی؛ استدلال اخلاقی در حوزه زیست محیطی آنان و همچنین کد محوری برنامه‌های ویژه معلمان زیست شناسی با رویکردهای یاددهی ‌یادگیری شامل 5 کد باز مانند تحلیل مقالات علمی مجلات در سطوح مختلف آموزشی جهت آموزش دیدگاه‌ه‌های مختلف زیست محیطی و با اهداف یادگیری شامل 6 کد باز مانند آشنایی با دیدگاه‌های مناسب و مرتبط زیست محیطی تدوین می گردد. با اجرای این برنامه ها، کد محوری رفتارهای زیست محیط گرایانه شامل 8 کد باز مصرف مواد غذایی ارگانیک، محافظت از انرژی سبز، رفتار خرید سبز، رفتارهای مصرف کننده زیست شناختی و صرفه‌جویی در مواد غذایی، استفاده از حمل و نقل سازگار با محیط زیست، مدیریت زباله، حفظ آب یا انرژی، صرفه‌جویی در انرژی، خرید آب یا کالاهای بازیافتی و شهروندی زیست محیطی در دانش آموزان شکل می‌گیرد. بحث و نتیجه‌گیری: مدل ارائه شده در این پژوهش می‌تواند به عنوان راهنمای عملی جهت توسعه رفتارهای زیست‌محیط‌گرایانه در دوره متوسطه باشد. بنابراین براساس یافته‌ها می‌توان دریافت که رفتارهای زیست‌محیط‌گرایانه را از راه‌های متفاوت می‌توان بهبود بخشید. باید باورها، ارزش ها و نگرش های زیست محیطی را در دانش‌آموزان، خانواده‌ها و جامعه را به عنوان یک هنجار ایجاد نمود تا تمایل به انجام رفتارهای زیست‌محیط‌گرایانه در آنان ایجاد شود، سپس جهت تغییر رفتار دانش‌آموزان و معلمان، برنامه‌های آموزشی خاصی را طراحی نمود تا منجر به بروز رفتارهای زیست‌محیط‌گرایانه آنان گردد.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105980_8b2bd4b1dbbab0cd74a55801bceba1c3.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Evaluating the Environmental Costs of Electricity Generation in Tehran through a Combined Thermal-Solar System using the Water-Energy-Environment Nexus Approach محاسبه هزینه های زیست محیطی تامین برق تهران به صورت ترکیبی (حرارتی-خورشیدی) با رویکرد همبست آب و انرژی و محیط زیست 937 952 105287 10.48308/envs.2025.1452 FA نیما جاویدی دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران غلامرضا نبی بیدهندی دانشکده محیط‌ زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-9930-9080 امید توکلی دانشکده مهندسی شیمی، دانشکدگان فنی، دانشگاه تهران، تهران، ایران ناصر مهردادی دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2024 10 31 Background and Aim: The environmental consequences of fossil fuel reliance, combined with the rising energy demand in urban centers, have prompted interest in combined thermal-solar power systems as a sustainable approach to electricity generation. Tehran, which depends heavily on thermal power plants, faces significant challenges from high greenhouse gas emissions, substantial water consumption, and increasing environmental costs. This study aims to assess the environmental costs of electricity generation through a combined thermal-solar system and compare it with thermal-only systems. Three major power plants—Tarasht, Montazer Ghaem, and Besat—were selected as case studies. The Water-Energy-Environment Nexus (WEE Nexus) approach was employed to analyze interactions between water and energy resources in these systems. Materials and Methods: The study utilized the Life Cycle Assessment (LCA) method to evaluate environmental impacts, focusing on the reduction of greenhouse gas emissions and water consumption. Data on fuel consumption, emissions, and water use were gathered from official reports and validated databases. For combined system modeling, SimaPro software was used, while SPSS was employed for data analysis. Independent T-tests and ANOVA were performed to assess the statistical significance of differences between the two scenarios (base and combined). The WEE Nexus approach was applied to evaluate the simultaneous reduction of water consumption and emissions. Results and Discussion: The analysis revealed substantial environmental advantages of integrating solar energy with thermal systems across all three plants. The results indicate that the combined thermal-solar system significantly reduced greenhouse gas emissions, water consumption, and environmental costs in all three power plants. In Montazer Ghaem Power Plant, CO2 emissions decreased by 28.1%, water consumption was reduced by 26.5%, and environmental costs dropped to $195.67 per gigawatt-hour, showing the best performance among the studied plants. The Besat Power Plant also showed significant reductions in emissions and water use, though slightly less than Montazer Ghaem due to lower solar irradiance. Tarasht Power Plant performed weaker than the others because of older equipment and lower efficiency. Statistical analysis using independent T-tests confirmed that the differences between the base and combined scenarios across all plants were statistically significant (p < 0.05). The WEE Nexus approach revealed that reducing water consumption through the incorporation of solar energy in thermal systems not only decreased emissions but also alleviated pressure on water resources, which is crucial for water-scarce areas like Tehran. The findings highlight the potential of solar energy as a complementary source for improving environmental sustainability in electricity generation. Conclusion: This study demonstrates that using combined thermal-solar systems in Tehran’s power plants can significantly reduce greenhouse gas emissions, water consumption, and environmental costs. Among the three plants, Montazer Ghaem performed the best due to favorable geographical conditions, modern equipment, and higher solar irradiance. The findings underline the importance of applying the WEE Nexus approach in energy planning to optimize water and energy management and reduce dependence on fossil fuels. Future recommendations include investing in upgrades for older plants such as Tarasht to enhance efficiency, as well as expanding the solar component of combined systems. These actions could further reduce environmental impacts and provide a scalable model for similar metropolitan regions facing energy and resource challenges. سابقه و هدف: با توجه به رشد مصرف انرژی و افزایش پیامدهای زیست‌محیطی ناشی از استفاده از سوخت‌های فسیلی، استفاده از سیستم‌های انرژی ترکیبی حرارتی-خورشیدی به عنوان راهکاری پایدار برای تولید برق مورد توجه قرار گرفته است. کلان‌شهر تهران به دلیل وابستگی زیاد به نیروگاه‌های حرارتی، با چالش‌هایی همچون انتشار گازهای گلخانه‌ای، مصرف بالای آب، و هزینه‌های زیست‌محیطی مواجه است. هدف این پژوهش ارزیابی هزینه‌های زیست‌محیطی تولید برق از طریق ترکیب سیستم‌های حرارتی-خورشیدی و مقایسه آن با سیستم‌های حرارتی خالص در سه نیروگاه اصلی شامل طرشت، منتظر قائم، و نیروگاه بعثت است. در این مطالعه، رویکرد همبست آب، انرژی و محیط زیست (WEE Nexus) برای تحلیل تعاملات بین منابع آب و انرژی به‌کار گرفته شده است. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، از روش تحلیل چرخه عمر (LCA) برای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و مصرف آب استفاده شد. داده‌های مربوط به مصرف سوخت، انتشار گازهای گلخانه‌ای، و مصرف آب در نیروگاه‌های منتخب از گزارش‌های سالانه نیروگاه‌ها و پایگاه داده‌های معتبر استخراج شد. همچنین، برای مدل‌سازی و تحلیل سیستم‌های ترکیبی، از نرم‌افزار SimaPro و برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS استفاده گردید. در این مطالعه، آزمون‌های T مستقل و تحلیل واریانس (ANOVA) به‌منظور بررسی تفاوت‌های معنادار بین دو سناریوی پایه و ترکیبی انجام شد. علاوه بر این، رویکرد WEE Nexus برای تحلیل هم‌زمان کاهش مصرف آب و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای به کار گرفته شد. نتایج و بحث: نتایج نشان داد که استفاده از سیستم‌های ترکیبی حرارتی-خورشیدی به‌طور معناداری باعث کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، مصرف آب و هزینه‌های زیست‌محیطی در هر سه نیروگاه مورد مطالعه شده است. در نیروگاه منتظر قائم، میزان انتشار CO2 در سناریوی ترکیبی به میزان 28.1 درصد کاهش یافت و مصرف آب به میزان 26.5 درصد کاهش پیدا کرد. همچنین، هزینه‌های زیست‌محیطی در این نیروگاه به 195.67 دلار به ازای هر گیگاوات‌ساعت کاهش یافت که بهترین عملکرد را در میان نیروگاه‌های مورد مطالعه نشان داد. در نیروگاه بعثت نیز کاهش قابل‌توجهی در انتشار گازهای گلخانه‌ای و مصرف آب مشاهده شد، اما به دلیل شرایط تابش خورشیدی کمتر، میزان کاهش در مقایسه با منتظر قائم اندکی کمتر بود. نیروگاه طرشت به دلیل قدیمی بودن تجهیزات و کارایی پایین‌تر، عملکرد ضعیف‌تری در کاهش انتشار و مصرف منابع نسبت به دو نیروگاه دیگر داشت. تحلیل‌های آماری با استفاده از آزمون T مستقل نشان داد که تفاوت بین سناریوهای پایه و ترکیبی در تمامی نیروگاه‌ها از نظر آماری معنادار بوده است (p < 0.05). تحلیل رویکرد WEE Nexus نشان داد که کاهش مصرف آب از طریق جایگزینی بخشی از تولید حرارتی با انرژی خورشیدی، علاوه بر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، فشار بر منابع آبی را نیز کاهش می‌دهد. این مسئله به‌ویژه در مناطق کم‌آب مانند تهران اهمیت ویژه‌ای دارد و استفاده از سیستم‌های خورشیدی به‌عنوان مکمل سیستم‌های حرارتی می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی به پایداری زیست‌محیطی کمک کند. نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از سیستم‌های ترکیبی حرارتی-خورشیدی در نیروگاه‌های تهران می‌تواند به کاهش معنادار انتشار گازهای گلخانه‌ای، مصرف آب و هزینه‌های زیست‌محیطی منجر شود. در میان سه نیروگاه مورد بررسی، نیروگاه منتظر قائم به دلیل شرایط جغرافیایی مناسب، تجهیزات مدرن و تابش خورشیدی بیشتر، بهترین عملکرد را در کاهش اثرات زیست‌محیطی و بهینه‌سازی مصرف منابع داشت. این مطالعه نشان می‌دهد که استفاده از رویکرد WEE Nexus در برنامه‌ریزی انرژی می‌تواند به مدیریت بهینه منابع آب و انرژی کمک کرده و وابستگی به سوخت‌های فسیلی را کاهش دهد.

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Evaluating Conservation Management Plans for Persian Fallow Deer at Primary Captive Breeding Sites in Iran ارزیابی برنامه‌های مدیریت حفاظتی گوزن زرد ایرانی در مراکز تکثیر اولیه ایران 953 972 105289 10.48308/envs.2024.1455 FA حسین یزدان داد گروه علوم و مهندسی محیط ‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران محمود صوفی انستیتو حفاظت و اکولوژی دورل، دانشگاه کنت، کنتربری، انگلستانꓼ گروه جغرافیای زیستی حفاظت، دانشگاه هومبولت برلین، آلمان حمید رضا رضایی گروه مدیریت حیات وحش، دانشکدة شیلات و محیط زیست، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران منصور علی آبادیان گروه زیست شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران سید محمود قاسمپوری گروه علوم و مهندسی محیط ‌زیست، دانشکدة منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران Journal Article 2024 11 02 Introduction: The Persian fallow deer, Dama mesopotamica Brooke, 1875, is an endangered species according to the IUCN and is currently limited to captive breeding in Iran. The conservation management program has been relatively effective in some locations but unsuccessful in others, leading to its collapse. Key issues include a limited founder population, inbreeding, purity concerns, and genetic erosion. This study aims to evaluate the conservation program for fallow deer in its primary habitats. We assessed habitat and population conditions, management challenges, conservation strategies, human-induced and environmental threats, and the effectiveness of management measures at captive breeding sites across three provinces: Khuzestan, Mazandaran, and Azerbaijan. These factors significantly influence the operation of fallow deer captive breeding sites. Material and Methods: We conducted periodic field surveys and interviews with experts to identify management challenges related to habitat and population,. Habitat suitable conditions at captive sites were compared using a scoring and ranking method. Human-induced and environmental threats, along with management opportunities, were assessed based on IUCN guidelines and expert interviews. A total of 44 and 35 factors respectively related to two main group of human-induced and environmental threats also 34 management opportunities were identified, each factor scored based on their intensity of effect (0-1-2-3). Next, we performed an analysis of variance to compare mean scores across the three sectors in different regions. The habitat suitability was evaluated and ranked in different sites compared to each other. Results and Discussion: Despite a positive correlation between habitat conditions and demographic challenges, this relationship was not statistically significant (P-value > 0.30). Major threats included limited site area, resource shortages, predation, environmental disasters, adult fights, disease outbreaks, inbreeding, abortion or unviable newborns, snakebites, and occasionally unsuitable mountain topography. Habitat ranking revealed significant differences among sites (P-value < 0.05), with Dasht-e Naz Wildlife Refuge achieving the highest rank at 65%. Ashk Island and Dez National Park had medium rankings at 52% and 50%, respectively, while Karkheh ranked lower at 46%. Most regions were found to be at high or medium threat levels. The average levels of environmental and human-induced threats were calculated as follows: Dasht-e Naz (35%-24%), Ash Island (32%-45%), Karkheh National Park (55%-51%), and Dez (55%-60%). The average percentage of score for management opportunities was highest in Dasht-e Naz at 50%, followed by Karkheh at 48%, Ashk Island at 47%, and Dez at 39%. Analysis of variance indicated statistically significant differences between threat scores in both human-induced and environmental sectors (P-value < 0.01). However, no significant difference was observed in management situations across regions (P-value > 0.05). Overall management effectiveness was deemed basic across all regions, with notable deficiencies and limitations. Conclusion: Management decisions aimed at enhancing the conservation plan should include expanding site areas, restoring vegetation, constructing standard water troughs and forage mangers, providing water and forage resources, building water holes, controlling predators and competing herbivores, adjusting population structures, managing flood and fire risks, preventing livestock incursions and disease transmission, promoting sustainable tourism practices, installing closed-circuit cameras, reducing human-wildlife conflicts, educating local communities, and increasing public participation. Improving the conservation status of captive sites while also focusing on the release and monitoring of fallow deer in the wild remains a primary goal of captive breeding. Moreover, improving management decisions should take into account using advanced techniques and methods. Finally, continuous monitoring of management effectiveness should be integrated into action plans with long-term targeted implementation strategies. سابقه و هدف: گوزن زرد ایرانی،Dama mesopotamica Brooke, 1875 در اتحادیه بین‌المللی حفاظت یک گونة در معرض خطر انقراض است که در ایران محدود به حفاظت در مراکز تکثیر است. برنامة مدیریت حفاظتی آن در برخی از مراکز کارایی نسبتاً خوبی داشت اما در بعضی مراکز ناموفق بود و برچیده شد. جمعیت بنیان‌گذار محدود، درون‌آمیزی، خلوص و فرسایش ژنتیکی از عمده مشکلات این گونه است. هدف از این تحقیق ارزیابی برنامه حفاظتی این گونه در زیستگاه‌های اولیه آن است. بدین منظور اوضاع و شرایط زیستگاهی، جمعیتی، چالش‌های مدیریتی، راهکارهای حفاظتی همچنین تهدیدهای ناشی از عوامل انسانی و محیطی در کنار عملکرد روش مدیریتی در مراکز تکثیر گوزن زرد در سه استان خوزستان، مازندران و آذربایجان ارزیابی شد که می‌توانند بر کارایی مراکز تکثیر گوزن زرد تأثیرگذار باشند. مواد روش‌ها: به‌منظور شناخت چالش‌های مدیریتی در دو گروه عمدة زیستگاهی و جمعیتی، بازدیدهای میدانی دوره‌ای و مصاحبه با کارشناسان انجام شد. سپس مطلوبیت شرایط زیستگاهی در مراکز تکثیر مختلف با روش امتیازدهی و رتبه‌بندی با یکدیگر مقایسه شدند. ارزیابی تهدیدهای انسانی و محیطی همچنین عملکرد مدیریتی در مناطق به کمک دستورالعمل IUCN با مصاحبه کارشناسان صورت گرفت. این تهدیدها به ترتیب با 44 و 35 فاکتور محیطی و انسانی همچنین 34 فرصت مدیریتی با شدت اثرات مختلف شناسایی و با نمرات (۰-۱-۲-۳) امتیاز‌دهی شدند. آنگاه با کمک تحلیل واریانس میانگین امتیازات در بخش تهدیدهای محیطی و انسانی بعلاوه فرصت مدیریتی بین مناطق مختلف با یکدیگر مقایسه شدند. نتایج و بحث: باوجود همبستگی مثبت بین چالش‌های زیستگاهی و جمعیتی، ازنظر آماری معنی‌دار نبود (30/0P-value>). محدودیت مساحت، کمبود منابع مصرفی و غیر مصرفی، فشار طعمه‌خواری، فجایع محیطی، جدال مرگبار بین نرها، بیماری، درون‌آمیزی و سقط‌جنین یا نا مانایی نوزادان، مارگزیدگی در مناطق خشک و گاهی توپوگرافی نامناسب کوهستانی از مهم‌ترین مخاطرات جمعیت گوزن زرد هستند. نتایج رتبه‌بندی زیستگاهی، تفاوت معنی‌داری را نشان داد (05/0 P-value<). پناهگاه حیات‌وحش دشت ناز با کسب 65% امتیاز در مقایسه با بقیه مراکز تکثیر شرایط بهتری داشت درحالیکه جزیره اشک و دز در حد متوسط (به ترتیب با 52% و 50%) و کرخه (46%) شرایط ضعیف‌تری داشتند. طبق نتایج ارزیابی تهدیدها، عمده مناطق در سطوح تهدید زیاد یا متوسط قرار داشت. میانگین سطح تهدیدهای محیطی و انسانی به‌ترتیب در پناهگاه حیات‌وحش دشت ناز (35%-24%)، در جزیره اشک (45%-32%)، در پارک ملی کرخه (55%-51%) و پارک ملی دز (60%-55%) برآورد گردید. امتیاز فرصت‌های مدیریتی در دشت ناز 50% (بیشتر و برتر از بقیه مناطق)، در کرخه 48%، در جزیره اشک 47% و در دز 39% (کمتر از بقیه مناطق) محاسبه گردید. از طرفی نتایج تحلیل واریانس و مقایسه بین میانگین‌ها نشان داد که اختلاف بین امتیازات تهدیدها در هر دو بخش انسانی و محیطی بین مناطق ازلحاظ آماری معنی‌دار است (01/0>P-value). اما در اثربخشی مدیریتی بین مناطق تفاوت معنی‌داری مشاهده نشد (05/0P-value>) عملکرد مدیریتی در همه مناطق از سطح ابتدایی و مقدماتی با محدودیت‌های زیاد برخوردار بودند. نتیجه‌گیری: تصمیمات مدیریتی برای بهبود حفاظت گوزن زرد شامل توسعه مساحت مراکز تکثیر، احیای پوشش گیاهی، احداث آخور و آبشخور استاندارد، تأمین آب و علوفه، احداث آب‌چاله‌ها، کنترل و دورسازی طعمه‌خواران و علفخواران رقیب، اصلاح ساختار جمعیتی، کنترل سیل و آتش‌سوزی، جلوگیری از ورود گله دام و انتقال بیماری، مدیریت گردشگری پایدار، نصب دوربین‌های مداربسته، کاهش تعارضات انسانی، آموزش جوامع محلی و گسترش سطح مشارکت مردمی است. ارتقای سطح حفاظتی مراکز تکثیر بعلاوه رهاسازی و پایش گوزن زرد در طبیعت آزاد به‌عنوان هدف اصلی تکثیر در اسارت است. بهبود و به‌روزرسانی تصمیمات بعلاوه پایش مستمر عملکرد مدیریتی باید طبق برنامه عمل و استراتژی بلندمدت هدفمند اجرایی صورت گیرد.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105289_f5f31f70a4a02a86c6863e2829948eaa.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Application of Species Distribution Models (SDMs) for the Conservation of Mountain Ungulates, Wild Goat, in the Central Plateau of Iran کاربرد مدل‌های پراکنش گونه‌ای (SDMs) برای حفاظت از سمدار کوه‌زی، کل و بز، در گستره فلات مرکزی در ایران 973 990 105986 10.48308/envs.2025.237581.1457 FA جواد رمضانی گروه پژوهشی تنوع زیستی و ایمنی زیستی، پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار، سازمان حفاظت محیط زیست، تهران، ایران باقر نظامی بلوچی گروه پژوهشی تنوع زیستی و ایمنی زیستی، پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار، سازمان حفاظت محیط زیست، تهران، ایران سیده معصومه موسوی گروه پژوهشی تنوع زیستی و ایمنی زیستی، پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار، سازمان حفاظت محیط زیست، تهران، ایران Journal Article 2024 11 17 Introduction: The Wild Goat (Capra aegagrus), the largest member of the Bovidae family, is the largest Artiodactylaof the central plateau of Iran and one of the symbles of mountainous rocky regions. This species is one of the main prey items for the Asiatic Cheetah (Acinonyx jubatus venaticus), critically endangered cat species in Iran. Therefore, identifying suitable habitat patches holds significant importance for the conservation of wild goat, initially and subsequently the cheetah in Iran. However, to date, no comprehensive study has been conducted on the distribution of this species. Due to the fragile habitat nature of the central plateau of Iran, droughts, during the last few decades, the central plateau of Iran has been subjected to severe changes due to mining exploration and development activities, as well as the increasing hunting of this species, the range of distribution and Its population density will probably be in the form of spots. Material and Methods: In this research, considering the necessity of identifying suitable habitats for wild goat, coupled with extremely low density and limited access to updated presence point data, a species distribution modeling package was employed to identify suitable habitats for one of the cheetah's main prey species, the wild goat. For determining wild goat habitat suitability, systematic field surveys using point count methodology with at least two observers were conducted, resulting in 120 direct species observations. Species observation points, along with four categories of variables - climatic, topographic, vegetation cover, and distance to anthropogenic features - were used as inputs for modeling software. Results and Discussion: One of the advantages of this study was the utilization of nine models within the Biomod2 package for wild goat habitat modeling. Given conservation and management sensitivities, relying on a single model, even with high validity, would be highly risky. The model performance using the ensemble approach was evaluated as very good to excellent. The most influential predictors affecting species distribution were slope, average annual precipitation, village density, and distance to water resources. The probability of species presence and habitat suitability decreased with increasing distance from water resources. Habitat suitability declined with increasing human density and anthropogenic factors such as villages and roads. Wild goats prefer slopes between 20 to 65 percent. Wild goat habitat in Iran's central plateau is severely fragmented and scattered. Despite the importance of mountainous areas in desert landscapes for moderating climatic conditions and their role in increasing species richness, only about 20 percent of these areas fall within the four-category protected areas, while nearly 80 percent lie outside protected areas. Conclusion: The findings indicate that this species' habitats are severely insular, small, non-continuous, and scattered. A significant portion of Iran's central plateau, which contains the country's largest protected areas, has been traditionally demarcated based on natural features rather than species habitat suitability. Substantial parts of this regions have no suitability for either of these species, yet they are protected. Meanwhile, significant suitable areas lie outside protected areas. If managed through governmental or private, these areas could facilitate habitat connectivity for species while ensuring conservation. سابقه و هدف: کل و بز یا پازن (Capra aegagrus)، بزرگترین عضو خانواده گاوسانان، بزرگترین زوج‌سم فلات مرکزی ایران و یکی از نمادهای صخره‌ها و کوهستان‌هاست. این گونه یکی از طعمه‌های اصلی یوزپلنگ آسیایی (Acinonyx jubatus venaticus) گربه‌سان بشدت در خطر انقراض ایران است. از این رو شناسایی لکه‌های زیستگاهی مطلوب آن اهمیت زیادی برای حفاظت از این گونه در ابتدا و پس از آن یوز در ایران دارد. با این حال تاکنون مطالعه جامعی در خصوص پراکندگی این گونه صورت نگرفته است. با توجه به ماهیت زیستگاهی شکننده فلات مرکزی ایران، خشکسالی‌های پی در پی، و از آنجا که در طول چند دهه اخیر فلات مرکزی ایران مورد تغییرات شدید بواسطه فعالیت‌های اکتشاف و توسعه معادن قرار گرفته است، و همچنین شکار فزاینده این گونه، دامنه پراکنش و تراکم جمعیتی آن احتمالا در قالب لکه‌های جزیره ای خواهد بود. مواد و روش‌ها: در این پژوهش، با توجه به ضرورت شناسایی زیستگاه‌های مناسب برای کل و بز، همچنین تراکم بسیار اندک و عدم در دسترس بودن اطلاعات به روز نقاط حضور آن، از بسته مدل‌سازی توزیع گونه‌ای به منظور شناسایی زیستگاه‎های مطلوب یکی از طعمه‌های اصلی یوز، کل و بز، استفاده شده است. برای تعیین مطلوبیت زیستگاه کل و بز، بررسی‌های میدانی سیستماتیک شمارش نقطه‌ای حداقل دو مشاهده‌گر (point count double observer) انجام گرفت که منجر به شناسایی 130 مشاهده مستقیم از حضور گونه شد. نقاط مشاهدات گونه به همراه چهار دسته متغیرهای اقلیمی، توپوگرافی، پوشش گیاهی و فاصله تا عوارض انسانی، برای ورود به نرم افزارهای مدلسازی استفاده شد. نتایج و بحث: یکی از مزایای این مطالعه استفاده از پکیج 9 مدل در بسته Biomod2 برای مدلسازی زیستگاه کل و بز است. با توجه به حساسیت‌های حفاظتی و مدیریتی، استفاده از تنها یک مدل مجزا، حتی اگر اعتبار بالایی داشته باشد، بسیار پرخطر است. عملکرد مدل با استفاده از مجموعه مدل‌ها در مجموع بسیار خوب تا عالی ارزیابی شد. تأثیرگذارترین پیش بینی کننده‌های مؤثر بر توزیع گونه عبارت بودند از شیب، متوسط بارش سالیانه، تراکم روستا و فاصله از منابع آبی. با افزایش فاصله از منابع آبی احتمال حضور گونه و مطلوبیت زیستگاه کاهش می‌یابد. افزایش تراکم انسان و عوامل انسانی مانند روستاها و جاده‌ها، مطلوبیت زیستگاه کاهش می‌یابد. کل و بز شیب 20 تا 65 درصد را ترجیح می‌دهد. زیستگاه کل و بز در فلات مرکزی ایران بشدت دارای پراکندگی و تکه تکه شدگی است. با وجود اهمیتی که مناطق کوهستانی در عرصه‌های بیابانی به منظور تعدیل شرایط آب و هوایی و همچنین نقش آنها در افزایش غنای گونه‌ای دارند، تنها حدود 20 درصد از این مناطق در محدوده مناطق چهارگانه قرار داشته و نزدیک به 80 درصد این گستره خارج از حوزه حفاظتی قرار دارند. نتیجه گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد که زیستگاه‌های این گونه به شدت جزیره‌ای، کوچک، غیریکپارچه و پراکنده هستند. بخش قابل توجهی از گستره فلات مرکزی ایران که وسیع‌ترین مناطق تحت مدیریت کشور نیز در آن قرار دارد بصورت سنتی و براساس عوارض طبیعی مرزبندی شده‌اند و نه بر اساس سطح و گستره مطلوبیت برای گونه‌ها. بخش‌های قابل توجهی از این منطقه در قسمت جنوبی هیچ مطلوبیتی برای هیچ‌کدام از این گونه‌ها ندارد، حال آن‌که حفاظت می‌شوند. این درحالی است که بخش‌های قابل توجهی از محدوده‌های مطلوب شمالی، در خارج از مرز منطقه تحت مدیریت قرار دارند. این مناطق می‌توانند در صورت مدیریت به هر شکل دولتی و خصوصی، علاوه بر حفاظت، ارتباط بین زیستگاه را برای گونه‌ها تسهیل نمایند.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105986_f5b2a18b195faf68e25bde1fb2f01524.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Comparison of Enhancement in Cement-Based Stabilization/Solidification of Lead-Contaminated Bentonite Using Calcium Hydroxide and Sodium Hydroxide مقایسه شدت‌بخشی تثبیت/جامدسازی پایه سیمانی بنتونیت آلوده به سرب با کلسیم‌هیدروکسید و سدیم‌هیدروکسید 991 1008 105992 10.48308/envs.2025.237612.1458 FA بهنام یوسفی گروه عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران وحید رضا اوحدی گروه عمران، دانشکده مهندسی، دانشگاه بوعلی سینا و عضو هیئت علمی وابسته دانشکده عمران، دانشگاه تهران Journal Article 2024 11 19 Background and Objective: Soil contamination by heavy metals poses a serious threat to the environment and human health. The U.S. Environmental Protection Agency (EPA) has identified cement-based stabilization and solidification (S/S) as the most effective method to control the mobility of contaminants. The cement hydration process increases the pH of the environment through the production of calcium hydroxide, stabilizing the contaminants. Subsequently, pozzolanic reactions encapsulate the contaminants. However, environmental concerns regarding cement production present a global challenge. This study focuses on comparing the mechanisms controlling the S/S process of lead-contaminated bentonite using cement, along with the alkaline enhancing agents calcium hydroxide and sodium hydroxide, with the goal of reducing cement consumption. Materials and Methods: This study specifically examines the pH elevation and its impact on the stabilization process. A series of pH adjustment, leachability (TCLP), and X-ray diffraction (XRD) tests were conducted. Bentonite soil was contaminated with 100 cmol/kg-soil of lead and then stabilized/solidified with 10% and 15% by weight of cement. To analyze the stabilization mechanism, the pH of the contaminated soil was adjusted to 10, 11, and 12 using incremental additions of calcium hydroxide and sodium hydroxide, corresponding to the pH range for the precipitation of lead heavy metal. To investigate cement reduction, stabilized soil with calcium hydroxide was solidified with 5%, 7.5%, 10%, and 15% cement. Results and Discussion: Due to its significant cation exchange capacity, the presence of calcium carbonate, and large specific surface area, bentonite soil alone can retain about 50% of the applied contamination in the TCLP test, preventing its transfer to the environment. In cement-based S/S processes, if heavy metal contamination exceeds the soil's retention capacity, stabilization is required before encapsulation. Given the amphoteric properties of lead, the soil's pH must be adjusted to the range of 10–12 to stabilize lead ions through oxide-hydroxide phases. Accordingly, the amount of cement used must provide the necessary initial pH increase for stabilization.TCLP and XRD results show that in the S/S process, as pH increases, the retention phase transitions from carbonate to the more stable oxide-hydroxide phase, enhancing contaminant retention in the TCLP test. In soils stabilized with calcium hydroxide, the formation of cementitious products results in greater contaminant retention compared to sodium hydroxide-stabilized soils. However, desorption levels still do not meet the EPA standard limit (<5 mg/L). Achieving this limit requires the presence of cement and solidification mechanisms facilitated by cementitious products. By enhancing contaminated soil with calcium hydroxide and stabilizing free contaminants, cement consumption can be reduced. Conclusion: Stabilization of heavy metal-contaminated soils with calcium hydroxide and sodium hydroxide and evaluating desorption levels in the TCLP test indicate that an optimal pH of 11 is most effective. The findings suggest that using calcium hydroxide as an enhancer not only activates the oxide-hydroxide precipitation mechanism but also enhances solidification mechanisms. This improved performance makes calcium hydroxide a more effective enhancer in the cement-based S/S process for soils containing heavy metal contaminants like lead. Intensification with calcium hydroxide reduces cement consumption by 33% compared to non-enhanced conditions in the cement-based S/S method. سابقه و هدف: آلودگی خاک توسط فلزات سنگین تهدیدی جدی برای محیط‌زیست و سلامت انسان محسوب می‌شود. سازمان حفاظت از محیط‌زیست آمریکا، روش تثبیت و جامدسازی پایه سیمانی را بهترین راهکار برای کنترل انتقال آلاینده‌ها معرفی کرده‌است. هیدراسیون سیمان با تولید کلسیم‌هیدروکسید، pH محیط را افزایش داده و موجب تثبیت آلاینده شده و سپس با شکل‌گیری واکنش‌های پوزولانی، کپسوله‌سازی آلاینده‌ها صورت می‌گیرد. با این وجود، مشکلات ناشی از تولید سیمان به عنوان یک چالش جهانی برای محیط‌زیست مطرح است. هدف اصلی این تحقیق، مقایسه اثر دو عامل قلیایی، هیدروکسید کلسیم و هیدروکسید سدیم، بر تثبیت و جامدسازی خاک‌های آلوده به سرب با استفاده از سیمان است. این تحقیق به بررسی مکانیسم‌های کنترل‌کننده فرآیند تثبیت/جامدسازی (S/S) و اثر افزایش pH بر نگهداری آلاینده‌ها می‌پردازد. مواد و روش‌ها: این مطالعه، به‌طور ویژه بر افزایش pH محیط و تحلیل تأثیر آن بر فرآیند تثبیت متمرکز شده‎است. بدین منظور یک مجموعه آزمایش pH، روش شست و شوی مشخصه سمیت (TCLP) و پراش پرتو ایکس انجام شده‌است. در این پژوهش نتونیت با غلظت cmol/kg-soil 100 با فلز سنگین سرب آلوده شده و سپس با 10% و 15% وزنی سیمان تثبیت/جامدسازی شده‌است. برای تجزیه و تحلیل مکانیزم تثبیت،pH خاک آلوده به صورت جداگانه با افزودن تدریجی کلسیم‌هیدروکسید و سدیم‌هیدروکسید در مقادیر pH 10، 11 و 12 تنظیم شده‌است، که منطبق بر دامنه pH رسوب فلز سنگین سرب است. برای بررسی کاهش مصرف سیمان، خاک تثبیت شده با کلسیم‌هیدروکسید با مقادیر 5، 5/7، 10 و 15 درصد سیمان جامدسازی شده‌است. نتایج و بحث: خاک بنتونیت به دلیل داشتن ظرفیت تبادل کاتیونی قابل توجه، وجود کلسیم‌کربنات و سطح مخصوص زیاد، قادر است در آزمایش روش شست و شوی مشخصه سمیت، به تنهایی حدود 50 درصد از مقدار آلودگی که به آن اعمال می‌شود را نگهداری کند. در فرآیند تثبیت و جامدسازی پایه سیمانی، در صورتی که آلودگی فلز سنگین بیش از ظرفیت نگهداشت خاک باشد، لازم است که این آلاینده تثبیت شود و سپس شرایط برای کپسوله کردن آن فراهم شود. به همین دلیل، با توجه به ویژگی آمفوتریک (Amphoteric) آلاینده فلز سنگین سرب، لازم است pH خاک آلوده در محدوده مقادیر 10 تا 12 تنظیم شود تا یون سرب توسط فاز اکسید-هیدروکسید تثبیت شود. بر این اساس مقدار سیمان مصرفی می‌بایست شرط تثبیت آلاینده آزاد را به‌واسطه افزایش pH اولیه تامین کند. نتایج حاصل نشان می‌دهد که در فرآیند تثبیت/جامدسازی، در مکانیزم تثبیت، با افزایش pH، فاز نگهداشت کربنات به فاز اکسید-هیدروکسید که پایدارتر است تبدیل می‌شود. همین امر سبب افزایش مقدار نگهداشت آلاینده در آزمایش آبشویی آلودگی شده‌است. در خاک تثبیت شده با کلسیم هیدروکسید به‌دلیل تشکیل محصولات سیمانی، مقدار نگهداشت آلاینده در فرآیند آبشویی آلودگی بیش از خاک تثبیت شده با سدیم هیدروکسید است. با این وجود، سطح واجذبی هنوز به حد مجاز استاندارد EPA (کمتر از 5 میلی‌گرم بر لیتر) نمی‌رسد. برای دستیابی به این حد مجاز، حضور سیمان و مکانیزم جامدسازی توسط محصولات سیمانی الزامی است. در صورت شدت‌بخشی خاک آلوده توسط کلسیم هیدروکسید و تثبیت آلاینده آزاد، می‌توان مصرف سیمان را کاهش داد. نتیجه‌گیری: تثبیت خاک‌های آلوده به فلز سنگین با کلسیم‌هیدروکسید و سدیم هیدروکسید و ارزیابی میزان واجذبی نشان می‌دهد که بهترین مقدار pH در این فرآیند حصول pH 11 است. نتایج تحقیق حاضر حاکی از آن است که استفاده از ماده شدت‌بخشی کلسیم هیدروکسید سبب می‌شود تا علاوه بر فعال شدن مکانیزم تشکیل رسوب اکسید-هیدروکسید، مکانیزم‌های جامدسازی نیز فعال‌تر شود. همین موضوع سبب عملکرد بهتر کلسیم هیدروکسید به عنوان ماده شدت‌بخشی در فرایند جامدسازی پایه سیمانی خاک حاوی آلاینده فلز سنگین سرب شده‌است. شدت‌بخشی با کلسیم‌هیدروکسید سبب کاهش میزان مصرف سیمان به میزان 33 درصد نسبت به شرایط غیر شدت‌بخشی در روش تثبیت/جامدسازی پایه سیمانی شده‌است.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105992_5ea3fefaa148ea343a7dbf35dd25eed0.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Optimal Crop Pattern Base on Climate-Smart Agriculture and Sustainable Water Resources Management اصلاح الگوی کشت در چارچوب کشاورزی اقلیم-هوشمند و نقش آن در مدیریت پایدار منابع آب: کاربرد مدل برنامه ریزی چندهدفه و پویایی شناسی سیستم 1009 1032 105993 10.48308/envs.2025.237671.1460 FA مجید رنجبر گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه آزاد واحد مرودشت، مرودشت، ایران سید نعمت الله موسوی گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه آزاد واحد مرودشت، مرودشت، ایران بهاالدین نجفی گروه اقتصاد کشاورزی دانشگاه آزاد واحد مرودشت، مرودشت، ایران Journal Article 2024 11 23 The escalating trend in greenhouse gas emissions, coupled with recurrent and severe drought conditions, significantly impacts agricultural efficiency and food security within the nation. These environmental stressors contribute to heightened demand, increased rates of evaporation and transpiration, depletion of water resources, and an upsurge in weed proliferation, ultimately undermining the livelihoods of agricultural practitioners. To address these challenges, climate change mitigation and adaptation strategies must be prioritized by both farmers and policymakers. Effective climate change adaptation strategies present practical avenues for the agricultural sector and its stakeholders to enhance resilience. adaptation approach involves the modification of cropping patterns within the framework of climate-smart agriculture. This paradigm not only supports national food security and development objectives but also targets three critical outcomes: bolstering agricultural productivity and income, enhancing resilience and adaptation to climate change, and significantly reducing or eliminating greenhouse gas emissions. Agriculture remains one of the most vulnerable sectors in the face of climate change. Adapting cultivation patterns through a climate-smart agriculture framework is critical to enhance resilience. Since agriculture accounts for a significant proportion of total water demand, implementing targeted policies in this sector is crucial for alleviating the water crisis. This study employs system dynamics to simulate the water resources system in the Kosar Dam catchment area over the period from 2021 to 2040. The complexity inherent in water resource systems necessitates robust analytical tools and system dynamics to effectively delineate the interrelationships among system components. System dynamics (SD) is a quantitative modeling method for analyzing complex systems, focusing on feedback loops and time delays. It reveals the interrelationships among system components, aiding in performance enhancement and informed decision-making in both academic and business spheres. Adopting a multi-objective optimization approach informed by climate-smart agriculture principles, we propose an optimal cropping pattern based on data from the 2020-2021 crop year. The research objectives include maximizing economic returns, minimizing water and fertilizer usage, and reducing greenhouse gas emissions. The analysis revealed a consistent decline in the volume of surface water throughout the study period, with an average annual reduction of -0.94%. This trend coincides with an escalating demand for water across various sectors, resulting in a growing scarcity index for water resources in the region and a diminishing water balance index. By the end of the assessment, the predicted scarcity index was 0.51, and the water balance index stood at 413 million cubic meters. These indicators suggest that the water resource situation in the basin is likely to worsen, impairing the system's ability to meet increasing national water demands. The evaluation of cropping patterns indicated an 11.5% reduction in the total cultivated area, down to 28167 hectares. Most crops exhibited a decline in cultivation, with beans being deprioritized. However, adjustments in the cultivation strategy resulted in a lower scarcity index compared to baseline conditions. Notably, the implementation of the proposed cultivation scenario achieved a 14% reduction in the average annual scarcity index. Consequently, adopting climate-smart agricultural practices can significantly enhance the sustainable management of water resources in the basin. Changing the cropping pattern is a fundamental solution for improving the water consumption pattern in the agricultural sector. By changing the cropping pattern in areas with lower water potential from crops that require a lot of water during their growth period, such as rice, to crops with higher resistance to water shortages and crops that are more adaptable to climatic and regional conditions, we can take steps towards proper management of water consumption and increasing productivity. روند افزایشی تولید گازهای گلخانه‌ای، در کنار خشکسالی‌های متوالی و شدید به دلیل اثرهایی که بر نیاز، افزایش تبخیر و تعرق، کمبود منابع آب و همچنین رشد علف‌های هرز در مزارع دارند بر راندمان تولید امنیت غذایی کشور اثر داشته و در نتیجه تاثیرهای منفی اقتصادی بر معیشت و ناپایداری منابع درآمدی فعالان بخش کشاورزی دارد. کشاورزی یکی از حساس‌ترین بخش‌ها و سیستم‌ها در مقابل تغییرات اقلیمی است. یکی از راهبردهای انطباق با تغییر اقلیم اصلاح الگوی کشت بر اساس چارچوب کشاورزی-اقلیم هوشمند است. با توجه به سهم بالای تقاضای آب کشاورزی از کل تقاضا آب، اعمال سیاست‌های مؤثر بر بخش کشاورزی، تأثیر بیشتری بر بحران آب در کشور خواهد داشت. بنابراین در این مطالعه تلاش شد تا ابتدا بر اساس روش پویایی شناسی سیستم (System Dynamics)، رفتار سیستم منابع آب در حوضه آبریز سد کوثر طی دوره 1420-1400 شبیه‌سازی شود. به‌طورکلی با توجه به پیچیده بودن سیستم منابع آبی، یکی از بهترین ابزاری که بتوان با آن ارتباط بین همه‌ی اجزای داخل یک سیستم پیچیده را بررسی کرد روش پویایی شناسی سیستم است. سپس تلاش شد تا با یک رویکرد مدل برنامه ریزی چند هدفه مبتنی بر چارچوب کشاورزی اقلیم-هوشمند، بر اساس اطلاعات سال زراعی 1400-1399، الگوی کشت بهینه‌ای برای محصول‌های زراعی حوضه مورد مطالعه پیشنهاد دهد. هدف‌های مورد نظر در این تحقیق شامل بیشینه کردن سودمندی اقتصادی، کمینه کردن مصرف آب، کمینه کردن مصرف کودها و کمینه کردن انتشار گازهای گلخانه‌ای است. نتایج نشان داد حجم آب سطحی در دسترس در طول دوره دارای روند کاهشی است و میانگین تغییرات سالانه این متغیر 94/0- درصد است. با توجه به روند افزایش تقاضای آب در بخش‌های مختلف و کاهش حجم آب در دسترس در طول دوره مورد مطالعه، شاخص کمیابی منابع آب در منطقه مورد بررسی در حال رشد و شاخص تعادل در حال نزول است و در انتهای دوره به ترتیب معادل 51/0 و 413 میلیون مترممکعب پیش بینی شد. به بیان دیگر وضعیت منابع آب حوضه مورد مطالعه در آینده وضعیت نامطلوبی را تجربه خواهد کرد و توان سیستم در پاسخگویی به تقاضای فزآینده آب در کشور کاهش خواهد یافت. برنامه ریزی الگوی کشت در این حوضه نشان داد که مجموع سطح زیرکشت با 5/11 درصد کاهش به 28167 هکتار می‌رسد. سطح زیرکشت اکثر محصولات با کاهش همراه است و لوبیا در اولویت کشت قرار نگرفت. اصلاح الگوی کشت منجر شد تا شاخص کمیابی نسبت به شرایط پایه در سطح پایین‌تری قرار گیرد. به طوری که اعمال سناریو مورد نظر منجر شد تا به طور میانگین این شاخص سالانه 14 درصد در سطح پایین‌تری باشد. بنابراین اصلاح الگوی کشت در چارچوب کشاورزی اقلیم-هوشمند می‌تواند نقش موثری در مدیریت پایدار منابع آب داشته باشد. تغییر الگوی کشت راهکار اساسی برای اصلاح الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی است. با تغییر الگوی کشت در مناطق با پتانسیل آبی کم‌تر از محصولاتی که به آب زیاد در طول دوره رشد خود نیازمند هستند، مانند برنج، به سمت محصولات با مقاومت بالاتر نسبت به کم آبی و محصولاتی که سازگاری بیش‌تری با شرایط اقلیمی و منطقه‌ای دارند می‌‌توان در راستای مدیریت صحیح مصرف آب و افزایش بهره وری گام برداشت.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105993_3eab328726832b0942761f47badfe4c5.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 The Impact of Agricultural Growth and Energy Consumption on Greenhouse Gas Emissions and Environmental Quality in Middle Eastern Countries اثرات رشد بخش کشاورزی و مصرف انرژی بر انتشار گازهای گلخانه ای و کیفیت محیط‌زیست در کشورهای خاورمیانه 1033 1056 105994 10.48308/envs.2025.237748.1461 FA قاسم لیانی گروه مدیریت وتوسعه روستایی دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران مهدی کرمی گروه مدیریت وتوسعه روستایی دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران Journal Article 2024 11 27 EXTENDED ABSTRACT Introduction: The investigation of determinants influencing greenhouse gas emissions, particularly within the realms of agricultural development and energy consumption, is critical for environmental sustainability. The agricultural sector is a primary contributor to methane and nitrous oxide emissions, significantly exacerbating environmental degradation. Additionally, the robust population growth observed in Middle Eastern nations, coupled with rising demands for food, energy, and industrial expansion, led to these countries contributing 8.30% to global carbon dioxide emissions. Material and Methods: This study aims to analyze the influences of agricultural development, energy consumption patterns, trade liberalization, and population growth on greenhouse gas emissions, utilizing data from a panel of Middle Eastern countries over the period from 2000 to 2020. In this study, the long-run relationships between the variables were determined using the Fully Modified Ordinary Least Squares (FMOLS) method, while Granger causality was also examined. Results and Discussion: The findings indicate a bidirectional causal relationship between population dynamics and greenhouse gas emissions, energy consumption, and agricultural growth. Additionally, unidirectional causal links were identified: from population to trade liberalization, from trade liberalization to methane emissions, from energy consumption to methane emissions, from population to nitrous oxide emissions, and from energy consumption to agricultural development in the region. Long-term relationship assessments revealed that development in the agricultural sector exerts the most significant impact on methane emissions while having the least effect on carbon dioxide emissions. Based on the coefficients from the three estimated models, a 1% increase in the agricultural sector's contribution to the GDP of Middle Eastern countries corresponds to an increase in emissions of 0.061% for carbon dioxide, 0.130% for methane, and 0.109% for nitrous oxide. Furthermore, the analysis highlights a positive correlation between energy consumption and emissions of both carbon dioxide and methane. Conclusion: According to the results of this study, it is recommended that Middle Eastern countries adopt effective strategies to optimize energy consumption and increase its efficiency, develop the use of renewable energies, and adopt new technologies in agriculture in order to reduce greenhouse gas emissions. On the other hand, policies related to trade liberalization should be designed in a way that, while ensuring food security, reduces negative impacts on the environment. Finally, planning to control population growth and increasing public awareness about environmental challenges can also help improve the current situation. چکیده مبسوط سابقه و هدف: بررسی عوامل تعیین کننده انتشار گازهای گلخانه ای، به ویژه در حوزه های توسعه کشاورزی و مصرف انرژی، برای پایداری محیط زیست امری حیاتی است. بخش کشاورزی یکی از منابع اصلی انتشار متان و اکسید نیتروژن است که به طور قابل توجهی تخریب محیط زیست را تشدید می کند. عالوه بر این، رشد سریع جمعیت مشاهده شده در کشورهای خاورمیانه، همراه با افزایش تقاضا برای غذا، انرژی و توسعه صنعتی، منجر به سهم /30 8 درصدی این کشورها در انتشار جهانی دی اکسیدکربن شده است. مواد و روش ها: این مطالعه با هدف تحلیل تأثیرات رشد کشاورزی، الگوهای مصرف انرژی، آزادسازی تجاری و رشد جمعیت بر انتشار گازهای گلخانه ای انجام شده است. برای این منظور، از داده های تابلویی ) Data Panel )کشورهای خاورمیانه در دوره زمانی 2000 تا 2020 استفاده شده است. در این پژوهش، روابط بلندمدت بین متغیرها با استفاده از روش حداقل مربعات معمولی کامالً اصالح شده ) FMOLS )تعیین گردید و آزمون علیت گرنجر نیز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج و بحث: یافته ها نشان دهنده وجود یک رابطه علّی دوطرفه بین پویایی جمعیت و انتشار گازهای گلخانه ای، مصرف انرژی و رشد کشاورزی است. عالوه بر این، روابط علّی یک طرفه از جمعیت به آزادسازی تجاری، از آزادسازی تجاری به انتشار متان، از مصرف انرژی به انتشار متان، از جمعیت به انتشار اکسید نیتروژن، و از مصرف انرژی به رشد کشاورزی در منطقه شناسایی شد. ارزیابی روابط بلندمدت نشان داد که توسعه در بخش کشاورزی بیشترین تأثیر را ب ر انتشار متان و کمترین تأثیر را بر انتشار دی اکسیدکربن دارد. بر اساس ضرایب حاصل از سه مدل برآورد شده، افزایش 1 درصدی سهم بخش کشاورزی در تولید ناخالص داخلی کشورهای خاورمیانه، منجر به افزایش انتشار /061 0 درصدی دی اکسیدکربن، /130 0 درصدی متان و /109 0 درصدی اکسید نیتروژن می شود. عالوه بر این، نتایج همبستگی مثبت بین مصرف انرژی و انتشار هر دو گاز دی اکسیدکربن و متان را برجسته می کند. نتیجه گیری: بر اساس نتایج این مطالعه، توصیه می شود کشورهای خاورمیانه استراتژی های مؤثری را برای بهینه سازی مصرف انرژی و افزایش بهره وری آن، توسعه استفاده از انرژی های تجدیدپذیر و به کارگیری فناوری های نوین در کشاورزی به منظور کاهش انتشار گازهای گلخانه ای اتخاذ کنند. از سوی دیگر، سیاست های مرتبط با آزادسازی تجاری باید به گونه ای طراحی شوند که ضمن تضمین امنیت غذایی، اثرات منفی زیست محیطی را کاهش دهند. در نهایت، برنامه ریزی برای کنترل رشد جمعیت و افزایش آگاهی عمومی درباره چالش های زیست محیطی نیز می تواند به بهبود وضعیت موجود کمک کند.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105994_cc82d4af66bfce085bc94feaaa55e69f.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Analysis of the Value Chain of Medicinal Plants in Iran: The Role of Key Actors تحلیل زنجیره ارزش گیاهان دارویی ایران: نقش عاملان کلیدی 1057 1084 105281 10.48308/envs.2024.1467 FA مریم شریعت‌زاده گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران مسعود بیژنی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران فرزانه بهادری مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی، سازمان آموزش و ترویج کشاورزی، سمنان، ایران Journal Article 2024 12 04 Background and Goal The Iranian economy has always faced serious challenges due to its heavy reliance on oil exports and the associated foreign income, which are susceptible to fluctuations and the finite nature of these resources. Economic experts believe that developing non-oil exports and freeing the economy from its monoculture dependence is an unavoidable necessity. Iran ranks among the top 20 countries in the world for the production of medicinal plants due to its high climatic diversity; however, it does not hold a favorable position in terms of exporting these products and their related outputs. This research was conducted exploratively with the aim of strategically analyzing the value chain of medicinal plants in Iran. Materials and Methods This study was carried out in two stages focusing on the role of key actors in the medicinal plant industry and the value-added processes. The performance of market actors was evaluated through the efficiency of the value chain links, and an analysis of SWOT (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats) was employed to identify limitations and potential solutions, thereby illustrating the business environment surrounding medicinal plants. The statistical population comprised three groups of stakeholders, including medicinal plant specialists, managers, and experts from agricultural jihad offices, natural resources agencies, research centers, producers, traders, and managers of processing industries. A total of 31 participants were selected using purposive and snowball sampling methods. Results and Discussion The SWOT analysis revealed 10 strengths, 25 weaknesses, 11 opportunities, and 16 threats. The results indicated a predominance of weaknesses over strengths and threats over opportunities. Consequently, the dominant strategic area identified in the SWOT matrix was categorized under defensive (WT) strategies. Defensive strategies were proposed to mitigate weaknesses and counter threats, including “providing incentives for regional investment in the processing of medicinal plants” and “reforming and streamlining bureaucratic processes for obtaining necessary permits for the production of final products.” Furthermore, 15 actionable steps were suggested to enhance strengths and convert threats into opportunities. Conclusion Given the significance of producing and processing medicinal plants within the domestic economy and in support of non-oil export enhancement, this research seeks to provide effective strategies for the sustainable development of this industry through the identification and analysis of existing strengths, weaknesses, threats, and opportunities. Despite Iran's significant climatic potential for cultivating various medicinal plants, the country faces multiple challenges in the realm of exporting and processing these products. One critical finding of this study is that the export of medicinal plant products has thus far not been conducted within a structured and systematic marketing strategy. This highlights the need for new approaches and targeted marketing strategies to identify target markets and prioritize products. Understanding the needs and demands of target markets can assist in designing effective export development strategies and outlining practical approaches for exporters and relevant officials in national trade planning. Ultimately, proposing a long-term strategy for industrial development in the processing of medicinal plants and secondary product production can strengthen the value chain of this industry. A novel model of the value chain for Iran's medicinal plants, encompassing five links, has been introduced. This study can serve as a guide for policymakers and decision-makers in planning and sustainable development of the export of medicinal plants within the global value chain. سابقه و هدف: اقتصاد ایران به‌دلیل وابستگی شدید به صادرات نفت و درآمدهای ارزی حاصل از آن، همواره در معرض چالش‌های جدی ناشی از نوسانات درآمدهای نفتی و پایان‌پذیری این منابع قرار دارد. کارشناسان اقتصادی بر این باورند که توسعه صادرات غیرنفتی و رهایی از اقتصاد تک‌محصولی یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است. ایران به دلیل تنوع اقلیمی بالا، در بین ۲۰ کشور برتر جهان در تولید گیاهان دارویی قرار دارد، اما در زمینه صادرات این محصولات و تولیدات وابسته به آن، جایگاه مناسبی ندارد. این پژوهش به‌صورت اکتشافی با هدف تحلیل راهبردی زنجیره ارزش گیاهان دارویی ایران انجام شده است. مواد و روش‌ها: این مطالعه در دو مرحله میدانی با تمرکز بر نقش فعالان صنعت گیاهان دارویی و فرآیند ارزش افزوده انجام شده است. عملکرد بازیگران بازار از طریق کارایی حلقه‌های زنجیره ارزش بررسی شده و محدودیت‌ها و راهکارهای موجود با استفاده از تحلیل SWOT (نقاط قوت، ضعف، فرصت‌ها و تهدیدها) برای نشان دادن محیط کسب و کار گیاهان دارویی تشریح گردید. جامعه آماری شامل سه گروه از متخصصان گیاهان دارویی، مدیران و کارشناسان مرتبط در ادارات جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، مرکز تحقیقات و تولیدکنندگان، تجار و مدیران صنایع تبدیلی بود که از بین آن‌ها ۳۱ نفر به‌صورت هدفمند و با روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند. نتایج و بحث: از تحلیل SWOT ۱۰ نقطه قوت، ۲۵ نقطه ضعف، ۱۱ فرصت و ۱۶ تهدید استخراج شدند. نتایج بیانگر برتری میانگین نقاط ضعف بر نقاط قوت و همچنین تهدیدها بر فرصت‌ها بود. بر این اساس، ناحیه غالب راهبردی در ماتریس SWOT بر راهبردهای تدافعی (WT)قرار گرفت. برخی از راهبردهای تدافعی جهت کاهش نقاط ضعف و غلبه بر تهدیدها شامل "ایجاد انگیزه برای سرمایه‌گذاری منطقه‌ای در صنایع تبدیلی گیاهان دارویی" و "اصلاح و تسهیل فرآیند بروکراسی اداری برای اخذ مجوزهای لازم جهت تولید محصولات نهایی" پیشنهاد شد. در ادامه، ۱۵ اقدام اجرایی برای تقویت نقاط قوت و تبدیل تهدیدها به فرصت‌ها ارائه گردید. نتیجه‌گیری با توجه به جایگاه و اهمیت تولید و فرآوری گیاهان دارویی در اقتصاد داخلی و در راستای تقویت صادرات غیرنفتی، پژوهش حاضر بر آن متمکز بود که با شناسایی و تحلیل نقاط قوت، ضعف، تهدیدها و فرصت‌های موجود در این زمینه، راهکارهای مؤثری برای توسعه پایدار این صنعت ارائه دهد. ایران به دلیل تنوع اقلیمی بالا، پتانسیل‌های فراوانی برای کشت و تولید انواع گیاهان دارویی دارد، اما علی‌رغم این پتانسیل‌ها، در عرصه صادرات و فرآوری این محصولات با چالش‌های متعددی روبه‌رو است. یکی از یافته‌های مهم تحقیق این است که صادرات محصولات گیاهان دارویی تا به‌حال در چارچوب یک راهبرد بازاریابی مدون و اصولی صورت نگرفته است. این امر ضرورت ایجاد رویکردهای جدید و بهره‌گیری از رویکردهای بازاریابی هدفمند برای شناسایی بازارهای هدف و اولویت‌بندی محصولات را اثبات می‌کند. شناسایی نیازها و خواسته‌های بازارهای هدف، می‌تواند به طراحی راهبرد‌های توسعه صادرات موثر کمک کند و راهبردهای عملی را برای صادرکنندگان و مسئولان مربوطه در برنامه‌ریزی بازرگانی کشور مشخص کند. در نهایت، پیشنهاد یک راهبرد بلندمدت برای توسعه صنعتی در حوزه فرآوری گیاهان دارویی و تولید محصولات ثانویه، می‌تواند به تقویت زنجیره ارزش این صنعت کمک کند و در آخر، الگوی نوین زنجیره ارزش گیاهان دارویی بومی ایران که شامل پنج حلقه است، معرفی گردید. این مطالعه می‌تواند به‌منظور برنامه‌ریزی و توسعه پایدار صادرات گیاهان دارویی ایران در زنجیره ارزش جهانی، راهگشای تصمیم‌سازان و سیاست‌گذاران باشد.

https://envs.sbu.ac.ir/article_105281_02e21bee24998b0206663dbed42743f7.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 4 2025 12 22 Using a hydrodynamic model to evaluate the discharge of urban sewage on the pollution of coastal areas Case study: Bandar Abbas city استفاده از مدل هیدرودینامیکی جهت ارزیابی تخلیه پساب های شهری بر آلودگی نواحی ساحلی مطالعه موردی: شهر بندرعباس 1085 1102 103785 10.48308/envs.2023.1304 FA امین قصمی دانشگاه تهران ناصر مهردادی گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران محمدجواد امیری عضو هیات علمی دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران Journal Article 2023 05 12 EXTENDED ABSTRACT Introduction: The discharge of urban and industrial wastewater into aquatic environments, particularly in coastal areas, poses significant environmental challenges. This study aims to investigate the pollution status caused by the effluent discharge from the Bandar Abbas wastewater treatment plant into the "Goursouzan Creek" and to evaluate its impacts on the adjacent marine environment. Focusing on pollutant dispersion simulation, this research seeks to provide scientific solutions for predicting contaminant movement and mitigating its destructive effects on the coastal ecosystem. Material and Methods: The MIKE 21 FM numerical model (developed by DHI) was employed for hydrodynamic and transport simulation. The modeling process was executed in three stages: first, a hydrodynamic model of the entire Persian Gulf was developed; then, water level data from the calibrated regional model were extracted to set up a local hydrodynamic model for the Bandar Abbas area. Finally, a water quality model was implemented based on field sampling data and wastewater characteristics (such as turbidity and physical appearance) to analyze the pollution dispersion patterns. Results and Discussion: Field observations indicate high turbidity, foam formation, and unpleasant odors at the discharge point in Goursouzan Creek. Numerical modeling results confirmed that the hydrodynamic characteristics of the area, including depth and current velocity/direction, play a key role in pollutant transport. Based on various scenarios (trial and error), it was found that discharging wastewater near the shoreline or even at points just outside the creek does not improve the environmental quality of the area due to the average current patterns. Conclusion: The findings of this study demonstrate that current wastewater discharge practices near the Bandar Abbas coast do not meet environmental standards and fail to resolve the region's pollution issues. Given the hydrodynamic limitations of Goursouzan Creek, it is essential to consider alternative options, such as relocating the discharge points to deeper offshore locations with more favorable current conditions, guided by numerical model outputs, to ensure the sustainability of the marine ecosystem. تخلیه فاضلابهای شهری و صنعتی پدیده ایست که در شهرها و مناطق ساحلی اتفاق می افتد. در کشور ما، با توجه به داشتن نوار ساحلی طولانی و شهرها و روستاهای متعدد همجوار دریا در شمال و جنوب کشور، تخلیه فاضلاب به دریا از لحاظ زیست محیطی موضوعی است که می بایست مورد بررسی و ارزیابی دقیق قرار گیرد. در این پژوهش از مدل عددی MIKE 21 FM برای شبیه سازی هیدرودینامیکی و انتقال آلودگی استفاده خواهد شد. این مدل متعلق به موسسه مطالعات هیدرودینامیکی دانمارکDHI)) است و در رشته های مهندسی در شاخه های محیط زیست، آب و سواحل و بنادر کاربرد دارد. محیط گرافیکی و کاربرپسند این مدل و توانایی ها و امکانات گسترده و اطمینان از نتایج و خروجی های این مدل ازجمله ویژگی های گران بهای آن است. انتشار آلودگی در محیط های آبی یک پدیده رو به افزایش است. نگرانی از عواقب محیطی و اقتصادی ناشی از انتشار آلودگی در محیط های آبی محققین را وادار کرده که در این راستا تحقیقات فراوانی انجام داده و مدل هایی را جهت بررسی این پدیده و پیش بینی اثرات آن ارائه نمایند. یکی از روش های که می تواند در پیش بینی و حرکت آلاینده ها در محیط های آبی کمک شایانی کند، مدلسازی عددی می‌باشد. این پژوهش شامل چهار بخش اصلی با موضوعات متفاوت بود. موضوع اول بررسی فاضلاب تصفیه شده خروجی از تصفیه خانه بندر عباس که به داخل خور گورسوزان تخلیه می شود بود. اگرچه که با بررسی ویژگی های ظاهری محل تخلیه و بوی بد ناشی از آن، کدورت بالا و ایجاد کف در آب خور این موضوع مشهود است. موضوع دیگر مدلسازی هیدرودینامیکی و کیفی محیط دریایی است. برای این منظور مدل مایک دوبعدی انتخاب شده است. ابتدا محدود کل خلیج فارس مدلسازی هیدرودینامیکی شده است. سپس از نتایج حاصل از مدل کالیبره شده خلیج فارس داده‏های تراز سطح آب در مرز محدوده بندرعباس استخراج و مدل هیدرودینامیکی محلی برپا شده است. سرانجام مدل کیفی بر اساس محل تخلیه و داده های کیفی فاضلاب تخلیه شونده به محیط و دیگر داده های موجود از نمونه برداری‏ها و اندازه گیری‏ها برپا و اجرا شده است. بدین ترتیب پخش آلودگی مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان می دهند که تخلیه فاضلاب تصفیه شده به این خور و حتی خارج از خور و در نزدیکی ساحل مشکلات این منطقه را حل نخواهد کرد با توجه به سعی و خطاهای صورت گرفته و بررسی عمق و متوسط سرعت و جهت جریانات در منطقه، تنها راه حل استفاده از آتفال با طول حداقلی 2000 متر و عمق حدود 7 متری می باشد. در این صورت احتمال ایجاد شرایط یوتروفیک در محیط خور و نواحی ساحالی بندر عباس به واسطه تخلیه فاضلاب تصفیه شده به شدت کاهش خواهد یافت.

https://envs.sbu.ac.ir/article_103785_c9119c06f1c397bb6cd11ee53fc242f2.pdf