دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 Investigating the Effects of Different Land Use Planning Scenarios on the Supply of Selected Ecosystem Services بررسی اثرات تغییر پوشش زمین بر روی عرضه خدمات اکوسیستمی منتخب (منطقه موردمطالعه: شرق استان گیلان) 104297 10.48308/envs.2024.1301 FA مهدیس سادات گروه برنامه‌ریزی، مدیریت و آموزش محیط‌ زیست، دانشکده محیط‌ زیست ، دانشگاه تهران، تهران ایران اسماعیل صالحی گروه برنامه‌ریزی، مدیریت و آموزش محیط‌ زیست، دانشکده محیط‌ زیست ، دانشگاه تهران، تهران ایران محمدجواد امیری گروه برنامه‌ریزی، مدیریت و آموزش محیط‌ زیست، دانشکده محیط‌ زیست ، دانشگاه تهران، تهران ایران Journal Article 2023 05 07 <strong>Introduction:</strong> As concerns about the various effects of land use planning and management are increasing, man researchers are trying to investigate how land use changes affect service processes. Considering the relationship between land use change and ecosystem services, conducting studies on the effects of land use change in planning on the quantity of services provided by ecosystems in order to plan a better location of land use and ensure the sustainable supply of ecosystem services It seems necessary. Therefore, the current research was conducted on this basis and with the aim of comparing the supply of selected ecosystem services in two different scenarios of land use change and in a part of Gilan province. <br /><strong>Material and Methods: </strong>In this study, two scenarios were considered for land use planning in the eastern part of Gilan province. The first scenario was based on the historical process of land career change in the study area using the CA-Markov model, and the second scenario was based on land use conservation planning using the Mola model in Idrisi software.In the second step, in order to compare the results of two land use change scenarios on the amount of ecosystem services provided by the study area, the quantification of the ecosystem services of carbon sequestration, soil retention and flood prevention was done using the relevant models in the InVEST software. <br /><strong>Results and Discussion: </strong>According to the forecast, with the continuation of the past trend until 2020, the amount of carbon storage in 2040 will decrease by approximately 4 million tons compared to 2020. Based on the land use planning carried out in the second scenario, the total amount of carbon stored compared to 2020 has increased by about 9,850,000 tons and compared to the first scenario by about 14 million tons. Also, in the first scenario, the flood volume potential in the basin will reach 148819209 cubic meters. In addition, the ecosystem service index of runoff maintenance will reach 0.36 and its volume will reach 148819209 cubic meters in the entire basin. In the second scenario of the research, the flood volume potential in the studied basin is equal to 141673307.89 cubic meters and it has decreased by approximately 3% compared to 2020. Also, the index of providing this service in the region is equal to 0.38 and its volume is 90229363 cubic meters. The amount of ecosystem service of soil maintenance in the first scenario will be accompanied by a decrease of 528,576 tons compared to 2020. In the second scenario of the research, compared to the first scenario, 765,444 tons have increased, which indicates an increase in the provision of this service by the ecosystem. <br /><strong>Conclusions:</strong> The results of this study show that, in general, the trend of changes in the amount of selected services provided by the basin will be decreasing and increasing respectively in the first and second scenarios. This reduction in the first scenario is mainly due to the destruction of forests as the most basic pillar of the desired service production in the studied area and the intense growth of cities as land uses with the lowest level of their supply. And the main reason for the increase in services in the second scenario is to pay attention to the protection point of view in addition to responding to the needs of the residents of the region in determining the area allocated to each user, which shows the process of planning based on sustainable development.<br /><br /> <strong>سابقه و هدف:</strong> از آنجایی که نگرانیها پیرامون اثرات مختلف برنامه‌ریزی رو به افزایش است، بسیاری از محققان در تلاش هستند تا بررسی کنند که چگونه تغییرات کاربری زمین و مدیریت پوشش زمین بر عرضه خدمات اکوسیستمی تأثیر می‌گذارد. با توجه به ارتباط تغییر کاربری اراضی و خدمات اکوسیستمی، انجام مطالعات در زمینه اثرات تغییر کاربری در برنامه‌ریزی‌ها بر روی کمیت خدمات ارائهشده توسط اکوسیستمها به منظور برنامه‌ریزی مکانی بهتر کاربری اراضی و اطمینان از عرضه پایدار خدمات اکوسیستم ضروری به نظر می‌رسد. بنابراین پژوهش حاضر بر این اساس و با هدف مقایسه میزان عرضه خدمات منتخب اکوسیستم در دو سناریوی مختلف تغییر کاربری اراضی و در بخشی از استان گیلان انجام شد. <br /><strong>مواد و روش ها:</strong> در این مطالعه دو سناریو برای برنامه‌ریزی پوشش زمین در بخشی از شرق استان گیلان مورد نظر قرار گرفت. سناریوی اول بر مبنای روند تاریخی تغییر پوشش زمین در منطقه موردمطالعه با استفاده از مدل CA-Markov، و سناریوی دوم بر مبنای نیاز به مساحت هر کاربری بر اساس طرح آمایش منطقه و لحاظ معیارهای محیط زیستی به‌عنوان برنامه‌ریزی حفاظتی پوشش زمین با استفاده از مدل Mola در نرم‌افزار Idrisi ساخته شد. در گام دوم به‌منظور مقایسه نتایج دو سناریوی تغییر پوشش زمین بر روی میزان خدمات اکوسیستمی ارائه‌شده توسط منطقه موردمطالعه، کمی سازی خدمات اکوسیستمی ترسیب کربن، نگهداشت خاک و جلوگیری از سیلاب به‌وسیله مدل‌های مربوطه در نرم‌افزار InVEST انجام شد. <br /><strong>نتایج و بحث: </strong>بر اساس مدل‌سازی انجام‌شده با ادامه روند گذشته تا سال 2020، میزان ذخیره کربن در سال 2040 نسبت به سال 2020، تقریباً 4 میلیون تن کاهش خواهد یافت. بر اساس برنامه‌ریزی پوشش زمین صورت گرفته در سناریوی دوم، میزان مجموع کربن ذخیره‌شده در مقایسه با سال 2020 در حدود 9850000 تن افزایش و نسبت به سناریوی اول در حدود 14 میلیون تن افزایش‌یافته است. همچنین در سناریوی اول شاخص خدمت اکوسیستمی نگهداشت رواناب به 36/0 و حجم آن به 148819209مترمکعب در کل حوضه خواهد رسید. در سناریوی دوم پژوهش نیز پتانسیل حجم سیلاب در حوضه موردمطالعه برابر با 89/141673307 مترمکعب می‌باشد و نسبت به سال 2020، تقریباً 3درصد کاهش‌یافته است. همچنین شاخص ارائه این خدمت در منطقه برابر است با 38/0 و حجم آن 90229363 مترمکعب می‌باشد. میزان خدمت اکوسیستمی نگهداشت خاک در سناریوی اول نسبت به سال 2020 با کاهشی 528576 تنی همراه خواهد بود. در سناریوی دوم پژوهش نیز نسبت به سناریوی اول، 765444 تن افزایش‌یافته است که خود حاکی از افزایش ارائه این خدمت توسط اکوسیستم می‌باشد. <br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که به‌طور‌کلی روند تغییرات میزان خدمات اکوسیستمی منتخب ارائه‌شده توسط حوضه، در سناریوهای اول و دوم به ترتیب کاهشی و افزایشی خواهد بود. این کاهش در سناریوی اول عمدتاً ناشی تخریب جنگل‌ها به‌عنوان اساسی-ترین رکن تولید خدمات موردنظر در منطقه موردمطالعه و رشد شدید شهرها به‌عنوان کاربری‌هایی با کمترین سطح تأمین آن‌ها است. و علت اصلی افزایش خدمات در سناریوی دوم توجه به دیدگاه حفاظتی در کنار پاسخگویی به نیازهای ساکنین منطقه در تعیین مساحت اختصاص داده‌شده به هر کاربری می‌باشد که این مسئله روند برنامه‌ریزی بر اساس توسعه پایدار را نشان می‌دهد. https://envs.sbu.ac.ir/article_104297_c18d8096ed26d209abe4a02737abef59.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 The Effectiveness of Income as a Moderating Factor on the Relationship Between Agricultural Production and Ecological Footprint اثربخشی درآمد به عنوان عامل تعدیل‌کننده بر رابطه تولیدات کشاورزی و ردپای اکولوژیکی 104746 10.48308/envs.2024.1393 FA ابوالفضل دیلمی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران پژمان عوض پور گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران الناز نجاتیان پور گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران محمود صبوحی صابونی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0000-0002-0454-0368 سهیلا سارانی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 0009-0008-9007-480X Journal Article 2024 05 01 <strong>Introduction: </strong>Meeting the food demands of a rapidly growing global population is a substantial challenge for the agricultural industry, which requires a significant increase in food production. However, such expansion often triggers adverse environmental consequences, including ecosystem degradation, biodiversity loss, soil erosion, water contamination, and increased greenhouse gas emissions. Furthermore, environmental degradation poses a threat to agricultural stability, affecting incomes and food security, a particularly concerning issue in leading agricultural nations. This underscores the critical need to link agricultural development with environmental conservation for sustainable growth.<br /><strong> </strong><br /><strong>Material and Methods: </strong>This study investigates the potential role of income in the relationship between agricultural production and the ecological footprint—an indicator of environmental degradation—using panel data from the ten countries with the highest agricultural value added from 1996 to 2021. The research begins by assessing cross-section dependence through the Breusch-Godfrey test and examines the time series data for stationarity using the Levin, Lin, and Chu, and the Im, Pesaran, and Shin unit root tests. Subsequent panel cointegration tests by Pedroni and Kao determine the presence of a long-term equilibrium relationship among the variables. The study employs Fully Modified Ordinary Least Squares (FMOLS) and Dynamic Ordinary Least Squares (DOLS) cointegration techniques to explore the effects of agricultural production. The analysis also considers other variables such as adjusted net national income, renewable energy consumption, population size, the regulatory quality index, and the interactive impact of adjusted net national income on the agricultural production's ecological footprint.<br /><strong> </strong><br /><strong>Results</strong><strong> </strong><strong>and Discussion: </strong>Pesaran's test confirms the independence of the cross-sections. Although all variables become highly significant when differenced, they do not all exhibit stationarity in their levels. The empirical findings indicate the presence of cointegration between the dependent variable (ecological footprint) and the independent variables (adjusted net national income, renewable energy consumption, population size, regulatory quality index, and the interaction between adjusted net national income and agricultural production). The FMOLS and DOLS models reveal a positive relationship between the ecological footprint and both adjusted net national income and agricultural production. However, the interaction between these variables shows a negative and significant impact on environmental degradation, suggesting that income plays a mediating role in the relationship between agricultural production and ecological footprint. This indicates that higher income levels have the potential to mitigate the negative effects of agricultural production on environmental degradation. The findings also confirm the expected positive influence of population size and the negative impact of renewable energy consumption on environmental degradation. Furthermore, the regulatory quality index is found to inversely affect the ecological footprint.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion: </strong>Governments and policymakers should prioritize the elimination of poverty, raising income levels, and promoting financial solutions to encourage sustainable and environmentally responsible agricultural practices. Tax incentive policies, such as reductions in income tax for organic products, can enhance sustainable production methods. The enforcement of the rule of law and maintenance of public order are critical for the successful implementation of agricultural policies. Within this framework, policymakers can leverage electronic government systems to optimize management processes, reduce costs, increase competitiveness, and foster environmental responsibility in the agricultural sector. <strong>زمینه و هدف:</strong> یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های جهانی در بخش کشاورزی تأمین پایدار مواد غذایی برای جمعیتی است که با نرخ فزاینده‌ای در حال افزایش بوده و ناگزیر به افزایش قابل توجه تولید محصولات کشاورزی است. این در حالی است که از بین رفتن اکولوژی، کاهش تنوع زیستی، فرسایش خاک، آلودگی منابع آب و افزایش گازهای گلخانه‌ای از جمله تأثیرات منفی گسترش بی‌رویه تولیدات کشاورزی بر محیط‌زیست است. علاوه بر این، تخریب محیط‌زیست می‌تواند به ناپایداری تولیدات محصولات کشاورزی منجر شده و از این طریق بر درآمدهای کشاورزی و امنیت غذایی تأثیر ‌گذارد که این چالش بویژه در کشورهای پیشگام در بخش کشاورزی نگران‌کننده است. <br /><strong>مواد و روش­ها:</strong> در این تحقیق، نقش احتمالی درآمد بعنوان یک عامل تعدیل کننده، در رابطه­ی بین تولیدات کشاورزی و ردپای اکولوژیکی (شاخص تخریب محیط­زیست)، با استفاده از داده­های تابلویی، در ده کشور دارای بیش­ترین ارزش افزوده کشاورزی در جهان، طی دوره 2021-1996 بررسی شد. برای تحلیل داده‌ها، در مرحله اول به ارزیابی استقلال مقاطع از طریق آزمون پسران پرداخته شد. در ادامه، ایستایی سری‌های زمانی مورد نظر با استفاده از آزمون­های ریشه ایم، پسران و شین و لوین، لین و چو مورد ارزیابی قرار گرفت. پس از آن، از طریق آزمون‌های پدرونی و کائو، وجود هم‌انباشتگی بین متغیرهای تعریف‌شده در مدل مورد آزمایش قرار گرفت. در نهایت برای درک اثرات بالقوه تولیدات کشاورزی برآوردگرهای حداقل مربعات معمولی کاملاً اصلاح شده و حداقل مربعات معمولی پویا بکار گرفته شد. علاوه بر این از متغیرهای دیگر مانند درآمد ملی خالص تعدیل­شده، مصرف انرژی­های تجدیدپذیر، جمعیت، شاخص‌ کیفیت نظارتی و اثر متقابل درآمد ملی خالص تعدیل شده و تولیدات کشاورزی بر ردپای اکولوژیکی استفاده شد.<strong> </strong> <br /><strong>نتایج و بحث:</strong> آزمون پسران نشان داد که فرضیه صفر مبنی بر استقلال مقاطع پذیرفته می‌شود. در ادامه با وجود اینکه نتایج آزمون­های ریشه واحد ایم، پسران و شین و لوین، لین و چو مانایی متغیرها را در اولین تفاضل تایید کرد اما جواب یکسانی برای ایستایی در سطح ارائه ندادند. با این حال، وجود هم انباشتگی بین متغیرهای مستقل (درآمد ملی خالص تعدیل­شده، مصرف انرژی­های تجدیدپذیر، جمعیت، شاخص‌ کیفیت نظارتی و اثر متقابل درآمد ملی خالص تعدیل شده و تولیدات کشاورزی) و متغیر وابسته (ردپای اکولوژیک) مدل توسط آزمون­های کائو و پدرونی پذیرفته شد. در نهایت نتایج مدل­های حداقل مربعات معمولی کاملاً اصلاح شده و حداقل مربعات معمولی پویا حاکی از ارتباط مثبت بین ردپای اکولوژیکی با درآمد ملی خالص تعدیل شده و تولیدات کشاورزی است. اما اثر متقابل این دو متغیر، اثر منفی و معنی­دار بر تخریب محیط­زیست دارد که این امر نقش تعدیل کننده درآمد در رابطه­ی بین تولیدات کشاورزی و رد پای اکولوژیکی را تایید کرده و نشان می­دهد که درآمد می­تواند تاثیر منفی تولیدات کشاورزی بر ردپای اکولوژیکی را تعدیل کند. در این مطالعه مطابق انتظار، نقش مثبت جمعیت و منفی مصرف انرژی تجدیدپذیر بر تخریب محیط زیست تایید شد. همچنین نتایج نشان داد که شاخص کیفیت نظارتی اثری معکوس بر ردپای اکولوژیکی دارد. <br /><strong>نتیجه</strong><strong>­ </strong><strong>گیری:</strong> دولت‌ها و سیاست‌گذاران باید بر رفع فقر و ارتقای سطوح درآمد تمرکز کنند و از راهکارهای مالی به منظور تشویق به کشاورزی پایدار و مسئولیت‌پذیر نسبت به محیط زیست بهره‌گیری نمایند. سیاست‌های تشویقی مالیاتی، مانند کاهش مالیات بر درآمد برای تولیدات ارگانیک به افزایش توجه به روش‌های پایدار تولید کمک می­کند. رعایت حاکمیت قانون، از جمله احترام به قوانین و نظم عمومی، بستری را فراهم می‌آورد که در آن سیاست‌های کشاورزی می‌توانند به نتایج مطلوب دست یابند. در این چارچوب، سیاست‌گذاران می‌توانند با استفاده از سیستم‌های حکومتی الکترونیکی، فرایندهای مدیریتی را بهینه‌سازی کرده، هزینه‌ها را کاهش داده، رقابت‌پذیری را افزایش داده و مسئولیت­پذیری محیط­زیستی در بخش کشاورزی را تقویت نمایند. https://envs.sbu.ac.ir/article_104746_4004d7f435f72443a84170e9649b01aa.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 Evaluation of Wild Goat (Capra aegagrus) Habitat and Spatial Data Mining of Habitat Hotspots in Daruneh Protected Area, Khorasan-e Razavi ارزیابی زیستگاه کل و بز (Capra aegagrus) و داده‌کاوی مکانی لکه‌های داغ زیستگاهی در منطقه ی حفاظت‌شده درونه، خراسان رضوی 104942 10.48308/envs.2024.1418 FA صدیقه عبداللهی گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه صنعتی اصفهان، اصفهان، ایران مریم مروتی گروه علوم و مهندسی محیط زیست، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران مهدی جمعه پور گروه نظارت و پایش، اداره حفاظت محیط زیست، بردسکن، مشهد، ایران محمدرضا دلقندی مقدم گروه زیستگاهها و امور مناطق، اداره کل حفاظت محیط زیست، مشهد، ایران Journal Article 2024 07 20 <strong>Introduction</strong><strong>:</strong> Habitat destruction is one of the main threats to biodiversity. Today, large mammals, especially herbivores such as wild goat, is more exposed to habitat destruction and extinction than other wildlife species. Therefore, predicting the distribution of a species in the habitat is considered as a fundamental element of conservation biology. Despite the widespread distribution of wild goat in Iran, accurate information on its habitat selection is not available, especially in the northeastern regions of the country. Accordingly, identifying and evaluating spatial patterns of habitat hot spots for this species in these areas is essential. The aim of this study is to assess the habitat of ibex and goats in the Daruneh protected area of Khorasan-e Razavi province and identify its habitat hot spots.<br /><strong> </strong><br /><strong>Material and Methods:</strong> For this purpose, upon collecting data on the species presence, using field surveys and direct observation and traces left behind, such as dung and footprints during the four seasons of spring, summer, autumn and winter of 2023 and recording their location using a global positioning device (GPS), as well as preparing environmental data including elevation, slope, aspect, distance from residential areas, distance from water sources and distance from the road, the habitat suitability of this species was modeled using MaxEnt software and the maximum entropy method. The number of presence data points to import the model was 79. Subsequently, spatial data mining techniques were employed to identify habitat hotspots using spatial statistics, specifically the Getis-Ord Gi* hotspot analysis and Anselin Local Moran's I spatial autocorrelation analysis within a spatial information system environment (GIS). The model's performance was evaluated using the Receiver Operating Characteristic (ROC) curve.<br /><strong> </strong><br /><strong>Results and Discussion:</strong> The results showed that the central areas of the study area have the greatest potential to meet the habitat needs of wild goat across the studied area and the model has a high ability to predict the distribution of the wild goat. The model sensitivity analysis using the Jackknife method determined that the variables of distance from water sources, distance from residential areas and distance from the road have a higher priority for the habitat suitability of the wild goat in this area. The results of spatial data mining indicated that the Getis-Ord Gi* method has a higher accuracy for identifying habitat spots of the target species and identifies habitat hot spots with an accuracy of 94%.<br /> <br /><strong>Conclusion:</strong> Assessing the suitability of wildlife habitat is essential for the effectiveness of biodiversity conservation strategies. Based on the results of this study, it was found that both approaches used have relatively good ability to identify habitat hot spots and priority conservation areas for the wild goat species and can be used as a suitable criterion for measuring the accuracy of habitat modeling of wild goat in the study area. In general, identifying habitat hot spots is a powerful tool for integrating wildlife management approaches and biodiversity conservation. The results of this study can be used by wildlife managers to identify places with high conservation value and improve management and conservation approaches related to desirable wild goat habitats in the study area.<br />  <strong>سابقه و هدف:</strong> تخریب زیستگاه از اصلی­ترین عوامل تهدیدکننده تنوع زیستی است. امروزه، پستانداران بزرگ‌جثه، بویژه علف‌خوارانی همچون کل و بز، بیش از دیگر گونه­های حیات وحش در معرض تخریب و نابودی زیستگاه قرار دارند. از این­رو، پیش­بینی پراکنش یک گونه در زیستگاه به عنوان عنصر اساسی زیست­شناسی حفاظت مطرح است. با وجود پراکنش گسترده گونه کل و بز در ایران، اطلاعات دقیقی از انتخاب زیستگاه آن بویژه در مناطق شمال شرقی کشور در دسترس نیست. بر این­اساس، شناسایی و ارزیابی الگوهای مکانی لکه­های داغ زیستگاهی این گونه در این مناطق ضروری است. هدف از این مطالعه، ارزیابی زیستگاه گونه کل و بز در منطقه یحفاظت­شده درونه در استان خراسان رضوی و شناسایی لکه­های داغ زیستگاهی آن است.<br /> <br /> <strong>مواد و روش­ها:</strong> بدین منظور، پس از جمع­آوری داده­های حضور گونه، با روش پیمایش میدانی و مشاهده مستقیم و نمایه­های برجای مانده از آن، همچون سرگین و ردپا در طی چهار فصل بهار، تابستان، پاییز و زمستان سال 1402 و ثبت موقعیت آنها با کمک دستگاه موقعیت­یاب جهانی و همچنین آماده­سازی داده­های محیطی شامل ارتفاع، شیب، جهت، فاصله از مناطق مسکونی، فاصله از منابع آب و فاصله از جاده، مطلوبیت زیستگاه این گونه با بهره‌گیری از نرم­افزار MaxEnt  و روش بی­نظمی بیشینه مدل­سازی شد. تعداد داده حضور برای ورود به مدل 79 نقطه بود. در گام بعدی، داده­کاوی مکانی لکه­های داغ زیستگاهی با بهره‌گیری از آمار فضایی و دو رویکرد تحلیل لکه­های داغ گیتس ارد جی (Getis-Ord Gi) و  تحلیل خودهمبستگی مکانی تحلیل خوشه و ناخوشه موران محلی (Anselin Local Moran's I) در محیط سامانه اطلاعات مکانی GIS انجام شد و در پایان، عملکرد این رویکردها با کمک نمودار مشخصه عملکرد ارزیابی شد.  <br /><strong> </strong><br /><strong>نتایج و بحث:</strong> نتایج نشان داد که نواحی مرکزی منطقه یمطالعاتی دارای بیشترین پتانسیل برای رفع نیازهای زیستگاهی کل و بز در منطقه یمورد بررسی است و مدل از توانمندی بالایی برای پیش­بینی پراکنش گونه کل و بز در این منطقه برخوردار است. حساسیت­سنجی مدل با بهره‌گیری از روش جک­نایف مشخص کرد که متغیرهای فاصله از منابع آبی، فاصله از مناطق مسکونی و فاصله از جاده از اولویت بالاتری برای مطلوبیت زیستگاه گونه کل و بز در این منطقه برخوردار هستند. نتایج داده‌کاوی مکانی نشان داد که روش گیتس ارد جی از دقت بیشتری برای شناسایی لکه­های زیستگاهی گونه مورد نظر برخوردار است و لکه­های داغ زیستگاهی را با دقت 94 درصد شناسایی می­کند.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتیجه گیری:</strong> ارزیابی مطلوبیت زیستگاه حیات­وحش برای اثربخشی راهبردهای حفاظت از تنوع زیستی ضروری است. بر اساس نتایج این پژوهش مشخص شد که هر دو رویکرد به‌کاررفته، به طور نسبی از توانمندی خوبی برای شناسایی لکه­های داغ زیستگاهی و مناطق دارای اولویت حفاظتی برای گونه کل و بز برخوردار هستند و می­توانند بعنوان معیار مناسبی برای سنجش دقت مدل­سازی زیستگاه گونه کل و بز در منطقه مطالعاتی بکار روند. بطور کلی، شناسایی لکه­های داغ زیستگاهی ابزار نیرومندی برای یکپارچه­سازی رویکردهای مدیریت حیات­وحش و حفاظت از تنوع زیستی است. نتایج این مطالعه می­تواند به منظور شناسایی لکه­های دارای ارزش حفاظتی بالا مورد بهره‌برداری مدیران حیات وحش قرار گیرد و رویکردهای مدیریتی و حفاظتی مرتبط با زیستگاه­های مطلوب کل و بز را در منطقه مطالعاتی بهبود بخشد. https://envs.sbu.ac.ir/article_104942_53cab4f2e2d80b1d6284117be801974e.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 A Comprehensive Review of the Chemical Composition of Honey مروری جامع بر ترکیبات شیمیایی عسل 104994 10.48308/envs.2024.1364 FA زهرا سبحانی دماوندی فر آزمایشگاه تخصصی عسل، دانشکده علوم و فناوری زیستی، دانشگاه شهید بهشتی ، تهران، ایران مجید طالبی آزمایشگاه تخصصی عسل، دانشکده علوم و فناوری زیستی، دانشگاه شهید بهشتی ، تهران، ایران داریوش مینایی تهرانی گروه زیست شناسی سلولی - مولکولی، دانشکده علوم و فناوری زیستی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2023 12 07 <strong>Summary</strong><br />Honey, also known as "engabin," is a sweet and complete food that provides health for the body and soul of humans. This substance is not only a vital food source but also has other uses. In ancient times, honey was used for mummifying corpses. Natural honey has many therapeutic properties due to its various sugar compounds, amino acids, enzymes, phenolic compounds, minerals, vitamins, pigments, and aromatic substances. The source of these compounds is the nectar of flowers or the body of honey bees or microorganisms. An important feature of honey is that this natural substance does not spoil for a long time due to its low water content. Natural honey has various health benefits. It has been shown that the origin of physical and mental diseases is internal and external stresses. These compounds lead to an increase in harmful compounds known as reactive radical and non-radical species, which cause the oxidation of compounds such as proteins and lipids and lead to chronic inflammation in tissues and organs. This chronic inflammation causes widespread cell death and reduces the normal function of organs. Honey contains very strong antioxidant and anti-inflammatory compounds that deactivate reactive species, especially free radicals, thus treating various inflammatory diseases such as cardiovascular, respiratory, skin, neurological problems, diabetes, obesity, various cancers, and other deficiencies. Among the anti-inflammatory compounds in honey, polyphenols play a very effective role in the therapeutic properties of honey. Honey not only treats but also prevents various diseases. This property is due to the regulation and strengthening of the immune system's activity, which will have a high defensive capacity against various infections. Polyphenols also create the diverse colors of honeys. Of course, other pigments such as carotenoids and xanthophylls are also present in honey, and all these pigments have antioxidant and anti-inflammatory properties. Darker honey has higher therapeutic properties. Honey also has therapeutic, disinfectant, and antimicrobial properties due to the presence of compounds such as hydrogen peroxide and small peptides, and it helps repair tissues and improve and treat various internal wounds like digestive ulcers and external wounds like dryness, spots, and acne, as well as eczema. Unlike common medications, consuming honey has no side effects. Honey contains enzymes, most of which originate from bees. Therefore, the type and breed of honeybee significantly affect the abundance and activity of the enzymes present in honey. Some of these enzymes increase the antibacterial properties of honey, while others are used to determine the freshness of honey. The shelf life of honey and its aging reduce the activity of honey's enzymes. The chemical compounds in honey depend on the type of food the bee consumes, such that the type of nectar the bee feeds on causes differences in the chemical composition and quality of honey. Properties such as the color, smell, and taste of honey relate to the bee's diet from flower nectar. The best way to distinguish natural honey from fake honey is to measure the chemical factors of honey in a specialized laboratory. Given the numerous frauds in the honey industry, familiarity with the content of honey can raise public awareness. Natural honey is a very effective substitute for various medications. <strong>چکیده</strong><br />عسل که با نام «انگبین» نیز شناخته می‌شود، ماده غذایی شیرین و کامل، جهت تامین سلامت روح و جسم انسان می باشد. این ماده نه تنها یک منبع غذایی حیاتی است، بلکه استفاده های دیگری نیز دارد. در زمانهای بسیار دور از عسل برای مومیایی کردن اجساد استفاده می شده است. عسل طبیعی به دلیل داشتن انواع ترکیبات قندی، آمینواسیدها، آنزیم ها، ترکیبات فنلی، املاح معدنی ، ویتامین ها ، رنگدانه ها و مواد معطر دارای خواص درمانی بسیار زیادی است. منشاء این ترکیبات از شهد گل یا بدن زنبور عسل و یا میکروارگانیسم ها می باشد. یک ویژگی مهم عسل آن است که این ماده طبیعی به دلیل داشتن آب اندک، در مدت طولانی فاسد نمی‌شود. عسل طبیعی فواید سلامتی مختلفی دارد. مشخص شده است که منشا بیماری های بدنی و روانی، استرس های داخلی و خارجی می باشند. این ترکیبات سبب افزایش ترکیبات مضری به نام گونه های فعال رادیکالی و غیر رادیکالی میشوند که سبب اکسیداسیون ترکیباتی چون پروتیین ها و لیپیدها می شوند و سبب ایجاد التهاب مزمن در بافت ها و اندام ها می شوند. این التهاب مزمن سبب مرگ گسترده سلول ها و کاهش کارکرد طبیعی اندام می شوند.  عسل حاوی ترکیبات آنتی اکسیدان و ضد التهاب بسیار قوی است که گونه های فعال بخصوص رادیکال های آزاد را غیر فعال کرده و بدینترتیب سبب درمان انواع بیماری های التهابی مانند مشکلات قلبی عروقی، تنفسی، پوستی، عصبی، دیابت، چاقی و انواع سرطان ها و سایر نارسایی ها می شود. در بین ترکیبات ضد التهابی عسل، پلی فنل ها نقش بسیار موثری در خواص درمانی عسل دارند. عسل نه تنها سبب درمان بلکه سبب پیشگیری از انواع بیماریها می شود. این خاصیت بدلیل تنظیم و تقویت فعالیت سیستم ایمنی می باشد که در برابر انواع عفونت ها، بدن دارای ظرفیت بالای دفاعی خواهد بود. پلی فنل ها همچنین سبب ایجاد رنگ های متنوع عسل ها می شوند. البته رنگدانه های دیگر ماتتد کارووتنویید ها و گزانتوفیل ها هم در عسل وجود دارند که تمامی این رنگدانه ها خواص آنتی اکسیدانی داشته و ضد التهاب می باشند. یه این دلیل عسل های تیره تر خواص درمانی بالاتری دارند.عسل همچنین بدلیل وجود ترکیباتی چون آب اکسیژنه و پپتیدهای کوچک، خواص  درمانی، ضدعفونی کننده و ضد میکروبی دارد و سبب ترمیم بافت ها و بهبود و درمان انواع زخم ها ی درونی مانند زخم های گوارشی و بیرونی مانند انواع خشکی ها، لک و آکنه، اگزما می شود. برخلاف انواع داروهای رایج، مصرف عسل هیچگونه  عوارض جانبی ندارد. عسل دارای آنزیم هایی است که منشاء اکثر آنها از زنبور است. بنابراین نوع و نژاد زنبور عسل تاثیر زیادی بر فراوانی و فعالیت آنزیمهای موجود در عسل دارد.  برخی از این آنزیم ها سبب افزایش خاصیت آنتی باکتریال عسل شده و برخی برای پی بردن به تازگی عسل استفاده می شوند. ماندگاری عسل و کهنه شدن آن سبب کاهش فعالیت آنزیم های عسل می شود. ترکیبات شیمیایی موجود در عسل بستگی به نوع تغذیه زنبور دارد، بطوریکه نوع شهدی که زنبور از آن تغذیه نموده است، سبب تفاوت در ترکیبات شیمیایی عسل و کیفیت آن می شود. خواصی همچون رنگ، بو و مزه عسل به تغذیه زنبور از شهد گل باز می گردد. بهترین راه تشخیص عسل طبیعی از عسل تقلبی اندازه گیری فاکتور های شیمیایی عسل در آزمایشگاه تخصصی است. با توجه به تقلبات فراوانی که در صنعت عسل وجود دارد، آشنایی با محتوای عسل، می تواند سبب آگاهی مردم شود. عسل طبیعی جایگزین بسیار موثری برای انواع داروها می باشد. در این مقاله سعی شده است اطلاعات جامعی از ترکیبات شیمیایی عسل طبیعی ارائه شود. https://envs.sbu.ac.ir/article_104994_21340fa0daf27d0a02eac840419f62b6.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 Green Synthesis of Iron Oxide (Fe3O4) Magnetic Nanoparticles Functionalized with Proanthocyanidin for Heavy Metal Removal from Battery Industry Wastewater سنتز سبز نانوذرات مغناطیسی اکسید آهن (Fe3O4) عامل‌دار شده با پروآنتوسیانیدین و ارزیابی کاربرد آن در حذف فلز سنگین سرب (Pb) از فاضلاب صنعتی صنایع باتری‌سازی 104766 10.48308/envs.2024.1371 FA شمیم صمدیان گروه مهندسی محیط‌زیست، پردیس‌ بین‌المللی ارس، دانشگاه تهران، جلفا، ایران علیرضا پرداختی دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران غلامرضا نبی بیدهندی دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-9930-9080 Journal Article 2024 01 03 <strong>Introduction:</strong> The synthesis of Fe₃O₄ magnetic nanomaterials has been considered due to their potential applications in wastewater treatment. The surface coating agent or stabilizing agent of Fe₃O₄ nanomaterials can significantly affect their properties and final applications. Green synthesis methods are considered as an alternative strategy to avoid the disadvantages of chemical reactions that may involve some toxic chemicals or solvents. In this regard, plants are used as one of the most useful sources for the green synthesis of nanoparticles because they have a wide variety of metabolites that can be used as stabilizing agents. The current research was carried out with the aim of green synthesis of magnetic iron oxide nanoparticles (Fe₃O₄) functionalized with proanthocyanidin and evaluating its application in lead (Pb) ion removal from battery industry wastewater. <br /><strong>Materials and Methods:</strong> Hydrophilic nanoparticles of iron oxide (Fe₃O₄) functionalized with proanthocyanidin were synthesized through hydrothermal approach. In order to identify and investigate the properties of the synthesized adsorbent, the obtained Fe₃O₄ nanocomposites were characterized by Fourier transform infrared spectroscopy (FTIR), scanning electron microscopy (SEM), transmission electron microscopy (TEM) and X-ray diffraction (XRD). Wastewater samples were taken from battery industry wastewater for absorption tests. Adsorption experiments were performed continuously and parameters of contact time, adsorbent dose and pH were considered as effective factors on the absorption process. The optimization of absorption tests was done through design expert software based on three parameters with response surface methodology using Box-Behnken. Also, the modeling of adsorption kinetics process using pseudo-first-order and pseudo-second-order kinetics and the degree of conformity of experimental data of adsorption equilibrium with Langmuir and Freundlich adsorption isotherm models were investigated. <br /><strong>Results and Discussion:</strong> According to the findings of the SEM image, most of the produced nanoparticles have a spherical structure and tend to form larger masses. TEM image of Fe₃O₄ nanoparticles showed that the average size of these nanoparticles is 47±7.3 nm. The XRD pattern indicated the presence of cubic spinel structure in Fe₃O₄ nanoparticles. Based on the results, the effect of contact time and adsorbent dosage on the Pb adsorption process onto magnetic iron oxide (Fe₃O₄) nanoparticles functionalized with proanthocyanidin was more effective than pH. At high contact time, more adsorbent dosage and in low pH range, Pb removal was done with much higher efficiency. The highest Pb removal efficiency of 93.81% from battery industry wastewater was obtained under optimal conditions of neutral pH (6.5), contact time of 200 minutes and magnetic iron oxide nanoparticles (Fe₃O₄) functionalized with proanthocyanidin dosage to 4 mg/L. The kinetics and isotherm of Pb adsorption on magnetic iron oxide nanoparticles (Fe₃O₄) functionalized with proanthocyanidin were consistent with pseudo-quadratic and Langmuir models, respectively. Therefore, the absorption rate is controlled by chemical interaction and the absorption process is a single layer type. <br /><strong>Conclusion:</strong> The results of the present study showed that the iron oxide (Fe₃O₄) magnetic nanoparticle adsorbent functionalized with proanthocyanidin has a good ability to Pb ions removal from the battery industrial wastewater. Due to the affordable cost, simple preparation method and environmentally friendly process, as well as the high efficiency of the adsorbent prepared, it can be used as a suitable alternative to the use of relatively expensive adsorbents such as activated carbon in the removal of heavy metal ions from wastewaters. <strong>سابقه و هدف:</strong> سنتز نانومواد مغناطیسی Fe₃O₄ به دلیل کاربردهای بالقوه آنها در تصفیه فاضلاب مورد توجه قرار گرفته است. عامل پوشش دهنده سطح یا عامل تثبیت کننده نانومواد Fe₃O₄ می‌تواند به طور قابل توجهی بر خواص و کاربردهای نهایی آنها تاثیر بگذارد. روش‌های سنتز سبز بعنوان یک استراتژی جایگزین برای جلوگیری از مضرات واکنش‌های شیمیایی که ممکن است برخی از مواد شیمیایی سمی یا حلال‌ها در آن دخیل باشند، در نظر گرفته می‌شوند. در این راستا، گیاهان بعنوان یکی از مفیدترین منابع برای سنتز سبز نانوذرات مورد استفاده قرار می‌گیرند، زیرا دارای طیف گسترده‌ای از متابولیت‌ها هستند که می‌توانند بعنوان عامل تثبیت کننده استفاده شوند. پژوهش حاضر با هدف سنتز سبز نانوذرات مغناطیسی اکسید آهن (Fe₃O₄) عامل‌دار شده با پروآنتوسیانیدین و ارزیابی کاربرد آن در حذف فلز سنگین سرب (Pb) از فاضلاب صنعتی صنایع باتری‌سازی انجام گرفت. <br /><strong>مواد و روش‌ها:</strong> نانوذرات آب‌دوست اکسید آهن (Fe₃O₄) عامل‌دار شده با پروآنتوسیانیدین از طریق رویکرد هیدروترمال سنتز شدند. بمنظور تشخیص و بررسی ویژگی‌های جاذب سنتز شده، نانوکامپوزیت‌های Fe₃O₄ به ‌دست ‌آمده با طیف‌سنجی فروسرخ تبدیل فوریه (FTIR)، میکروسکوپ الکترونی روبشی (SEM)، میکروسکوپ الکترونی عبوری (TEM) و پراش پرتو ایکس (XRD) مشخصه‌یابی شدند. نمونه‌های فاضلاب برای انجام آزمایش‌های جذب از فاضلاب کارخانه تولید باتری گرفته شدند. آزمایش‌های جذب به صورت ناپیوسته صورت گرفت و پارامترهای زمان تماس، دوز جاذب و pH بعنوان عوامل موثر بر فرآیند جذب در نظر گرفته شدند. بهینه‌سازی آزمایش‌های جذب از طریق نرم‌افزارDesign Expert مبتنی بر سه پارامتر با روش سطح پاسخ (MRS) با استفاده از باکس بنکن (Box-Behnken) انجام شد. همچنین مدل‌سازی فرآیند سینتیک جذب با کاربرد سینتیک شبه درجه اول و شبه درجه دوم و میزان انطباق داده‌های تجربی تعادل جذب با مدل‌های ایزوترم جذب لانگمویر و فرندلیچ مورد بررسی قرار گرفت. <br /><strong>نتایج و بحث:</strong> مطابق با یافته‌های حاصل از تصویر SEM، اکثر نانوذرات تولید شده دارای ساختار کروی بوده و تمایل به تشکیل توده‌های بزرگتری دارند. تصویر TEM نانوذرات Fe₃O₄ نشان داد که متوسط اندازه این نانوذرات 3/7±47 نانومتر است. الگوی XRD حاکی از حضور ساختار اسپینل مکعبی در نانوذرات Fe₃O₄ بود. بر اساس نتایج حاصل، تاثیر زمان تماس و دوز جاذب در فرآیند جذب Pb بر روی نانوذرات مغناطیسی اکسید آهن (Fe₃O₄) عامل‌دار شده با پروآنتوسیانیدین موثرتر از pH بود. در زمان تماس بالا، دوز جاذب بیشتر و در محدوده pH پایین، حذف Pb با راندمان بسیار بیشتری صورت گرفت. بالاترین راندمان حذف Pb از فاضلاب کارخانه تولید باتری به میزان 81/93 درصد در شرایط بهینه pH خنثی (5/6)، زمان تماس 200 دقیقه و دوز نانوذرات مغناطیسی اکسید آهن (Fe₃O₄) عامل‌دار شده با پروآنتوسیانیدین برابر با چهار میلی‌گرم بر لیتر به دست آمد. سینتیک و ایزوترم جذب Pb بر روی نانوذرات مغناطیسی اکسید آهن (Fe₃O₄) عامل‌دار شده با پروآنتوسیانیدن به ترتیب با مدل‌های شبه درجه دوم و لانگمویر همخوانی داشتند. لذا نرخ جذب توسط برهمکنش شیمیایی کنترل شده و فرآیند جذب از نوع تک لایه می‌باشد. <br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج حاصل از پژوهش حاضر نشان داد که جاذب نانوذرات مغناطیسی اکسید آهن (Fe₃O₄) عامل‌دار شده با پروآنتوسیانیدین قابلیت خوبی در حذف یون Pb از فاضلاب صنعتی صنایع باتری‌سازی دارد. با توجه به هزینه مقرون به صرفه، روش آماده‌سازی ساده و فرآیند دوستدار محیط‌زیست و همچنین و راندمان بالای جاذب تهیه شده، می‌توان از آن به عنوان جایگزینی مناسب به جای کاربرد جاذب‌های نسبتاً گران قیمتی مانند کربن فعال در حذف آلاینده‌های فلزی استفاده نمود. https://envs.sbu.ac.ir/article_104766_f46e9af250a971def8edb0f506a6e5fd.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 Conflict in the Utilization of Natural Resources in the Watershed of Borujerd township: A Causal Analysis تعارض در بهره‌برداری از منابع طبیعی حوضه آبخیز شهرستان بروجرد: یک تحلیل علّی 104555 10.48308/envs.2024.1399 FA امیر ثقلینی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. حشمت‌اله سعدی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. مسعود بیژنی گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2024 05 13 <strong>Introduction:</strong> More than three-fourths of Iran's land area is comprised of natural resources, considered as the foundation for food security and production in the agricultural sector. However, conflicts in the utilization of these resources have led to the decline of this blessing. Apart from differences among stakeholders, the management of natural resources by the government sector is in conflict with the beneficiaries living within its customary systems. Among these, the role of stakeholders and the emergence of their environmental behaviors leading to conflicts can play a significant role in managing disputes and fostering better cooperation in the conservation and sustainable utilization of natural resources. The Gousheh Mohsen-Ben-Ali watershed in Borujerd township holds a considerable share of all cases formed by the governmental sector in terms of conflicts with the rural stakeholders. Therefore, the purpose of this study is to analyze the root causes of conflicts in the utilization of natural resources in the Gousheh Mohsen-Ben-Ali watershed.<br /><strong> </strong><br /><strong>Material and Methods:</strong> This applied research with a quantitative viewpoint was conducted using a descriptive-correlational and causal-relational research method, employing survey techniques. The sample size included 359 stakeholders from the Gousheh Mohsen-Ben-Ali watershed in Borujerd township, with 400 questionnaires distributed among them to account for potential non-responses. In this study, descriptive data analysis was performed on the stakeholders in the region, comprising 13 villages, and for testing the validity of the theoretical research model, Smart PLS4 software was utilized.<br /><strong> </strong><br /><strong>Results and Discussion:</strong> Findings indicated that the predominant conflict among natural resource stakeholders in the study area is of a “latent” nature. Therefore, to manage it effectively, preventive measures against the extension and perpetuation of this deep-rooted conflict are necessary. Additionally, planning for the management of natural resource conflicts should consider the aging population of stakeholders and their dependency on the intended livelihood of animal husbandry. Focusing on providing good services to villagers and compensating for deficiencies and negative experiences of stakeholders in government interventions, given their predominantly “past-oriented” perspective, should be the cornerstone in resolving conflicts. Moreover, the variable of “place attachment” of villagers was considered as an intervening factor, alongside enhancing stakeholders' environmental awareness and knowledge through practical training and promoting eco-friendly norms to foster appropriate environmental behaviors. Finally, based on the proposed conceptual framework, centered around the core of the value-belief-norm theory, the results of the causal analysis of conflicting behaviors of stakeholders in the face of natural resources were presented in a causal chain.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion:</strong> The results indicated that “latent conflict” is prevalent in the study area, with stakeholders showing a “good” spatial attachment to their living environment. Furthermore, the predominant temporal attitude of stakeholders was “past-oriented,” and their environmental values were “friendly.” Their environmental norms were also reported as “good.” In the causal analysis, “place attachment” and “time perspective” had a significant impact on conflicting behaviors in natural resource utilization, while “environmental norms” had no influence on stakeholders' conflicting behaviors. These findings, within an ethical framework based on the value-belief-norm theory, suggest that stakeholders' conflicting behaviors towards natural resources reflect an environmental perspective. Therefore, the derived causal model can be utilized by decision-makers and policymakers for sustainable natural resource management planning. <strong>سابقه و هدف: </strong>بیش از سه چهارم مساحت ایران را منابع طبیعی تشکیل داده است که بعنوان بستر امنیت غذایی و تولید در بخش کشاورزی تلقی می‌شود؛ لیکن تعارض در بهره‌برداری‌ از این منابع سبب افول این موهبت گردیده است. این در حالی است که علاوه بر اختلاف میان بهره‌برداران، مدیریت بخش دولتی منابع طبیعی با ذینفعانی که در سامانه‌های عرفی آن زندگی می‌کنند در تعارض است. در این میان، نقش بهره‌برداران و نوع بروز رفتار زیست‌محیطی آنها که سبب بروز تعارض می‌شوند، می‌تواند در مدیریت مناقشات و همکاری بهتر در حفاظت و بهره‌برداری پایدار منابع طبیعی نقش مهمی را ایفا نماید. حوضه آبخیز گوشه محسن‌بن‌علی شهرستان بروجرد، سهم قابل توجهی از کل پرونده‌های تشکیل شده توسط بخش دولتی از جهت تعارض با بهره‌برداران روستاهای آن دارد. بر این اساس، هدف این مطالعه بر تحلیل علّی تعارض در بهره‌برداری از منابع طبیعی حوضه آبخیز شهرستان بروجرد قرار گرفت.<br /> <br /><strong>مواد و روش‌ها:</strong> این تحقیق کاربردی با رویکرد دیدمانی کمی انجام شد. روش تحقیق، توصیفی ـ همبستگی و علّی ـ رابطه‌ای بود که با استفاده از فن پیمایش انجام شد. .حجم نمونه شامل 359 نفر از بهره‌برداران حوضه آبخیز گوشه محسن‌بن‌علی شهرستان بروجرد بودند که با توجه به عدم اطمینان از بازگشت پرسشنامه‌ها و احتمال عدم پاسخ توسط بهره‌برداران، 400 پرسشنامه میان ایشان توزیع گردید. دراین پژوهش برای توصیف داده‌ها از بهره‌برداران منطقه، شامل 13 روستا و همچنین برای آزمون صحت آزمون مدل نظری تحقیق هم از نرم‌افزار Smart PLS₄ استفاده گردید.<br /> <br /><strong>نتایج و بحث: </strong>یافته‌ها نشان داد که تعارض غالب میان ذینفعان منابع طبیعی در منطقه مورد مطالعه، از نوع "پنهان" است. بر این اساس، برای مدیریت آن باید از تسری و سر باز نمودن این نوع تعارض که ریشه‌دار است جلوگیری به‌عمل آید. همچنین، لازم است برنامه‌ریزی برای مدیریت تعارضات منابع طبیعی، مسن بودن جامعه بهره‌بردار و وابستگی به معیشت دامداری مورد نظر قرار گیرد. تمرکز بر تجارب ارائه خدمات خوب به روستاییان و جبران کاستی‌ها و تجارب بد بهره‌برداران از اقدامات دولت باتوجه به اینکه دیدگاه زمانی غالب آنها از نوع "گذشته‌نگر" است" باید در رفع تعارضات ملاک عمل قرار گیرد. همچنین متغیر "دلبستگی مکانی" روستاییان به عنوان یک مداخله‌گر مد نظر قرار گرفته و در کنار آن از طریق آموزش و ترویج کاربردی و افزایش دانش و آگاهی بهره‌برداران، هنجارهای زیست‌محیطی آنها برای آگاهی از نتایج و پیامدهای تعارض تحت تأثیر قرار گیرد تا رفتارهای زیست‌محیطی مناسبی در حاصل شود در نهایت، بر اساس چارچوب مفهومی پیشنهادی که هسته مرکزی آن بر اساس هسته مرکزی نظریه ارزش ـ باور ـ هنجار شکل گرفت، نتایج تحلیل علّی رفتار تضاد بهره‌برداران در مواجهه با منابع طبیعی در قالب یک زنجیره علّی ارائه گردید. <br /><strong> </strong><br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> نتایج حاکی از آن بود که "تعارض پنهان"، در منطقه مورد مطالعه، تعارض غالب است. دلبستگی مکانی بهره‌برداران نسبت به محل زیست خود "خوب" است. همچنین، نگرش زمانی غالب مخاطبان، "گذشته‌نگر" بود و  نگرش ارزشی زیست‌محیطی ایشان "نوع‌دوستانه" بود. سطح هنجارهای زیست‌محیطی آنها هم در سطح "خوب" بود. در تحلیل علّی هم، "دلبستگی مکانی" و چشم‌انداز زمانی" بر رفتار تعارض بهره‌برداری از منابع طبیعی تأثیر معنی‌دار داشت ولی "هنجارهای زیست‌محیطی" تأثیری روی رفتار تعارض بهره‌برداران نداشت. این موارد در قالب یک رویکرد اخلاقی بر اساس نظریه ارزش ـ باور ـ هنجار، بیانگر رفتار تعارض بهره‌برداران از منابع طبیعی با یک دیدمان زیست‌محیطی است. بر این اساس، مدل علّی بدست آمده می‌تواند برای برنامه‌ریزی‌های بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی مورد استفاده تصمیم‌سازان و سیاست‌گذاران قرار گیرد. https://envs.sbu.ac.ir/article_104555_54ddc083b0d1a8693237eeed5f4f9d46.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 Investigating the Long-term Effect of Climatic Factors on the Cultivation of Cumin in Razavi Khorasan Province with a Brief Look at the Importance of the Historical Geography of This Plant بررسی تاثیر بلندمدت عوامل اقلیمی بر زراعت زیره سبز در استان خراسان رضوی با گذری بر اهمیت جغرافیای تاریخی این گیاه 104995 10.48308/envs.2024.1374 FA الهام عزیزی گروه علوم کشاورزی، دانشگاه پیام نور، مشهد، ایران 0000-0002-3198-1329 شهین فارابی گروه تاریخ، دانشگاه پیام نور، مشهد، ایران Journal Article 2024 03 17 <strong>Introduction:</strong> Cumin, with its scientific name (<em>Cuminum cyminum</em> L.), has a wide use in the food and pharmaceutical industries. Climate is one of the most important factors in the geographical distribution of plant species and the production of agricultural products depends on climatic conditions. This study aimed to investigate the trend of cultivated area, production and yield of cumin in different cities of Razavi Khorasan province and the effect of climatic parameters on it during 1995-2020.<br /><strong>Material and Methods: </strong>In order to investigate the trend of cultivated area, production and yield of cumin medicinal plant and also the effect of climatic parameters such as altitude above sea level, average temperature and average precipitation on the cultivation and production of this plant in different cities of Razavi Khorasan province, a study was conducted between 1995 and 2020 using the data received from Razavi Khorasan Agricultural Jihad Organization. The regression relationship of cultivated area, cumin production and yield of each city with climatic parameters was drawn. Also, the similarity percentage of the cities of Razavi Khorasan province in terms of yield, production and cultivated area factors was investigated at the similarity level of 75%.<br /><strong>Results and Discussion:</strong> The results showed that among the cities of the province, Sabzevar had the highest percentage of irrigated area, percentage of irrigated production and ratio of irrigated and rainfed yields to the average of the province. The highest percentage of the total cultivated area and rainfed production of cumin was also allocated to Taibad. Also, the lowest percentage of cultivated area and irrigated production of this product was observed in Dargez.<br />According to the results of the research, the production of this product in irrigated and rainfed condition during different years in cities of the province was different, which may be one of the reasons for that, the existence of weather fluctuations and the effect of climatic parameters on production. Among the cities of the province, Sabzevar and Taibad had the highest average production of irrigated and rainfed cumin during 1995 to 2020, respectively. Climatic parameters were effective on the cultivated area, production and yield of cumin, so that with the increase of climatic parameters, the investigated traits of cumin showed an increasing trend. In the clustering of different cities of Khorasan Razavi province, in terms of cultivated area, production and yield of cumin, the cities of the province were placed in 7 clusters. The first cluster included the cities of Bakhrez, Zaveh, Fariman, Bajestan, Joghataie, Roshtkhar, Jovein, Chenaran, Darghz, Torgabeh-Shandiz, Sarkhs, Qochan and Kalat. The cities of Torbat Heydarieh, Khaf, Khalilabad, Firuzeh, Saleh Abad, and Mashhad were placed in the second cluster, the cities of Bardaskan and Torbat Jam in the third cluster, the cities of Khoshab and Neyshabour in the fourth cluster, and Gonabad and Mahvalat in the fifth cluster. Taibad and Sabzevar were also placed in separate branches.<br /><strong>Conclusion: </strong>According to the results of the research, the cultivated area, production and yield of cumin medicinal plant were different under the influence of climatic parameters and in the investigated time period in different cities of Razavi Khorasan province, but in general, the cultivated area and production of this plant in Sabzevar was more than another regions of this province. Also, with the increase in altitude above sea level, rainfall and temperature, the cultivated area and water production of this product showed an increasing trend.<strong> </strong>It should be noted that with the arid and semi-arid climate, replacing drought-resistant plants with low water requirements can be effective in more efficient use of water resources. <strong>سابقه و هدف: </strong>زیره سبز با نام علمی (<em>Cuminum cyminum</em> L.) کاربرد وسیعی در صنایع غذایی و دارویی اهمیت بسزایی دارد. اقلیم از مهمترین عوامل توزیع جغرافیایی گونه های گیاهی محسوب می­شود و تولید محصولات کشاورزی وابسته به شرایط اقلیمی است. این مطالعه باهدف بررسی روند سطح زیر کشت، تولید و عملکرد زیره سبز در شهرهای مختلف استان خراسان رضوی و اثر پارامترهای اقلیمی بر آن در طی سال های 1399-1374 بود.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش­ها: </strong>به منظور بررسی روند سطح زیر کشت، تولید و عملکرد گیاه دارویی زیره سبز و همچنین اثر پارامترهای اقلیمی نظیر ارتفاع از سطح دریا، میانگین درجه حرارت و میانگین بارش بر کشت و تولید این گیاه در شهرهای مختلف استان خراسان رضوی، مطالعه­ای در بازه سال­های 1374 تا 1399 با استفاده از داده­های دریافتی از سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی صورت گرفت.<strong> </strong>رابطه رگرسیونی سطح زیر کشت، تولید و عملکرد زیره سبز هر شهر با پارامترهای اقلیمی ترسیم گردید. همچنین درصد تشابه شهرهای استان خراسان رضوی از نظر کلیه عوامل مورد بررسی در سطح تشابه 75 درصد بررسی گردید.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتایج و بحث: </strong>نتایج نشان داد که در بین شهرهای استان، سبزوار دارای بیشترین درصد سطح زیر کشت آبی، درصد تولید آبی و نسبت عملکرد آبی و دیم به میانگین استان بود. بیشترین درصد کل سطح زیرکشت و تولید دیم زیره سبز نیز به تایباد اختصاص یافت. همچنین کمترین درصد سطح زیر کشت و تولید آبی این محصول در درگز مشاهده شد. پارامترهای اقلیمی بر سطح زیر کشت، تولید و عملکرد زیره سبز موثر بود بطوریکه با افزایش آن ها، صفات مورد بررسی زیره سبز، روند افزایشی نشان داد. در خوشه­بندی شهرهای مختلف استان خراسان رضوی از نظر سطح زیر کشت، تولید و عملکرد زیره سبز ، شهرهای استان در هفت خوشه قرار گرفتند. خوشه اول شامل شهرهای باخرز، زاوه، فریمان، بجستان، جغتای، رشتخوار، جوین، چناران، درگز، طرقبه - شاندیز، سرخس، قوچان و کلات بود. شهرهای تربت حیدریه، خواف، خلیل آباد، فیروزه، صالح آباد، و مشهد در خوشه دوم، شهرهای بردسکن و تربت جام در خوشه سوم، شهرهای خوشاب و نیشابور در خوشه چهارم و گناباد و مه ولات در خوشه پنجم جای گرفتند. تایباد و سبزوار نیز در شاخه­های مجزا قرار گرفتند.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتیجه گیری: </strong>طبق نتایج حاصل از تحقیق، سطح زیر کشت، تولید و عملکرد گیاه دارویی زیره سبز تحت تاثیر پارامترهای اقلیمی و در بازه زمانی مورد بررسی در شهرهای مختلف استان خراسان رضوی متفاوت بود ولی به طور کلی سطح زیر کشت و تولید این محصول در سبزوار بر دیگر مناطق استان برتری داشت. همچنین با افزایش ارتفاع از سطح دریا، بارندگی و درجه حرارت، سطح زیر کشت و تولید آبی این محصول، روند افزایشی نشان داد. باید توجه داشت که در اقلیم خشک و نیمه خشک ایران، جایگزین کردن گیاهان مقاوم به خشکی با نیاز آبی کم می­تواند در استفاده کاراتر از منابع آبی موجود موثر باشد. https://envs.sbu.ac.ir/article_104995_3a43083023c50bb0e008505a23935f74.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 The Effect of Environmental Attitude and Lifestyle on Consumers’ Willingness to Pay a Price Premium for Potato with the Organic National label تأثیر نگرش زیست‌محیطی و سبک زندگی بر تمایل به پرداخت مازاد مصرف‌کنندگان سیب‌زمینی با نشان ملی ارگانیک 104767 10.48308/envs.2024.1401 FA زینب شکوهی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران صمد عرفانی فر گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی داراب، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2024 05 26 <strong>Introduction: </strong>Sustainable production without causing harm to the environment is highly valued by environmentally conscious consumers, who are willing to pay more for these products. Therefore, it is crucial to investigate consumers’ willingness to pay and analyze their behavior towards these products in order to successfully develop the market and move towards sustainable production. The aim of this study was to estimate consumers' willingness to pay an extra amount for potato with the Organic National label, compared to conventionally grown potatoes, considering demographic characteristics and focusing on individuals' environmental attitudes and lifestyles indices.<br /><br /><strong>Materials and Methods</strong>: Contingent valuation is one of the most important valuation methods based on stated preferences in which, the consumers<strong>'</strong> willingness to pay for a new product is estimated via creating a hypothetical market. Given that potatoes with the Organic National label is a hypothetical commodity for which there is no market, to estimate consumers’ willingness to pay for this product, contingent valuation method based on double-bounded dichotomous choice questionnaire was used. Data analysis was performed using the interval regression model. The required data were collected by completing a questionnaire from the citizens of Shiraz with a sample size of 384 people in July and August 2022.<br /><br /><strong>Results and Discussion: </strong>The results showed that socio-economic characteristics of consumers, including age, education level, total monthly household expenditure, lifestyle and environmental attitude are factors affecting consumer's willingness to pay a price premium for potato with the Organic National label. The variables of gender and monthly household expenditure on potato did not have a significant effect on the willingness to pay an extra amount foe potato with the Organic National label. lifestyle and environmental attitude indices were significant at 1% level, with a positive sign. This shows that consumers who have a positive perception of the relationship between potato production with the Organic National label and the reduction of environmental problems, and who believe in the positive effects of consuming organic potatoes on their health and quality of life, are willing to pay more for this organic product compared to the conventional one. The highest average willingness to pay a price premium was related to university-educated consumers with the highest lifestyle and environmental attitude indices, which was estimated to be equal to 207763 Rials per kilogram for potato with the Organic National label. On the other hand, the families whose heads did not have university education and had the lowest values of lifestyle and environmental attitudes indices, had the least average willingness to pay a price premium equal to 261 Rials per kilogram of potatoes with the National Organic label. The average willingness to pay a price premium for one Kg of potato with the National Organic label at the average of lifestyle and environmental attitude indices for consumers with and without university education was estimated to be equal to 26996 and 9897 Rials, respectively.<br /><br /><strong>Conclusion: </strong>Findings indicated that concerns about healthy diet and environmental degradation are important factors increasing consumers’ willingness to pay a price premium to purchase potato with the Organic National label. The study findings rely on consumers having trust in the Organic National label. Hence, setting consistent food labeling criteria that instill confidence in consumers can support the expansion of the organic products sector, ultimately benefiting producers. Results showed that, family income has a limiting role on consumers' willingness to pay a price premium for organic potato. Therefore, it is recommended that the government support low-income households to provide healthy and organic foods in order to improve the health of society. <strong>سابقه و هدف:</strong> تولید پایدار و بدون تخریب محیط زیست، برای مصرف‌کنندگانی که در مورد محیط‌زیست آگاهی دارند حائز ارزش است و با ایجاد مطلوبیت بالاتر تمایل به پرداخت را افزایش می‌دهد. بنابراین بررسی میزان تمایل به پرداخت مصرف‌کنندگان و تحلیل رفتار آنان برای این گروه از محصولات، نقش تعیین‌کننده‌ای در توسعه موفق بازار و حرکت به سمت تولید پایدار این محصولات دارد. بنابراین هدف از این پژوهش برآورد تمایل به پرداخت مازاد مصرف‌کنندگان برای سیب‌زمینی با نشان ملی ارگانیک نسبت به سیب‌زمینی معمولی با لحاظ ویژگی­های دموگرافیک و با تأکید بر نگرش زیست محیطی و سبک زندگی افراد در نظر گرفته شد.<br /><br /><strong>مواد و روش‌ها:</strong> ارزش‌گذاری مشروط یکی از مهم‌ترین روش‌های ارزش‌گذاری بر اساس ترجیحات بیان شده است که در آن تمایل مصرف‌کنندگان به پرداخت برای یک محصول جدید از طریق ایجاد یک بازار فرضی برآورد می‌شود.  با توجه به این‌که سیب‌زمینی با برچسب ملی ارگانیک یک کالای فرضی است که بازاری برای آن وجود ندارد، برای برآورد تمایل به پرداخت مازاد مصرف‌کنندگان، از روش ارزش‌گذاری مشروط بر اساس پرسشنامه انتخاب دوگانه دو طرفه استفاده شد.  تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از مدل رگرسیون فاصله‌ای انجام شد. داده‌های مورد نیاز با تکمیل پرسش‌نامه از شهروندان شیرازی با حجم نمونه 384 نفر در تیر و مرداد 1401 جمع‌آوری شد.<br /><br /><strong>نتایج و بحث:</strong><strong> </strong>نتایج نشان داد، ویژگی‌های اقتصادی- اجتماعی مصرف‌کنندگان از جمله سن، سطح تحصیلات، مخارج ماهانه خانوار و همچنین شاخص‌های سبک زندگی و نگرش زیست‌محیطی افراد از عوامل مؤثر بر تمایل به پرداخت مازاد مصرف‌کنندگان برای سیب‌زمینی با نشان ملی ارگانیک هستند. متغیرهای جنسیت و مخارج ماهانه مصرف سیب‌زمینی خانوار تأثیر معنی‌داری بر تمایل به پرداخت مازاد برای سیب‌زمینی با نشان ملی ارگانیک نداشتند. شاخص‌های سبک زندگی و نگرش محیطی در سطح 1 درصد با علامت مثبت معنی‌دار شدند. تأثیر مثبت و معنی‌دار این دو شاخص بیانگر این واقعیت است که مصرف‌کنندگانی که درک مثبتی نسبت به رابطه بین تولید سیب‌زمینی با نشان ملی ارگانیک و کاهش مشکلات زیست محیطی دارند و همچنین معتقد به تأثیر مصرف سیب‌زمینی با نشان ملی ارگانیک بر کیفیت و سلامت زندگی خود هستند، حاضر به پرداخت مبلغ اضافه برای خرید سیب‌زمینی با نشان ملی ارگانیک نسب به نوع معمولی آن هستند. بیش‌‍‌ترین میانگین تمایل به پرداخت مازاد مربوط به مصرف‌کنندگان دارای تحصیلات دانشگاهی و بالاترین شاخص‌های سبک زندگی و نگرش زیست‌محیطی بود که معادل 207763 ریال برای هر کیلوگرم سیب‌زمینی با برچسب ملی ارگانیک برآورد شد. در طرف مقابل خانواده‌هایی که سرپرست آن‌ها فاقد تحصیلات دانشگاهی بوده و دارای پایین‌ترین مقادیر شاخص‌های سبک زندگی و نگرش زیست محیطی بودند، کم‌ترین تمایل به پرداخت مازاد معادل 261 ریال به ازای هر کیلوگرم سیب زمینی با نشان ملی ارگانیک را به خود اختصاص دادند. متوسط تمایل به پرداخت مازاد مصرف‌کنندگانی که بالاترین شاخص‌های سبک زندگی و نگرش زیست‌محیطی را به خود اختصاص دادند به ترتیب برای افراد با تحصیلات دانشگاهی و بدون تحصیلات دانشگاهی معادل 207763 و 76157 ریال برای هر کیلوگرم سیب‌زمینی با نشان ملی  ارگانیک بدست آمد.<br /><br /> <strong>نتیجه‌گیری:</strong><strong> </strong>یافته‌ها نشان داد که نگرانی‌ها در مورد رژیم غذایی سالم و تخریب محیط‌زیست از عوامل مهمی هستند که تمایل به پرداخت مازاد مصرف‌کنندگان برای خرید سیب‌زمینی با برچسب ملی ارگانیک را افزایش می‌دهند. از آنجایی که نتایج مطالعه با فرض قابل اعتماد بودن نشان ملی ارگانیک بدست آمده، بنابراین توسعه برچسب‌های استاندارد مواد غذایی به شرط ایجاد اعتماد در میان مصرف کنندگان، می‌تواند منجر به توسعه بازار محصولات ارگانیک و در نتیجه بهره­مندی تولیدکنندگان از آن گردد. همچنین، براساس نتایج، درآمد خانواده نقش محدودکننده‌ای بر تمایل به پرداخت مازاد برای سیب زمینی ارگانیک دارد. بنابراین توصیه می‌شود دولت در راستای ارتقای سلامت جامعه از خانواده‌های کم درآمد برای تهیه غذاهای سالم و ارگانیک حمایت کند. https://envs.sbu.ac.ir/article_104767_7e7ea7e23fdfded62da39813aec67f53.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 How the Spatial Pattern of Urban form Affects Temperature Adjustment Ecosystem Service Using the InVEST Urban Cooling Model in Tehran چگونگی اثرات الگوی فضایی فرم شهری بر عرضه خدمت اکوسیستمی تعدیل دما با استفاده از مدل خنک‌کنندگی شهری InVEST در شهر تهران 104973 10.48308/envs.2024.1388 FA سلیمه عبادی قاجاری گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران مهرناز مولوی گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران مصطفی کشتکار گروه طراحی و برنامه‌ریزی محیط، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2024 04 21 <strong>Introduction:</strong> The increasing growth of population and as the rapid expansion of urbanization has caused extensive changes in cities morphology, climate and natural environment. The continuation of such a trend, increases the emission of greenhouse gases and leads to formation of heat islands in urban areas. In the future, urban heat island effect will be one of the main challenges to be managed in urban areas. To achieve sustainable development, it is very important to use long-term benefits of ecosystem services in city planning and designing. Ecosystem services are defined as “the cornerstone of sustainable development science” due to the focus on interaction between nature and society. Therefore, the mapping and quantification of important ecosystem services is a tool for decision-makers and country managers to manage and monitor the supply level of ecosystem services. Urban cooling capacity is one of the benefits of urban ecosystem services that help reducing urban heat island effects. The purpose of this research is to present the long-term benefits of using nature-based planning approach in reducing heat islands effect in Tehran. <br /><strong>Material and Methods</strong><strong>:</strong> In this research, Tehran is selected as the capital and also the most populous city of Iran, which has numerous heat islands focused on different activity centers. The cooling capacity of Tehran and its districts was evaluated using urban cooling capacity model in InVEST software, by statistical techniques such as Moran’s correlation model and Gates-Ord model. <br /><strong>Results and Discussion:</strong> Evaluating the Moran’s correlation model showed the spatial pattern of temperature adjustment ecosystem services in Tehran is structured and clustered. The identification of ecosystem service hotspots using Gates-Ord model showed, Cooling in Tehran areas is influenced by two factors: altitude and vegetation cover. The presence of natural infrastructure and vegetation reduces heat island effect and also reduces urban temperature in some areas; which have large green and open spaces (including districts 4 and 22). The high density of population, building and traffic in streets (including districts 10, 11 and 12) has led to a decrease in cooling capacity of these areas, which shows the necessity of redefining urban features to control temperature. The northern areas of Tehran, including districts 1, 2 and 5, have low reference evaporation and transpiration due to their location at high altitudes and low temperatures. These districts always experience lower temperatures due to the rivers, natural waterways, large green spaces and low-rise residential structure. We can see the effect of northern regions ecosystem on neighboring regions such as district 3. The reason is low height of buildings, natural corridors between natural spots and the green spaces cohesion, which has caused the effect of temperature adjustment penetrate to adjacent areas.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion:</strong> The output of urban cooling model shows urban green and open spaces play a valuable role in reducing the heat island phenomenon. The high density of buildings and population, in other words, the high level of built-up lands in the central regions, has led to a decrease in cooling capacity of central districts. It is important to develop effective solutions to maintain ecosystem services and increase vegetation and continuous green patches to control temperature of big cities such as Tehran. At the end, Using nature-based planning approach and integration ecosystem services in city planning will significantly reduce the heat islands effects and bring long-term benefits to cities in different dimensions. <strong>سابقه و هدف:</strong> رشد روزافزون جمعیت و گسترش سریع شهرنشینی باعث تغییرات گسترده‌ای در مورفولوژی، اقلیم و محیط طبیعی شهرها شده است. چنین روندی باعث افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای و تشکیل جزایر گرمایی در مناطق شهری می‌شود. در آینده، اثر جزیره گرمایی شهری یکی از چالش‌های اصلی برای مدیریت شهری خواهد بود. برای دستیابی به توسعه پایدار، استفاده از مزایای بلندمدت خدمات اکوسیستم در برنامه‌ریزی و طراحی شهری بسیار مهم است. خدمات اکوسیستم به دلیل تمرکز بر تعامل بین طبیعت و جامعه بعنوان "سنگ­بنای علم توسعه پایدار" تعریف می­شود. بنابراین نقشه­سازی و کمی­سازی خدمات اکوسیستمی مهم ابزاری برای تصمیم­گیران و مدیران کشوری به­منظور مدیریت و پایش سطح عرضه خدمات اکوسیستمی است. ظرفیت خنک­کنندگی یکی از مزایای خدمات اکوسیستم شهری است که به کاهش اثرات جزیره گرمایی شهری کمک می‌کند. پژوهش حاضر با هدف اثبات مزایای بلندمدت به­کارگیری رویکرد برنامه­ریزی مبتنی بر طبیعت در کاهش اثر جزایر گرمایی در شهر تهران انجام شد.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش‏ها:</strong> در این پژوهش شهر تهران بعنوان پرجمعیت‌ترین شهر و پایتخت ایران در نظر گرفته شد. این شهر در سال 1403 معادل 85860120 نفر جمعیت داشته که منجر به شکل­گیری کانونی از جزایر گرمایی با هسته­های متعدد شده است. ظرفیت خنک­کنندگی شهر تهران و مناطق آن با استفاده از مدل خنک­کنندگی شهری و استفاده از داده­هایی همچون کاربری اراضی، تبخیر و تعرق مرجع، شاخص­های دمایی و اثر سایه در نرم­افزار InVEST ارزیابی شده است. مکان­های هات اسپات و کلد اسپات در منطقه با توجه به آنالیز همبستگی موران و مدل گیتس-آرد خدمت اکوسیستمی خنک­کنندگی شهری مورد بررسی قرار گرفت.<br /><strong> </strong><br /><strong>نتایج و بحث:</strong> مدل همبستگی موران نشان داد که الگوی فضایی خدمت اکوسیستم خنک­کنندگی شهری در تهران ساختاریافته و به‌صورت خوشه­ای است. شناسایی هات­اسپات خدمت خنک­کنندگی شهری با استفاده از مدل گیتس-آرد نشان داد، خنک‏کنندگی در مناطق تهران تحت تاثیر دو عامل ارتفاع و پوشش گیاهی است. در مناطق بیرونی شهر (ازجمله مناطق 4 و 22) که دارای فضاهای وسیع سبز و باز می­باشند، وجود زیرساخت­های طبیعی و پوشش گیاهی با فراهم آوردن سایه و افزایش خنک­کنندگی از طریق تبخیر و تعرق به کاهش اثر جزیره گرمایی و کاهش دمای شهری کمک کرده است. از طرفی، در مناطق مرکزی شهر (ازجمله 10، 11 و 12) که دارای تراکم بالای جمعیت و ساختمان و ترافیک بالای خیابان­ها هستند، با وجود برخی لکه­های سبز بزرگ در محدوده، ظرفیت خنک­کنندگی در این مناطق کاهش یافته است که نشان­دهنده ضرورت بازتعریف اصول طراحی شهری جهت کنترل دمای شهر می­باشد. مناطق شمالی تهران (مناطق 1، 2 و 5) بدلیل قرارگیری در ارتفاعات و دمای پایین، دارای تبخیر و تعرق مرجع پایینی هستند. این مناطق به دلیل وجود رود­دره­ها، آبراهه­های طبیعی، فضاهای سبز وسیع و بافت مسکونی ویلایی همواره دمای کمتری را تجربه می­کنند. اثری که اکوسیستم مناطق شمالی بر مناطق هم­جوار نظیر منطقه 3 دارند، به وضوح قابل رویت است. دلیل این امر نیز ارتفاع کم ساختمان­ها، وجود کریدورهای طبیعی بین لکه­های طبیعی و پیوستگی فضاهای سبز می­باشد که موجب شده اثر تعدیل دما همواره به مناطق مجاور نیز نفوذ کند.<br /><strong>نتیجه­ گیری:</strong> خروجی مدل خنک­کنندگی شهری به ما نشان می­دهد فضاهای سبز و باز شهری نقش ارزشمندی در کاهش پدید جزیره گرمایی دارند. تراکم زیاد ساختمان و جمعیت، به­عبارتی سطح بالای اراضی ساخته­شده در نواحی مرکزی منجر به کاهش ظرفیت خنک­کنندگی مناطق مرکزی شده است. توسعه راه‌حل‌های مؤثر برای حفظ خدمات اکوسیستمی و افزایش پوشش گیاهی و لکه‌های سبز پیوسته برای کنترل دمای شهرهای بزرگی مانند تهران حائز اهمیت است. درنهایت می­توان بیان کرد، استفاده از رویکرد برنامه­ریزی مبتنی بر طبیعت و یکپارچه­سازی خدمات اکوسیستم در برنامه­ریزی و طراحی شهرها به میزان قابل‌توجهی اثرات جزایر گرمایی را کاهش داده و مزایای بلندمدتی را برای شهرها در ابعاد مختلف به ارمغان می­آورد. https://envs.sbu.ac.ir/article_104973_7156512483922db16365333e1b98c6b5.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 Evaluating the Energy Literacy of Students in Kermanshah City ارزیابی سواد انرژی دانش‌آموزان شهر کرمانشاه 105253 10.48308/envs.2024.1391 FA پروین ترکاشوندی گروه برنامه ریزی درسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مرند، مرند، ایران شهرام رنجدوست گروه برنامه ریزی درسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد مرند، مرند، ایران علیرضا عصاره گروه برنامه ریزی درسی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران محمد عظیمی گروه برنامه ریزی درسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2024 04 26 <strong>Introduction:</strong> Today, energy is considered as one of the determinant factors. However, its excessive use threatens the health and stability of the economy, the environment and even national security. Energy literacy includes knowing energy sources, optimal energy consumption, reducing energy wastage, using clean technologies and producing solar and wind energy. Researches have shown that people have misconceptions about energy, and for young students these perceptions may persist into adulthood. The purpose of this research is to evaluate the knowledge and perception of students regarding this issue. The question that this research aims to answer is what kind of knowledge, attitude and behavior, as well as misconceptions do have regarding energy and how we can use "conceptual logic map" model to show the sources of misconceptions as a diagnostic and analytical tool for educational purposes.<br /> <br /><strong>Material and Methods:</strong> In this research, energy literacy scales with main components, sub-components and indicators were developed based on literature and focus groups. Energy literacy scales included three components "Energy Knowledge", "Energy and Life" and "Responsibility and Action", seven corresponding sub-components and 18 indicators. Then, a questionnaire was prepared following a relatively comprehensive method. This questionnaire with questions categorized as "knowledge" and "attitude and action" was distributed among 100 sixth grade elementary school students in Kermanshah city. Then the students' energy literacy has been analyzed to find the scores in the categories of "knowledge, attitude and behavior", along with the correlation between them. Finally, the selected people were interviewed to find out why and how they hold these misconceptions. The framework and processes of this study include "Development of Energy Literacy Scale", "Designing Survey Questionnaire and Analyzing Results" and "Identifying and Showing Misconceptions". In addition, the collected data were also analyzed using independent samples t-test and one-way analysis of variance to understand the correlation between components and background variables. <br /><strong>Results and Discussion:</strong> The results show that students did not perform well in "Energy Knowledge" so that out of 19 questions, 7 questions were answered correctly by more than 60% of students, while 6 questions were answered less than 40% of the answers are correct. In general, students were more familiar with subjects taught in school, such as knowledge and climate change and energy infrastructure. However, they did not know much about deep scientific issues such as the principles of the greenhouse effect and nuclear energy production, as well as the general energy situation in Iran and the world. It was found that male students scored significantly better than female students (p>0.01) in energy knowledge. Parents' educational level and parents' occupation were also variables with significant differences among the groups. It can be said that students have an active attitude towards energy. The students thought that the scarcity of fossil fuels may have significant effects on the economy and human life. More than 60% of students are in favor of replacing fossil energy. In general, the students had a positive attitude about the development of renewable energy sources.<br /> <br /><strong>Conclusion:</strong> Through the analysis of the problem-oriented misconceptions and the analysis of the misconceptions of the participants, it was found that misconceptions usually exist among the majority of students, which require remedial measures. Therapeutic strategies to reconcile people's misconceptions with real scientific concepts include strengthening basic education and system education and critical thinking and scientific approaches. The importance of "educating the trainers" with knowledge and tact needs to be emphasized, as the interviewed students repeatedly mentioned that some misconceptions were taught by their schoolteachers. In addition, to prevent false information or "fake science", the quality of the media should be improved. <strong>سابقه و هدف:</strong> انرژی یک مسئله تعیین کننده در عصر حاضر است. با این حال استفاده بیش از حد از آن سلامت و پایداری اقتصاد و حتی امنیت ملی را نیز تهدید می­کند. سواد انرژی شامل شناخت منابع انرژی، مصرف بهینه انرژی، کاهش اتلاف انرژی، استفاده از فناوری­های پاک و تولید انرژی خورشیدی و بادی است. تحقیقات نشان داده است که افراد تصورات نادرستی در مورد انرژی دارند و برای دانش­آموزان این تصورات ممکن است تا بزرگسالی نیز ادامه داشته باشد. هدف این پژوهش ارزیابی سواد و تصورات دانش آموزان نسبت به این موضوع است. <br /><strong>مواد و روش­ها:</strong>پژوهش حاضر با بهره‌گیری از طرح پیمایشی براساس مجموعه‌ای از مقیاس‌های سواد انرژی و بر مبنای یک نظرسنجی پرسشنامه‌‌‌ای بین 100 نفر از دانش‌آموزان در شهر کرمانشاه انجام شده است.مفاهیم مرتبط با دانش انرژی، هسته اصلی بررسی سواد انرژی در پژوهش حاضر می­باشد.سپس سواد انرژی دانش آموزان برای یافتن نمرات در مقوله­های«دانش، نگرش و رفتار»، همراه با همبستگی بین آنها، مورد تجزیه و تحلیل قرار می­گیرد.در نهایت، با افراد منتخب مصاحبه شد تا مشخص شود چرا و چگونه این باورهای غلط را دارند.چارچوب و فرآیندهای این مطالعه شامل «توسعه مقیاس سواد انرژی»، «طراحی پرسشنامه نظرسنجی و تجزیه و تحلیل نتایج» و «شناسایی و نمایش تصور اشتباه» هستند. <br /><strong>نتایج و بحث:</strong>نتایج نشان داد که دانش­آموزان در «دانش انرژی» عملکرد خوبی نداشته­اند به طوری که از 19 سؤال، بیش از 60 درصد دانش آموزان به هفت سؤال پاسخ صحیح داده­اند، در حالیکه به شش سؤال کمتر از 40 درصد پاسخ صحیح است. بطور کلی دانش­آموزان با موضوعاتی که در مدرسه تدریس می­شد بیشتر آشنا بودند. نتایج همچنین نشان داد که دانش­آموزان پسر بطور معنی­داری نمره بهتری نسبت به دانش آموزان دختر (01/0>p) در دانش انرژی کسب کردند. سطح تحصیلات والدین و شغل والدین نیز متغیرهایی بود که بین گروه­ها تفاوت معنی­داری وجود داشت. دانش‌آموزانی که دارای والدینی با سطح آموزشی «دکتری/کارشناسی ارشد» یا «لیسانس» هستند، بطور قابل‌توجهی بهتر از دانش‌آموزانی با والدین با سطح آموزشی پایین‌تر عمل می‌کنند. می­توان گفت دانش آموزان نگرش فعالی نسبت به انرژی دارند. دانش آموزان فکر کردند که کمبود سوخت­های فسیلی ممکن است اثرات قابل توجهی بر اقتصاد و زندگی انسان داشته باشد. بیش از 60 درصد دانش آموزان موافق جایگزینی انرژی­های فسیلی هستند. با این حال، به نظر می‌رسد که آن‌ها از محدودیت‌های جغرافیایی و اجتماعی پروژه‌های توربین‌های بادی و خورشیدی آگاهی چندانی ندارند. در مجموع دانش­آموزان نسبت به توسعه منابع انرژی تجدیدپذیر نگرش مثبت داشتند. بین دانش انرژی و مسئولیت­پذیری و عمل شهروندی همبستگی معنی­داری وجود نداشت که نشان می­دهد نمرات دانش انرژی بر مسئولیت­پذیری و کنش شهروندی دانش­آموزان تأثیر معنی­داری ندارد.<strong> </strong> <br /><strong>نتیجه­ گیری: </strong>از طریق تجزیه و تحلیل تصورات غلط شرکت کنندگان، مشخص شد که تصورات غلط معمولاً در میان اکثریت دانش آموزان وجود دارد که نیاز به اقدامات اصلاحی دارد. راهبردهای درمانی برای تطبیق باورهای غلط با مفاهیم واقعی علمی شامل تقویت آموزش پایه و آموزش سیستمی و تفکر انتقادی و رویکردهای علمی است. بهبود در آموزش، مواد یادگیری و محیط یادگیری نیز مهم است. اهمیت «تربیت مربیان» با دانش و درایت باید مورد تأکید قرار گیرد، زیرا دانش آموزان مصاحبه شده بارها به آموزش برخی از باورهای غلط توسط معلمان مدرسه اشاره کرده­اند. علاوه بر این، برای جلوگیری از اطلاعات نادرست یا "علم جعلی" باید کیفیت رسانه­ها را ارتقا داد. در نهایت، بررسی دقیق‌تر حوزه تصورات غلط و راه‌حل‌ها می‌تواند دنباله‌ای ارزشمند برای این مطالعه باشد. https://envs.sbu.ac.ir/article_105253_9d12c4f4328aded490ee9468fb003592.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 Investigation of the Relationship BetweenPer- and Polyfluoroalkyl Substances and Physicochemical Parametersin the Leachate of Municipal Solid waste Landfill in Tehran شناسایی و تحلیل ارتباط بین مواد پر و پلی فلوئورو آلکیل و پارامترهای فیزیکوشیمیایی در شیرابه محل دفع پسماند شهر تهران 105312 10.48308/envs.2025.1462 FA مهین رسولی گروه فناوری های محیط زیست، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران مهدی جلیلی قاضی زاده گروه فناوری های محیط زیست، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران تورج نصرآبادی گروه برنامه ریزی، مدیریت و آموزش محیط زیست، دانشکده تحصیلات تکمیلی محیط زیست، دانشگاه تهران ، تهران، ایران مجید بغدادی گروه مهندسی محیط زیست، دانشکده تحصیلات تکمیلی محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2024 11 30 <strong>Introduction: </strong>Per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS) are prevalent in a multitude of products landfilling in waste disposal sites and leachate emanating from these sites serving as the principal vectors for the introduction of these compounds into the environment. These substances can enter ecosystems through food chains and accumulate in the liver and kidney tissues of humans and animals, causing thyroid diseases, lung dysfunction, and liver, kidney, bladder, and testicular cancers. Also, the accumulation of these substances in mammals impairs their immune system and their reproduction and growth. Due to the stable nature and bioaccumulation of perfluorooctanoic acid (PFOS) and its salts and perfluorooctanesulfonyl fluoride (PFOSF) in 2009, these substances were added to the list of stable organic substances (POPs) in the Stockholm Convention.An approach for detecting per- and polyfluoroalkyl substances involves elucidating the relationship between these compounds and various physicochemical parameters. Some studies have been conducted for investigation of these relationships across multiple disciplines, providing a foundation for the potential association between these parameters.<br /><strong> </strong><br /><strong>Material and Methods:</strong> The case study was conducted at the Aradkouh municipal solid waste landfill located in the southern region of Tehran. Sampling was conducted on numerous occasions at the waste landfill. Samples were sent to an accredited laboratory for measurement of per- and polyfluoroalkyl substances and physicochemical parameters.To measure the amount of differentper- and polyfluoroalkyl substances, liquid chromatography mass spectrometry (LC-MS-MS) was used in this research. The lowest reporting limit for the liquid samples in the present study was 0.5 μg/L. The R statistical software was employed to scrutinize the collected data, facilitating the assessment of the correlation between the concentrations of per- and polyfluoroalkyl substances and the respective physicochemical parameters.Pearson correlation analysis and linear regression were used to evaluate the correlation and relationship between the concentration of per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS) and proxy parameters.<br /><strong> </strong><br /><strong>Results and Discussion:</strong>This is the first study to find the relationship between physicochemical parameters such as total suspended solids (TSS) andredox potential (ORP) with PFAS concentration in waste leachate. The findings revealed a pronounced correlation between the concentration of per- and polyfluoroalkyl substances (PFAS) and chloride. Equations that incorporated the parameters of chloride (0.95), and chemical oxygen demand (0.58) showed the highest R² values in comparison to other equations; notably, the exclusion of these parameters from the regression equations resulted in a diminished R² value. Consequently, there exists a significant correlation pertaining to the inclusion of these parameters within the multivariate equations.In general, regression models showed a correlation and potential relationship between PFAS and physicochemical parameters in this study.  The robust correlation discerned between the concentration of per- and polyfluoroalkyl substances and physicochemical parameters may be attributable to factors such as the moisture content of the waste (organic waste), the composition of the waste (including paper and food packaging), and the decomposition of organic materials presented in the waste.<br /><strong> </strong><br /><strong>Conclusion: </strong>The results of this study have potential utility for the evaluation of per- and polyfluoroalkyl substances concentration through the application of physicochemical parameters in landfill leachate. While the identification of per- and polyfluoroalkyl substances in leachate underscores their persistence and environmental transformation, it simultaneously accentuates the necessity for the enhancement of waste management strategies, particularly those emphasizing source separation, within Iran. Effective management strategies are imperative to avert landfill sites from contributing to the release of these substances. <strong>سابقه و هدف: </strong>مواد پر و پلی فلوروآلکیل (PFAS) در محصولات مختلف یافت می­شوند و به همین دلیل محل­های دفع پسماند از طریق انتشار شیرابه تولیدی حاصل از پسماند بعنوان یکی از منابع اصلی ورود این مواد به محیط زیست هستند. این مواد می­توانند از طریق زنجیره­های غذایی وارد اکوسیستم­ها شوند و در بافت کبد و کلیه انسان­ها و حیوانات تجمع کنند و باعث بروز بیماری­های تیروئیدی، اختلال در عملکرد ریه و سرطان­های کبد، کلیه، مثانه و بیضه شوند. همچنین تجمع این مواد در پستانداران موجب اختلال در سیستم ایمنی و تولید مثل و رشد آنها می­شود. با توجه به ماهیت پایدار و تجمع زیستی اسید پرفلوئوروکتانوئیک سولفونیک (PFOS) و نمک­های آن و پرفلوئوروکتانوئیک سولفونیل فلوئوراید(PFOSF) در سال ۲۰۰۹ این مواد به لیست مواد آلی پایدار (POPs) در کنوانسیون استکهلم اضافه شدند.یکی از راه­های تعیینموادپر و پلی فلوئورو آلکیل در شیرابه، شناسایی ارتباط این مواد با پارامترهای فیزیکوشیمیایی در شیرابهاست. تاکنون مطالعه­ای در ایران در خصوص شناسایی مواد(PFAS) در شیرابه محل­های دفع پسماند انجام نشده است که با توجه به هزینه بالا و چالش­های فنی موجود در خصوص اندازه­گیری این مواد در شیرابه ضروری است نسبت به شناسایی و تحلیل ارتباط بین پارامترهای فیزیکوشیمیایی متداول و غلظت مواد پر و پلی فلوئورو آلکیل در شیرابه اقدام شود.<br /> <br /><strong>مواد و روش</strong><strong>­ها:</strong> مطالعه موردی در محل دفع پسماند شهری آرادکوه در جنوب شهر تهران انجام و عملیات نمونه­برداری در محل دفع پسماند در چند نوبت انجام شد. نمونه­های شیرابه جمع­آوری ­شده از محل دفع پسماند آرادکوه جهت اندازه­گیری مواد مختلف پرو پلی فلوئوروآلکیل و پارامترهای فیزیکوشیمیایی تحت شرایط استاندارد به آزمایشگاه معتبر منتقل و آنالیزهای آزمایشگاهی انجام شد. به ­منظور اندازه گیری مقدار مواد مختلف پر و پلی فلوئوروآلکیل از دستگاه کروماتوگرافی مایع با طیف سنجی جرمی (LC<em>-</em>MS<em>-</em>MS) استفاده شد. پایین­ترین مقدار حد گزارش برای نمونه های مایع تحقیق حاضر 5/0 میکروگرم بر لیتربود. جهت آنالیز داده­های به­دست آمده از نرم­افزار آماری(R)  برای ارزیابی میزان همبستگی بین غلظت مواد پر و پلی فلوئورو آلکیل و پارامترهای فیزیکوشیمیایی استفاده شد. آنالیز همبستگی پیرسون  و رگرسیون خطی برای ارزیابی میزان همبستگی و رابطه بین غلظت مواد پرو پلی فلوئوروآلکیل (PFAS) و پارامترهای فیزیکوشیمیایی استفاده شد.<br /> <br /><strong>نتایج و بحث:</strong> این اولین مطالعه برای یافتن رابطه بین پارامترهای فیزیکوشیمیایی مانند کل جامدات معلق (TSS) و پتانسیل اکسایش-کاهش (ORP)، با غلظت مواد پر و پلی فلوروآلکیل در شیرابه پسماند است. نتایج نشان­دهنده بالاترین همبستگی بین غلظت مواد پرو­پلی­فلوئوروآلکیل (PFAS) و کلراید بود. معادلات شامل پارامترهای کلرید (95/0) واکسیژن­خواهی شیمیایی (58/0)، بالاترین ضریب همبستگی را در بین سایر معادلات داشتند.بطور کلی، مدل‌های رگرسیون همبستگی و رابطه بالقوه بین مواد پرو­پلی­فلوئوروآلکیل و پارامترهای فیزیکوشیمیایی را در این مطالعه نشان دادند. از نتایج این مطالعه می توان برای محاسبه میزان مواد پرو پلی فلوئوروآلکیل با استفاده از پارامترهای فیزیکوشیمیایی در شیرابهمحل دفع پسماند استفاده کرد. همبستگی قوی شناسایی­شده بین غلظت مواد پر و پلی فلوئورو آلکیل و پارامترهای فیزیکوشیمیایی در شیرابه می­تواند ناشیاز تاثیر رطوبت پسماند (ضایعات آلی)، ترکیب پسماند (کاغذ، بسته­بندی­های غذایی) و تخریب مواد آلی موجود در پسماند باشد.<br /> <br /><strong>نتیجه­ گیری:</strong> نتایج این مطالعه را می­توان برای شناسایی و ارزیابی غلظت مواد پرو پلی فلوئوروآلکیل با استفاده از پارامترهای فیزیکوشیمیایی در شیرابه پسماند استفاده کرد. وجود مواد پرو پلی فلوئوروآلکیل در شیرابه، بر ضرورت ارتقای استراتژی‌های مدیریت پسماند (با تمرکز بر جداسازی از مبدا) در ایران تأکید می‌کند.همچنین برای جلوگیری از مشارکت محل های دفع پسماند در انتشار این مواد، استراتژی­های کنترلی نظیر احداث محل­های دفع بهداشتی مجهز به لایه­های نفوذناپدیر مناسب ضروری است.<br />  https://envs.sbu.ac.ir/article_105312_eb72f764337f60c379bc2c15ef7e5a17.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 Evaluation of Machine Learning Techniques: Artificial Neural Network, Random Forest, and Support Vector Machine in Prediction of Alborz-Azerbaijan Earthquakes ارزیابی تکنیک‌های یادگیری عمیق ماشینی در تخمین خطر لرزه‌خیزی استان زمین‌ساختی البرز- آذربایجان 105722 10.48308/envs.2025.236179.1412 FA سلما امی گروه برنامه ریزی و طراحی محیط زیست، پژوهشکده علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران Journal Article 2024 07 06 <strong>Introduction: </strong>One of the most destructive environmental hazards is earthquakes. Therefore, predicting this hazard to reduce its consequences and improve crisis management is one of the most important goals for researchers. By using seismicity indices and applying machine learning techniques, researchers can reveal seismic behavior patterns in a region. These methods have proven especially effective at modeling the nonlinear behavior of seismic data and have thus become important tools for understanding natural phenomena.<br /> <br /><strong>Materials and methods</strong>: In the present study, a catalog of earthquakes from the Alborz-Azerbaijan seismotectonic province covering the period from January 1, 1995, to January 23, 2024, has been compiled. Earthquake magnitudes have been converted to torque magnitudes to homogenize the catalog. Subsequently, based on the temporal variations in the completeness magnitude, the threshold magnitude for the study in the Alborz-Azerbaijan seismotectonic province has been determined to ensure the necessary accuracy for analysis. Three machine learning methods—Artificial Neural Network, Random Forest, and Support Vector Machine—were selected to predict the time and magnitude of earthquakes. Recognizing that some machine learning methods require feature definition, nine representative indices of seismic behavior were estimated for the Alborz-Azerbaijan earthquake catalog to serve as input for the chosen methods. Following the implementation of these techniques, the estimation error rate was calculated and reported using four types of error metrics: F1 Score, Recall, Precision, and Accuracy.<br /><br /><strong>Results and discussion:</strong> Machine learning in this study was conducted using 245 vectors formed by 9 indicators. These indices are stored in corresponding two-dimensional arrays, with each column representing a specific set of indices. Each data vector is associated with a binary label of 1 or 0; the label "1" indicates the occurrence of at least one earthquake with a magnitude equal to or greater than the moment magnitude threshold of 5.5, while the label "0" indicates the absence of seismic activity for earthquakes with magnitudes less than 5.5. In this research, 80% of the data vectors were used for model training, and 20% were used for testing. The findings, regarding the estimated true and false alarm error values for each of the machine learning techniques applied to the seismic data of Alborz-Azerbaijan, demonstrate the success of all three techniques in predicting events recorded in the seismic catalog of Alborz-Azerbaijan. Generally, an accuracy exceeding 95% was achieved for all three methods.<br /><br /><strong>Conclusion:</strong> The findings indicate the success of these techniques in estimating the cycle of stress accumulation and release associated with seismic activity in the Alborz-Azerbaijan geotechnical province. The accuracy of all three methods shows only a small difference, reflecting the high performance of machine learning techniques. For the seismic data of Alborz-Azerbaijan, the Random Forest method exhibits slightly higher accuracy. The accuracy values obtained from the selected methods in this research suggest that the optimal machine learning method depends on the diversity and quantity of the data. In the context of natural hazard data, particularly geophysical hazards, the differences in success levels among machine learning methods are influenced by the tectonic and geological characteristics of the environment. Furthermore, the results of this study demonstrate that utilizing machine learning techniques for preparedness and mitigation of environmental consequences, as well as for earthquake crisis management, is promising. <strong>سابقه و هدف:</strong> یکی از مخرب‌ترین مخاطرات محیطی، زلزله است. از اینرو پیش بینی و پیش‌یابی این مخاطره برای کاهش پیامدهای آن و بهبود امر مدیریت بحران در زمرۀ مهمترین اهداف پژوهشگران محسوب می‌شود.  با استفاده از شاخص‌های لرزه‌خیزی و بکارگیری تکنیک‌های یادگیری ماشینی، الگوهای رفتار لرزه‌خیزی در یک منطقه لرزه‌زا آشکار می‌شود. این روش‌ها توانمندی ویژه‌ای در مدل‌سازی رفتارهای غیرخطی داده‌های لرزه‌ای نشان داده‌اند. از اینرو امروزه به ابزاری برای درک پدیده‌های طبیعی تبدیل شده‌اند.<br /><br /><strong>مواد و روش‌ها</strong>: در مطالعۀ حاضر کاتالوگ زلزله‌های استان زمین‌ساختی البرز-آذربایجان در بازۀ زمانی اول ژانویه 1995 تا 23 ژانویه 2024 تدوین شده است. تبدیلات بزرگای زلزله‌ها به بزرگای گشتاوری به منظور همگن نمودن کاتالوگ انجام شده است. سپس براساس تغییرات زمانی مقدار بزرگای کامل بودن، آستانۀ بزرگای مطالعه در استان زمین‌ساختی البرز-آذربایجان تعیین شده است تا در ادامه دقت لازم برای تجزیه و تحلیل‎ها فراهم گردد. سه روش یادگیری ماشینی شامل شبکه عصبی مصنوعی (Artificial Neural Network) ، جنگل تصادفی (Random Forest) و ماشین بردار پشتیبان (Support Vector Machine) برای پیش بینی زمان و بزرگای زلزله‌ها انتخاب شدند، نه شاخص معرف رفتار لرزه‌خیزی برای کاتالوگ زلزله‌های البرز- آذربایجان برآورد شد تا پس از اجرای تکنیک‌های مذکور میزان خطای برآوردها در قالب چهار نوع برآورد خطا  (F1 Score, Recall, Precision, Accuracy)محاسبه و گزارش گردد.<br /><br /> <strong>نتایج و بحث</strong>: یادگیری ماشینی در این مطالعه با استفاده از 245 بردار در قالب 9 شاخص انجام شده است. برچسب "1" نشان دهنده وقوع حداقل یک زمین لرزه با بزرگی برابر یا بالاتر از آستانۀ بزرگای گشتاوری5.5 است، در حالی که برچسب "0" نشان دهنده عدم وجود فعالیت لرزه‌ای زمین لرزه‌هایی با بزرگای کمتر از 5.5 است. در این پژوهش 80 درصد از بردارهای داده برای آموزش مدل بکارگرفته می‌شود و20 % از بردارهای داده به عنوان آزمون استفاده می‌شود. یافته‌ها از مقادیر حاصل از خطای هشدارهای درست و غلط تخمین زده شده برای هریک از تکنیک‌های یادگیری ماشینی برای داده‌های لرزه‌ای البرز -آذربایجان، حاکی از موفقیت هر سه تکنیک یادگیری ماشینی در پیش بینی رویداد‌های کاتالوگ لرزه‌ای البرز- آذربایجان است. بطورکلی، دقت بالای 95% برای هر سه تکنیک حاصل شده است.<br /><br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong> یافته‌ها معرف موفقیت این تکنیک‌ها در تخمین چرخۀ انباشت تنش و رهاسازی مرتبط با فعالیت لرزه‌ای در استان زمینساختی البرز- آذربایجان است.. با اختلاف اندک برای داده‌های لرزه‌ای البرز- آذربایجان، دقت روش جنگل تصادفی(Random Forest)  ، بالاتر حاصل شده است. مقادیر دقت حاصل از بکارگیری روش‌های منتخب در این پژوهش حاکی از آن است روش بهینه در تکنیک یادگیری ماشینی به تنوع داده‌ها و تعداد آنها بستگی دارد. در مورد داده‌های مخاطرات طبیعی، به ویژه مخاطرات ژئوفیزیکی، تفاوت در سطح موفقیت روش‌های یادگیری ماشینی تابعی از ویژگی‌های تکتونیکی و زمین‌شناسی محیط است. بکارگیری تکنیک‌های یادگیری ماشینی در جهت آمادگی و کاهش پیامدهای محیطی و مدیریت بحران زلزله نوید بخش است. https://envs.sbu.ac.ir/article_105722_1c39890f3114f73b506a9b73fbe4f23e.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 An Innovative Approach to Recycling the Al-PE Composite Residue from Aseptic Cartons Using Gasoline as a Solvent رویکرد نوآورانه در بازیافت ترکیب آلومینیم و پلی‌اتیلن باقی‌مانده از کارتن‌های آسپتیک توسط بنزین به عنوان حلال 105893 10.48308/envs.2025.236642.1431 FA پویا شعاعی گروه محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران ، ایران علی‌رضا بازارگان گروه محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران، تهران ، ایران Journal Article 2024 08 20 <strong>Introduction: </strong>Aseptic containers are multilayer packaging materials widely used in the food industry. These packaging materials play an important role in preserving the quality and taste of food products and, by providing high resistance to external contaminants, help maintain the freshness and shelf life of food items. However, the complex and composite structure of these packages, consisting of multiple layers of polyethylene and aluminum, has turned their recycling process into a serious challenge. The aim of this study was to explore the possibility of using solvents to separate and recycle polyethylene-aluminum (Al-PE) composites from aseptic containers and to improve their recycling process. <br /><strong>Materials and Methods:</strong> In this study, Al-PE composites were obtained from a recycling company after undergoing the hydro-pulping process. To evaluate the possibility of polyethylene dissolution and its separation from aluminum, ten different solvents were tested, including xylene, toluene, ethanol, formic acid, water, isopropyl alcohol, acetic acid, methanol, gasoline, and ethyl acetate. The experiments were conducted in two stages: the first stage, preliminary screening at 60°C, and the second stage, additional tests at 90°C. <br /><strong>Results and Discussion:</strong> In the preliminary screening, it was found that xylene and toluene, due to their aromatic structure and moderate polarity, were the most effective solvents for dissolving low-density polyethylene (LDPE). These solvents, due to their high ability to dissolve and swell LDPE polymer chains, achieved the highest dissolution percentages. In the second stage, increasing the temperature to 90°C significantly improved the dissolution rate and amount of LDPE. Additionally, adding water to these solvents in small volumetric ratios effectively enhanced polyethylene dissolution. Optimization of the conditions showed that a volume mixture of xylene, toluene, and water in a ratio of 10:37:53 could achieve up to 95% LDPE dissolution. Furthermore, to explore the use of cheaper and more accessible solvents, gasoline was evaluated due to its high concentration of BTEX compounds. The results showed that using gasoline could achieve up to 85% LDPE dissolution. <br /><strong>Conclusion:</strong> This study demonstrated that using solvents, especially aromatic compounds such as xylene and toluene, can be an effective approach for separating and recycling Al-PE composites from aseptic containers. Additionally, gasoline was introduced as an economical and accessible alternative that could play a significant role in improving the economic viability of the recycling process. <strong>سابقه و هدف:</strong> ظروف آسپتیک (تتراپک) بسته‌بندی‌های چندلایه‌ای هستند که در صنعت غذایی به طور گسترده‌ مورد استفاده قرار می‌گیرند. این بسته‌بندی‌ها نقش مهمی در حفظ کیفیت و طعم مواد غذایی دارند و با مقاومت بالا در برابر نفوذ عوامل خارجی، به حفظ تازگی و ماندگاری محصولات غذایی کمک می‌کنند. با این حال، ساختار این بسته‌بندی‌ها از لایه‌های مختلف پلی‌اتیلن و آلومینیوم، فرآیند بازیافت آن‌ها را به چالشی جدی تبدیل کرده است. هدف از این مطالعه، بررسی امکان استفاده از حلال‌ها برای جداسازی و بازیافت ترکیبات پلی‌اتیلن-آلومینیوم (Al-PE) از ظروف آسپتیک و بهبود فرآیند بازیافت آن‌ها است. <br /><strong>مواد و روش‌ها:</strong> در این مطالعه، کامپوزیت‌های Al-PE پس از فرآیند هیدروپالپینگ از یک شرکت بازیافت تهیه شدند. به منظور بررسی امکان انحلال پلی‌اتیلن و جداسازی آن از آلومینیوم، ده حلال مختلف شامل زایلن، تولوئن، اتانول، اسید فرمیک، آب، ایزوپروپیل الکل، اسید استیک، متانول، بنزین و اتیل‌استات مورد آزمایش قرار گرفتند. آزمایش‌ها در دو مرحله انجام شدند: مرحله اول، غربال‌گری اولیه در دمای 60 درجه سانتی‌گراد و مرحله دوم، آزمایش‌های تکمیلی در دمای 90 درجه سانتی‌گراد. <br /><strong>نتایج و بحث:</strong> در غربال‌گری اولیه، مشخص شد که زایلن و تولوئن به دلیل ساختار آروماتیک و قطبیت متوسط، موثرترین حلال‌ها برای انحلال پلی‌اتیلن با چگالی کم (LDPE) هستند. این حلال‌ها به دلیل قابلیت بالای خود در حل‌کردن و متورم‌کردن زنجیره‌های پلیمری LDPE، توانستند بیشترین درصد انحلال را فراهم کنند. در مرحله دوم آزمایش‌ها، افزایش دما به 90 درجه سانتی‌گراد موجب بهبود قابل توجهی در نرخ و میزان انحلال LDPE شد. همچنین، اضافه کردن آب به این حلال‌ها در نسبت‌های حجمی کم، انحلال پلی‌اتیلن را افزایش داد. بهینه‌سازی شرایط نشان داد که ترکیب حجمی زایلن، تولوئن و آب به نسبت 10:37:53 می‌تواند منجر به 95% انحلال LDPE شود. در ادامه، به منظور بررسی امکان استفاده از حلال‌های ارزان‌تر و در دسترس‌تر، بنزین به دلیل غلظت بالای ترکیبات BTEX مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که با استفاده از بنزین، می‌توان به %85 انحلال LDPE دست یافت. <br /><strong>نتیجه‌گیری:</strong><strong> </strong>مطالعه حاضر نشان داد که استفاده از حلال‌ها، به ویژه ترکیبات آروماتیک مانند زایلن و تولوئن، می‌تواند رویکرد موثری برای جداسازی و بازیافت کامپوزیت‌های Al-PE از ظروف آسپتیک باشد. همچنین، بنزین به عنوان یک جایگزین اقتصادی و در دسترس معرفی شد که می‌تواند در بهبود اقتصادی فرآیند بازیافت نقش موثری ایفا کند. https://envs.sbu.ac.ir/article_105893_06fbe6e161a4364d688474f973be5787.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 The Role of Household Information Level in the Willingness to Pay for the Use of Degradable Packaging Materials نقش سطح اطلاعات خانوارها در تمایل به پرداخت استفاده از مواد بسته بندی تجزیه پذیر 105895 10.48308/envs.2025.235628.1397 FA سید مجتبی مجاوریان گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران طاهره رنجبر گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران ساره حسینی گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران مبینا یوسف پور گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده مهندسی کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Journal Article 2024 05 09 <strong>Introduction:</strong> The malleability, transparency, lightness, and cheapness of the plastic materials have led to their widespread use in the food packaging industry. However, the non-degradability of these materials in nature, along with their accumulation, has raised many concerns. According to the concerns about the environment, its impact on people's buying behavior has been investigated less in the country. Empirical findings do not conclusively confirm the relationship between buyers' awareness and their behavior. The aim of the study is to determine the factors affecting the level of concern of households about the use of sustainable packaging materials such as mineral water bottles.<br /><br /><strong>Materials and methods:</strong> In general, variables such as the level of awareness and level of concern about environmental conditions are the qualitative variables that researchers survey them to behavioral methods. Therefore, the level of information about the consumption of sustainable packaging materials such as mineral water bottles was measured through questions. The level of concern variable was also measured through the willingness to pay more for the use of biodegradable bottles. Since both variables lack measurement units, the Ordinal Logit Model was used to estimate them in the analysis. The study data were collected through field surveys and questionnaires. The statistical sample of the study was 148 households consuming mineral water in Sari city.<br /><br /><strong>Results and Discussion:</strong> In this study, people were divided into four groups based on their willingness to pay more: The first group is indifferent, not willing to pay any extra for biodegradable bottles; the second group was slightly concerned that they would replace it if biodegradable materials were available and there was no price discrimination. The third group is concerned, who are willing to pay up to 10 times more; and the fourth group is extremely concerned, who are willing to pay more to prevent environmental pollution. The study results showed that only about %22 of respondents were not concerned about the accumulation of water bottles and damage to the environment, and about one-third of them had good information about the problem of plastic pollution. Also, the results showed that the variables of household size, marital status, and level of awareness have a significant effect on the level of households concern in using biodegradable packaging materials. Married people were more likely to use biodegradable materials in packaging. The variable of education level did not have a significant effect on the level of households concern in using biodegradable packaging materials.<br /><br /><strong>Conclusion: </strong>The study findings showed that the level of awareness of people about the long-term consequences of plastic accumulation in the environment was low (about one third) and there is a need for more information about the future of pollution, personal and social health risks, and especially the increase in health and food supply costs among society. Also, the probability of the impact of the information variable on the level of environmental concern was about 90%. The result shows that the content of information about the environmental consequences of plastic consumption, which is published in various ways, is not very encouraging and deterrent. Therefore, it is suggested to increase the level of concern and society about the consequences of using plastic materials by highlighting the content of anti-plastic advertisements. Also, more training courses on the plastic pollution crisis should be provided in universities, schools and the community to increase people's awareness of the consequences of using plastic materials. <strong>سابقه و هدف: </strong>فرم پذیری، شفافیت، سبکی و ارزان بودن مواد پلاستیکی موجب استفاده گسترده آنها در صنعت بسته‌بندی مواد غذایی گردیده است. اما تجزیه‌ناپذیر بودن این مواد در طبیعت همراه با انباشت آنها نگرانی‌هایی زیادی را به وجود آورده است. با توجه به نگرانی‌هایی که در خصوص وضعیت محیط‌زیست وجود دارد تاثیر آن بر رفتار خرید افراد کمتر در کشور مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های تجربی ارتباط بین سطح آگاهی خریداران و رفتار آن ها را به صورت قطعی مورد تأیید قرار نمی‌دهند. هدف از مطالعه حاضر تعیین عوامل مؤثر بر سطح نگرانی خانوارها از مصرف مواد بسته‌بندی پایدار از قبیل بطری‌های آب معدنی می‌باشد.<br /><strong> </strong><br /><strong>مواد و روش‌ها: </strong>به طور کلی متغیرهایی از قبیل سطح آگاهی و سطح نگرانی در مورد شرایط محیط‌زیستی جزء متغیرهای کیفی می‌باشد که پژوهشگران از طریق روش های نظرسنجی یا رفتارسنجی آنها را پیمایش می‌کنند. لذا در این مطالعه، سطح اطلاعات افراد درباره مصرف مواد بسته‌بندی پایدار از قبیل بطری‌های آب معدنی از طریق سؤالاتی سنجیده شد. متغیر سطح نگرانی نیز از طریق میزان تمایل به پرداخت بیشتر برای استفاده از بطری‌های تجزیه‌پذیر اندازه‌گیری شد. از آنجا که هر دو متغیر فاقد واحد اندازه‌گیری می‌باشند از مدل لاجیت ترتیبی برای برآورد آنها در تحلیل استفاده گردید. داده‌های مورد نیاز پژوهش از طریق پیمایش میدانی و ابزار پرسشنامه جمع‌آوری گردید. نمونه آماری پژوهش 148 خانوار مصرف‌کننده آب معدنی در شهرستان ساری بودند.<br /><br /><strong>نتایج و بحث: </strong>در این پژوهش بر اساس سطح تمایل به پرداخت بیشتر، افراد به چهار گروه تقسیم شدند: گروه اول افراد بی‌تفاوت می‌باشند که حاضر به پرداخت هیچ وجه اضافی برای بطری‌های تجزیه‌پذیر نبودند؛ گروه دوم کمی‌نگران که در صورت دسترسی به مواد تجزیه‌پذیر و عدم تبعیض قیمت آن را جایگزین می‌نمایند. گروه سوم نگران که تا 10 درصد هزینه بیشتر حاضر به پرداخت هستند و گروه چهارم افراد به شدت نگران بودند که حاضر به پرداخت هزینه‌های بیشتری برای جلوگیری از آلودگی محیط‌زیست هستند. نتایج پژوهش نشان داد تنها حدود 22 درصد از پاسخگویان از انباشت بطری‌های آب و خسارت در محیط‌زیست نگرانی نداشتند و حدود یک سوم آنها اطلاعات خوبی از مشکل آلودگی مواد پلاستیکی داشتند. همچنین نتایج نشان داد که متغیرهای بُعد خانوار، وضعیت تأهل و سطح آگاهی بر سطح نگرانی خانوارها در استفاده از مواد بسته‌بندی تجزیه‌پذیر اثر معنی‌دار دارد. افراد متأهل تمایل بیشتری برای استفاده از مواد تجزیه‌پذیر در<strong> </strong>بسته‌بندی داشتند. متغیر سطح تحصیلات بر سطح نگرانی خانوارها در استفاده از مواد بسته‌بندی تجزیه‌پذیر اثر معنی‌داری نداشته باشد.<br /><br /><strong>نتیجه‌گیری: </strong>نتایج پژوهش نشان داد سطح آگاهی افراد از پیامدهای بلندمدت انباشت پلاستیک در محیطزیست کم )حدود یک سوم) بوده است و نیاز به اطلاع‌رسانی بیشتر در مورد آینده آلودگی، خطرات سلامتی فردی و اجتماعی و به‌ویژه افزایش هزینه‌های بهداشت و تامین غذا در بین جامعه می‌باشد. همچنین احتمال تاثیر متغیر اطلاع‌رسانی بر سطح نگرانی از محیط‌زیست حدود  90 درصد بوده است. این نتیجه نشان می دهد محتوی اطلاعات در مورد عواقب محیطزیستی مصرف پلاستیک که از طرق مختلف منتشر می‌شود چندان ترغیب‌کننده و بازدارنده نیست. لذا پیشنهاد می‌شود با پررنگ کردن محتوی تبلیغات ضد پلاستیک، سطح نگرانی و جامعه را در مورد پیامدهای استفاده از مواد پلاستیکی افزایش داد. همچنین دوره های آموزشی بیشتری پیرامون بحران آلودگی پلاستیکی در دانشگاه‌ها، مدارس و جامعه ارائه شود تا آگاهی افراد نسبت به پیامدهای استفاده از مواد پلاستیکی افزایش یابد. https://envs.sbu.ac.ir/article_105895_100296422ed1502fa0ad296a971bf3ed.pdf

دانشگاه شهید بهشتی فصلنامه علوم محیطی 3115-7173 23 1 2025 03 21 Identification and assessment of Iran's Threatened national parks based on the spatial structure patterns of roads شناسایی و ارزیابی پارک‌های ملی در معرض تهدید بر اساس الگو‌‌ی ساختار فضایی جاده ها 105995 10.48308/envs.2025.237735.1463 FA فرید شهیدی نژاد گروه محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران افشین دانه‌کار گروه محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران افشین علیزاده شعبانی گروه محیط زیست، دانشگاه تهران، دانشکده منابع طبیعی، کرج، ایران پروانه سبحانی گروه محیط زیست، دانشگاه لرستان، دانشکده منابع طبیعی، خرم آباد، ایران Journal Article 2024 12 01 <strong>Introduction:</strong> The increase in road networks passing through wildlife habitats has significantly threatened populations in ecologically sensitive areas, especially in national parks. The development of road networks and their effects on the increasing loss of animal species are among the major challenges that have severely threatened biodiversity in these protected areas. Accordingly, identifying the spatial structure pattern of roads and their effects on wildlife habitats is of great importance. Therefore, in the present study, with the aim of investigating the impact of roads on Iran's national parks, the general characteristics of roads in national parks, the spatial structure pattern of roads, and the effective indicators of roads on wildlife-vehicle collisions were investigated. <br /><strong>Materials and Methods:</strong> To assess the impact of roads on national parks, a list of 4 main criteria, 16 sub-criteria, ‎and 17 indices was prepared based on previous studies and expert opinions. A semi-closed Delphi method was used ‎for scoring and prioritizing the indices, with data collected from 15 experts in the field, including environmental ‎protection consultants and managers, environmental activists, and university faculty members. Spatial data, ‎including protected area maps and road layers, were obtained from the Department of the Environment and the ‎Road Maintenance and Transportation Organization and were analyzed in GIS. National parks were evaluated ‎based on criteria such as road length and type, climate, slope, road density, and spatial structure pattern of roads. ‎Slope classification was divided into six categories, and road spatial patterns were classified into three classes: linear, branching, and ‎network types.‎ <br /><strong>Results and Discussion:</strong> The results showed that the criterion "road characteristics," the sub-criterion "physical structure of roads," and the index "road network pattern" had the highest importance. Out of the 32 national parks in Iran, only 11 parks have four different types of roads (freeways, highways, main roads, and secondary roads). According to the findings, roads in all 11 national parks have a linear structure, either passing through the park’s edge or center. Roads in Arasbaran, Khojir, Kantal, and Kiasar national parks are linear along the edge, while roads in Urumia and Dez national parks pass through the center. In Bamu, Kolah-Qazi, Golestan, and Nayband national parks, both edge and center road patterns exist. The results also showed that Golestan National Park has the longest road length, while Arasbaran has the shortest. The average road density was 0.89 meters per hectare, with Kantal Park showing the highest density and Urumia Park the lowest. Screening of the national parks based on the criteria and road spatial structure patterns indicated that Dez, Urumia, Golestan, Bamu, Kolah-Qazi, and Nayband national parks are the most threatened by road development. <br /><strong>Conclusion:</strong> According to the results, the spatial structure pattern of roads and the factors influencing them can play a significant role in national parks and wildlife habitats in these areas. Therefore, reducing road density, rerouting some roads to the edges of parks, utilizing wildlife bridges and underpasses, and implementing restrictive policies regarding infrastructure development can help to improve the condition of national parks and wildlife safety. <strong>سابقه و هدف: </strong>افزایش خطوط جاده‌ای و عبور آن‌ها از درون زیستگاه‌های حیات‌وحش به یکی از عوامل تهدیدکننده جمعیت‌ در مناطق حساس زیستی، به‌ویژه پارک‌های ملی تبدیل شده است. توسعه شبکه جاده‌ای و اثرات آن بر افزایش تلفات گونه‌های جانوری، از عمده‌ترین چالش‌هایی می‌باشد که حیات گونه‌ها را به‌شدت مورد تهدید قرار داده است. براین اساس، شناسایی ساختار الگوی فضایی جاده‌ها و اثر آن بر زیستگاه حیات وحش از اهمیت بالایی برخوردار است. ازاین‌رو، در مطالعه حاضر با هدف بررسی تأثیر راه‌ها بر پارک‌های ملی کشور به شناسایی ویژگی‌های عمومی راه‌ها در پارک‌های ‏ملی، الگوی ساختار فضایی راه‌ها و همچنین شاخص‌های مؤثر راه بر تصادفات جاده‌ای حیات وحش پرداخته شد. <br /><strong>مواد و روش‌ها:</strong> برای ارزیابی تأثیر راه‌ها در پارک‌های ملی، فهرستی شامل 4 معیار اصلی، 16 زیرمعیار و 17 شاخص بر اساس مطالعات پیشین و نظرات متخصصان تهیه شد. برای امتیازدهی و اولویت‌بندی شاخص‌ها از روش دلفی نیمه‌بسته استفاده شد و داده‌ها از طریق پرسشگری از 15 فرد از متخصصان این حوزه شامل مشاوران و مدیران سازمان حفاظت محیط زیست، کارشناسان و فعالان محیط زیستی و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها جمع آوری شد. داده‌های مکانی شامل نقشه‌های مناطق حفاظت‌شده و لایه‌های راه‌ها از سازمان محیط زیست و سازمان راهداری و حمل‌و‌نقل جاده‌ای تهیه و در محیط GIS تحلیل شدند. همچنین پارک‌های ملی بر اساس معیارهایی همچون طول و نوع راه‌ها، اقلیم، شیب، تراکم، و ساختار فضایی جاده‌ها مورد بررسی قرار گرفتند. طبقه‌بندی شیب در شش دسته و الگوهای ساختار فضایی جاده‌ها در سه نوع خطی، انشعابی و شبکه‌ای انجام شد. <br /><strong>نتایج و بحث: </strong>نتایج نشان داد که معیار "ویژگی‌های راه‌ها"، زیرمعیار "ساختار فیزیکی راه" و شاخص "الگوی شبکه‌ای راه‌ها"  بیشترین ضریب اهمیت را دارا می‌‍باشند. از 32 پارک ملی ایران، تنها 11 پارک از چهار دسته مختلف راه (آزادراه، بزرگراه، راه اصلی و فرعی) برخوردارند. براساس نتایج، جاده‌ها در هر 11 پارک‌‌ ملی دارای ساختار خطی هستند که از حاشیه یا از میانه پارک عبور می‌کنند. جاده‌ها در پارک‌های ارسباران، خبر، خجیر، کنتال و کیاسر از نوع خطی در حاشیه، در پارک‌های ارومیه و دز از نوع خطی در میانه و در پارک‌های بمو، کلاه‌قاضی، گلستان و نایبند دارای هردو الگوی راه خطی در حاشیه و میانه هستند. بررسی‌ راه‌ها نیز نشان داد که بیشترین طول راه مربوط به پارک ملی ‏گلستان و کمترین طول راه به پارک ملی ارسباران ‏اختصاص دارد. همچنین میانگین تراکم راه‌ها 89/0 متر در هکتار بوده که پارک کنتال بیشترین تراکم و پارک ارومیه کمترین میزان تراکم راه را نشان دادند. نتایج ‏‏غربال‌گری پارک‌های ملی کشور نیز، بر اساس معیار‌ها و الگوی ساختار فضایی راه‌ها نشان داد که ‏‏پارک‌های ملی دز، ارومیه، گلستان، بمو، کلاه‌قاضی و نایبند، از مهمترین پارک‌های در معرض تهدید توسعه‌جاده‌ای هستند. <br /><strong>نتیجه‌گیری: </strong>مطابق نتایج به‌دست آمده الگوی ساختار فضایی جاده‌ها و عوامل مؤثر بر آن می‌تواند نقش مهمی بر پارک‌های ملی و زیستگاه حیات وحش در این مناطق داشته باشد. از‌این‌رو کاهش تراکم راه‌ها، تغییر مسیر برخی از جاده‌ها به حاشیه پارک‌ها، استفاده از پل‌ها و گذرگاه‌های حیات وحش و اعمال سیاست‌های محدودکننده‌ در خصوص توسعه زیرساخت‌ها می‌تواند به ارتقاء وضعیت پارک‌های ملی و ایمنی حیات وحش کمک نماید.<br />  https://envs.sbu.ac.ir/article_105995_29d6930c239d1ff2b75b191b8d2426ee.pdf