دوره 13, شماره 4

زمستان 1394

فهرست مطالب

مقالات

کلانشهر تهران از نظر آلودگی هوا در رده ی بالایی قرار گرفته است و این امتیاز منفی، سلامتی ساکنان این منطقه را تهدید می کند. ترکیبات آلی فرار و به خصوص بتکس ها، گروه بزرگی از آلاینده های هوا هستند که نقش بحرانی در شیمی اتمسفر شهر تهران بازی می کنند. بنزن، مهم ترین ترکیب این آلاینده ها بوده و موجب بروز سرطان خون و بیماری های مرتبط با آن می شود. ترکیبات آلی فرار بایستی در مکان های مختلف شهری شناسایی و سنجش شوند، تا بتوان آن ها را کنترل کرد. برای سنجش مقدار آلاینده های ترکیبات آلی فرار در هوای شهر تهران، 32 ایستگاه شامل مناطق مسکونی، ترافیکی، صنعتی و شاهد انتخاب شدند و با استفاده از دستگاه پرتابل، اندازه گیری شدند. این اندازه گیری ها در دو مرحله (مرداد و شهریور 1391 و نیز بهمن و اسفند 1391) انجام شدند. میانگین غلظت ترکیبات آلی فرار، در مرحله اول و دوم، در محیط شهری به ترتیب 14/3 پی پی بی و 65/3 پی پی بی می باشد. طبق نتایج تحلیل مکانی ترکیبات آلی فرار با استفاده از نرم افزار آرک ویو، انتشار این آلاینده ها در حجم بالا از صنایعی مانند پالایشگاه اتفاق می افتد. پس به این ترتیب در شهر تهران، نقاطی که مقدار ترکیبات آلی فرار بالاست، شناسایی شدند.
سیما اسعدی, اسماعیل فاتحی فر, رسول علی اشرفی پور, محمد رستگاری
PDF
1-8
طوفان‌های گرد و غباری که اغلب در مناطق خشک و نیمه خشک جهان روی می‌دهند حجم زیادی از ذرات معلق را با خود حمل ميكنند و از اينرو به عنوان یکی از مهمترین معضلات زیست محیطی در مقیاس‌های منطقه‌ای و بین المللی تلقی میگردند. این تحقیق به ارزيابي مقادير فلزات سنگین در ذرات گرد و غبار ته نشین شده در شهرهای سنندج، خرم آباد و اندیمشک در غرب ایران میپردازد. نمونه برداری ذرات گرد و غبار از 30 خرداد 1391 بمدت يكسال در بازه هاي زمانی 10 روزه و به طور همزمان در سه ایستگاه مذکور با استفاده از روش Deposit Gauge Method صورت گرفت و اندازه‌گیری فلزات Fe و Mn با استفاده از جذب اتمی به روش شعله و Zn, Cu, As, Ag, Pb, Cd, Cr, Ni به روش کوره گرافیکی انجام شد. سپس سطح آلودگي فلزات سنگين با استفاده از شاخص‌های Geo-Accumulation Index (Igeo) و Index Enrichment Factor (EF) ارزيابي گرديد. نتايج شاخص های Igeo و EF میزان آلودگی Ag و Cu بيش از دیگر فلزات سنگین در گرد و غبار هر سه ایستگاه ارزيابي نمود. علارغم كمتر بودن ميانگين ميزان گرد و غبار باريده در ايستگاه سنندج، غلظت فلزات سنگين در ذرات گرد و غبار اين ايستگاه در مقايسه با ايستگاههاي دیگر بطور نسبي بيشتر بود. علاوه بر این حداکثر و حداقل میزان گرد و غبار باریده بر سه ایستگاه به ترتیب در اردیبهشت و بهمن بدست آمد.
مهدی رجبی
PDF
9-16
امروزه از مسائل اساسی شهرها و فضاهای شهری عدم کارایی و افول کیفی آنهاست. تا پیش از صنعتی شدن، اصول برنامه ریزی شهرهای سنتی برپایه ارزش های ساکنان شهر و در پی هویت بخشی به بافت شهر بود. به تدريج با عدم حفظ تعادل متغيرهاي اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي، نوعي گسست كالبدي و فرهنگي و اجتماعي در سطح محلات شهري ايجاد گرديد، كه منجر به ناكارآمدي آنها و کاهش رضایتمندی ساکنان شد. هدف از این مقاله، بررسی مؤلفه های اثرگذار در مطلوبیت سکونتی در شهرهای سنتی خودرو در مقایسه با شهرهای جدید و مقایسه تطبیقی میزان مطلوبیت سکونتی در این دو شهر می باشد. جهت دستیابی به این امر، از روش معادلات ساختاری که ترکیبی از دو رویکرد تحلیل عاملی تأییدی و تحلیل مسیر می باشد، استفاده شده است. پس از بررسی داده ها از طریق آزمون T مطلوبیت سکونتی در شهر هشتگرد با اختلاف معناداری بیشتر از شهر جدید هشتگرد بوده است. ضرایب استاندارد مدل تحلیلی پژوهش نشان از بیشترین تأثیرپذیری مطلوبیت سکونتی از مؤلفه اجتماعی در مقایسه با مؤلفه کالبدی در دوشهر دارد، میزان اهمیت مؤلفه کالبدی در شهر جدید با ارتباط 60 درصدی بیشتر از شهر قدیم با میزان ارتباط 50 درصدی می باشد. علاوه بر آن پژوهش نشان داده است که با افزایش مدت اقامت ساکنان در شهر رضایتمندی ساکنان افزایش می یابد.
مریم مروت نیا
PDF
17-26
هدف از این پژوهش سنتز نانو ذرات دی اکسید منگنز (MnO2) و تعیین کارآیی آن در حذف سرب از محلول های آبی بود. به این منظور نانو ذرات دی اکسیدمنگنز به روش الکتروشیمیایی کاتدی سنتز گردید و تاثیر پارامترهایpH، زمان تماس، مقادیر جاذب و اثر غلظت اولیه بر فرآیند جذب سرب در سیستم ناپیوسته مورد بررسی قرار گرفت. ایزوترم های جذب لانگمیر و فرندلیچ و همچنین سینتیک های جذب سرب بر روی جاذب نانو ذرات دی اکسید منگنز بر اساس مدل های هو و همکاران و لاگرگرن بررسی شد. جهت مشخصه یابی و بررسی مورفولوژیکی نانو ذرات دی اکسید منگنز (MnO2) از میکروسکوپ الکترونی روبشی(SEM)، دستگاه پراش نگار اشعه ایکس(XRD) و طیف سنج مادون قرمز(FTIR) استفاده گردید. تصاویر تولیدی با میکروسکوپ الکترونی روبشی نشان داد که اندازه این ذرات 30 تا 50 نانومتر است. نتایج نشان داد که با افزایش pH محلول آبی از 3 تا 6، درصد و ظرفیت جذب سرب افزایش می یابد، به طوری که در pH برابر با 6 میزان جذب به حداکثر خود رسید ولی در pH برابر 7 کاهش یافت. لذا pH بهینه برای حذف سرب با استفاده از نانو ذرات دی اکسید منگنز برابر با 6 بدست آمد. افزایش زمان تماس باعث افزایش راندمان حذف شد. نتایج نشان داد که با افزایش غلظت یونهای سرب ظرفیت جذب افزایش ولی راندمان جذب کاهش می یابد. به طور کلی نتایج این مطالعه نشان داد که استفاده از نانوذرات دی اکسیدمنگنز به عنوان یک روش مناسب باپتانسیل بالا درحذف سرب از محلولهای آبی می باشد.
سید مهدی حسینی فرد, هادی قربانی, مصطفی آقازاده, مجتبی حسینی فرد
PDF
27-36
صنعت نساجی به دلیل مقدار زیاد آب مصرفی، کیفیت و میزان فاضلاب تهدیدی برای منابع آبی است. ﺗﺎﮐﻨﻮﻥ فرﺍﻳﻨﺪﻫﺎﻱ ﻣﺘﻌﺪﺩﻱ نظیر روش های الکترو شیمیایی، نانو فیلتراسیون ﺑﺮﺍﻱ ﺣﺬﻑ ﺭﻧﮓ ﭘﺴﺎﺏ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﻳﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺩﺭ ﻣﻘﻴﺎﺱ ﺁﺯﻣﺎﻳﺸﮕﺎﻫﻲ و با استفاده از یک راکتور2/4 لیتری حاوی 6 ﻋﺪﺩ ﺍﻟﮑﺘﺮﻭﺩ فولادی و پساب واقعی صنعت نساجی انجام گرفت. الکترودها ﺑﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﺗﮏ ﻗﻄﺒﻲ ﺑﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﺟﺮﻳﺎﻥ برق ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ وصل شدند. اثر دو پارامتر زمان از صفر تا 90 دقیقه و pH اولیه فاضلاب از 5 تا 7 بر کارایی حذف رنگ و COD ﺑﺮﺭﺳﻲ شد. دانسیته جریان الکتریکی و اندازه الکترودها در تمامی آزمایش ها ثابت بود. نتایج نشان داد که ﮐﺎﺭﺍﻳﻲ ﺣﺬﻑ ﺭﻧﮓ و COD با ﺯﻣﺎﻥ ﻭﺍﮐﻨﺶ رابطه مستقیم دارد و برای PH اولیه 5 و 7 تقریبا یکسان است. در واقع در pH های میانی کارایی روش مستقل از pH بوده، نیازی به تنظیم pH و مصرف مواد شیمیایی وجود ندارد. ﺷﺮﺍﻳﻂ ﺑﻬﻴﻨﻪ در ﺯﻣﺎﻥ ﻭﺍﮐﻨﺶ 90 دقیقه و pH طبیعی فاضلاب خام به دست آمد که در آن حدود 99% رنگ و 73% COD حذف شد. این مطالعه نشان داد فرایند انعقاد الکتریکی با الکترودهای فولادی می تواند روشی موثر و کم هزینه برای تصفیه فاضلاب واقعی صنایع نساجی باشد.
فاطمه رجب نیا, سید حسین هاشمی, ریحانه رسول زاده, سعید صوفی زاده
PDF
37-42

 

چکیده :

امروزه موضوع مدیریت پسماند یکی از موضوعات مهم سبک مدیریت کلان شهرها محسوب می شود. افزایش جمعیت،  زندگی مدرن و تغییر الگوهای مصرف منجر به تولید روزانه حجم قابل توجهی پسماند می شوند. کمبود زمین به منظور دفن بهداشتی پسماند و ماندگاری طولانی مدت برخی از انواع پسماند مانند شیشه، پلاستیک و انواع فلزات، تاثیرات نامطلوب زیست محیطی در پی خواهند داشت و منجر به آلودگی های خاک، آب و هوا می شوند. در بین انواع پسماندها، پسماندهای خانگی حجم قابل توجهی از پسماندهای شهری را به خود اختصاص داده است و مطالعات شهری نشان می دهد که یکی از راهکارهای مناسب برای مدیریت صحیح پسماندها، تفکیک پسماندهای خانگی می باشد. با توجه به روند فزاینده افزایش حجم پسماندهای تولید شده در تهران و مشکلات متعدد ناشی از آن، شهرداری تهران طی سال های اخیر تلاش نموده است تا شهروندان را نسبت به تفکیک پسماندها ترغیب نماید. تحقیق حاضر با هدف بررسی نقش آموزش و دانش تفکیک پسماند در مدیریت پسماندهای خانگی انجام گردید. محدوده مطالعه حاضر را منطقه 8 تهران در سال 1394 تشکیل می دهد. برای انجام تحقیق حاضر از روش پیمایش استفاده شده و 400 نفر از شهروندان این منطقه به صورت نمونه گیری سهمیه ای- تصادفی انتخاب شدند. جمع آوری اطلاعات از طریق پرسشنامه و تحلیل آن با استفاده از نرم افزار spss انجام شد. نتایج این تحقیق نشان داد که بیش از نیمی از پاسخگویان تحت آموزش تفکیک پسماند قرار گرفته اند. دانش آنان نسبت به انواع پسماند در سطح بالایی قرارداشت. علاوه بر این، نتایج بررسی فرضیه های تحقیق نشان داد که متغیر آموزش تفکیک پسماند با رفتار تفکیک پسماند توسط شهروندان رابطه آماری معنی داری داشت. همچنین زمان آموزش نیز با تفکیک پسماند رابطه ای مستقیمی داشت.  مطابق نتایج آزمون همبستگی، بین دانش نسبت به پسماند و تفکیک پسماند توسط شهروندان رابطه مستقیم و مثبت وجود دارد. در نهایت، نتایج بررسی متغیرهای جمعیت شناختی نشان داد که بین متغیرهای سن، جنس، تحصیلات و درآمد و تفکیک پسماند رابطه آماری معنی داری وجود ندارد. به طور کلی نتایج تحقیق حاضر ضمن تایید تجربی تاثیر آموزش بر رفتار تفکیک پسماند توسط شهروندان، ضرورت توجه به سایر عوامل اجتماعی و فرهنگی را نیز مطرح می کند. به عبارت دیگر، عامل آموزش و ارتقا سطح دانش به تنهایی نمی توانند منجر به تفکیک پسماند شوند و می بایست در کنار سایر عوامل موثر در رفتار تفکیک پسماند مطالعه جامع انجام شود.

 

 

 

صادق صالحی, احمد بخارایی, ژیلا احمدی
PDF
43-52

در این مقاله، دو الگوریتم داده­کاوی CART و CHAID در پیش­بینی دمای هوای ایستگاه سینوپتیک اراک ارزیابی شده است. داده­های مورد استفاده در این مقاله داده­هاي متوسط ماهانه ایستگاه سینوپتیک اراک بوده است. پس از معرفی کردن داده­های هواشناسی به صورت متوسط ماهانه که شامل متوسط ساعات آفتابی، دماي نقطه شبنم، درصد رطوبت نسبی، سرعت باد، کمبود فشار بخار اشباع طی دوره چهل و شش ساله، از سال 1960 تا 2005 میلادی به الگوریتم­های مذکور، به عنوان متغییرهای ورودی و متوسط دمای ماهانه ماه بعد به عنوان متغیرهاي خروجی، سپس الگوریتم­های  CART و  CHAID مورد ارزیابی به وسیله ضریب رگرسیون و متوسط مطلق خطا قرار گرفتند. بر طبق دو شاخص آماری مدل درختی CHAID  دارای عملکرد بهتری در پیش­بینی دمای متوسط ماه بعد داشته است.

سیدحسن میرهاشمی, مهدی پناهی
PDF
53-58

تهديدهاي گسترده عليه بيوسفر جهاني و کمبود بودجه هاي حفاظتي، شیوه های کارامدتری را جهت اجرای طرح هاي حفاظتي بنا نهاده است. رویکرد جامع نگر به تنوع زیستی رویکرد  رويکرد حفاظت اکوسيستم محور  را تقویت نموده است. حوضه آبريز تالاب ميقان اراک بواسطه اهمیت اکوسیستمی و تهدیدهای گسترده زیست محیطی به عنوان يک نمونه مناسب جهت این ارزیابی انتخاب گردیده است. در حوضه آبريز تالاب ميقان شرايط اکوتوني ناشي از تغيير تدريجي رويشگاههاي هالوفيت به رويشگاههاي غير هالوفيت، رويشگاههاي کويري به کوهستاني و رويشگاههاي خشکي به رويشگاههاي تالابي و نيز حضور رویشگاههاي متباين،  تنوع گونه ها، ريختارها و اجتماعات گیاهی، تنوع بالاي جانوری، پتانسيل ايجاد تالاب بين المللي و قابليت ایجاد منطقه مهم پرندگان، وجود منطقه شکار ممنوع از اهميت اکولوژيکي و اکوتوريستي زيادي برخوردار شده است. به علاوه عدم وجود رودهاي دائمي، خشکسالي، برداشت بي رویه آب هاي زير زميني ، تغيیر شيب هيدرولوژيکي، کاهش کيفت آب هاي زير زميني، آلودگي هاي شيميايي و ميکروبي، برداشت املاح و عدم وجود مطالعات آمايش سرزميني و سبب چالش ها و آسيب جدي در مديريت و حفاظت تالاب شده است. بنابراين ارزيابي و تدوين اطلاعات پايه اين منطقه و اجراي برنامه هاي مديريتي نقش مهمي در حفاظت تالاب دارد.

احمدرضا محرابیان, راضیه غفوری, علی موذنی
PDF
59-74

مدتهاست که پرسش ها ی متعددی ، افکار عمومی جهان را به خود معطوف کرده، و اینکه بي توجهي به معيارهاي تاثيرگذار بر توسعه پايدار، ممکن است، هزينه هاي جبران ناپذيري را براي جوامع مختلف بدنبال داشته باشد. هدف از این پژوهش  بررسی تاثیر آموزش در مقاطع ابتدايي و متوسطه بر رشد تولید و انتشار گاز گلخانه ای دی اکسید کربن طی دوره ی 2012-1992  کشورهای منتخب خاورمیانه بوده است. در تحقيق حاضربرای آزمون فرضيه ها ، مدل پنل پویا (DPD) به روش گشتاورهای تعمیم یافته (GMM[1]) برای ایران و 11 کشور منتخب منطقه منا (کشورهای خاورمیانه و شمال آفريقا) بکار گرفته شده است. نتایج حاصل از تخمین مدل، حاکی از تاثیر مثبت و معنی دار متغیر آموزش (بر حسب معیارهای مختلف آن) با ضریب12/0بر بهبود کیفیت محیط زیست و کاهش رشد آلودگی هوا در طول دوره مورد مطالعه در کشورهای فوق الذکر می باشد.علاوه بر این،یافته ها نشان می دهند که بین نهادهای سیاسی و کاهش رشد جمعیت با کاهش رشد آلودگی هوا رابطه مستقیم وجود دارد. نتيجتاً، با افزایش سطح آموزشدر کشورهای در حال توسعه به طور اعم و  با افزایش متوسط سالهای تحصیل افراد جامعه ( در مدرسه) به طور اخص نسبت به  کل جمعیت، از شدت رشد آلودگی هوا کاسته می شود. : از اينرو، می توان با افزایش سرمايه گذاری در اين بخش بطور کلی، و آموزشهای ابتدايي و دبیرستان بصورت خاص به کاهش انتشار CO2 در کشورهای منا کمک کرد. 


 

صديقه عطرکار روشن
PDF
75-84

فاضلاب‌های رنگی صنایع نساجی به‌ویژه ترکیبات آزو معمولاً حاوی مواد سمی و پایدار در محیط‌زیست هستند. بنابراین بررسی کارایی روش‌های متعدد در حذف آن‌ها ضروری است. ترکیب رنگی Acid red 37 از نظر ساختار در گروه رنگ‌های منو آزو قرار دارد که در حال حاضر در صنایع نساجی کاربرد وسیعی یافته است. هدف از این تحقیق بهینه‌سازی عوامل مؤثر و مقایسه روش‌های الکتروفنتون و الکتروکواگولاسیون در حذف Acid Red 37 است. در این تحقیق فاضلاب مورد آزمایش از نوع سنتزی و رنگ Acid Red 37 تهیه و در مقیاس پایلوت انجام شد. پارامترهای مؤثر مانند غلظت، pH، دانسیته جریان الکتریکی و دما بر کارایی هر دو فرایند مورد بررسی قرار گرفت و درنهایت مقادیر بهینه هریک از پارامترها و میزان انرژی مصرفی در راندمان 90 درصد تعیین شد. درنهایت جهت بررسی تجزیه آلاینده و ترکیبات تولیدی، آنالیز GC-Mass صورت گرفت. شرایط بهینه جهت حذف آلاینده در روش الکتروفنتون شامل 3= pH، مدت زمان واکنش min160، دانسیته جریان الکتریکی معادل mA/cm230 در غلظت mg/L 50 با میزان انرژی مصرفی KWh/Kg Dye removal 8/142 بود. در روش الکتروکواگولاسیون 7pH = ، مدت زمان واکنش min120، دانسیته جریان الکتریکی معادل mA/cm230 در غلظت mg/L 150 با میزان انرژی مصرفی KWh/Kg Dye removal 2/130 بود. نتایج حاصل نشان داد که هر دو روش قابلیت حذف Acid red 37 را دارند اما روش الکتروکواگولاسیون نسبت به الکتروفنتون راندمان بالاتری دارد و می‌تواند به‌عنوان گزینه برتر معرفی شود.

مینا رضائی, سیده فرخ حسینی شکرابی, مهدی ورسه ای, عبداله سمیعی بیرق
PDF
85-96

سنجش کمیت و پیش بینی اثرات تغییر در خدمات آبی اکوسیستم به واسطه اقدامات انسانی یکی از موضوعات پیچیده در ارزیابی های محیط زیستی است که میتواند از طریق کاربست مدل های دینامیک و فضایی خدمات اکوسیستمی تسهیل گردد. این مقاله چگونگی کاربرد مدل WW PSS را برای محاسبه تعادل و خدمات آبی اکوسیستم در شرایط پایه و سنجش اثرات تغییر در پوشش جنگلی بر کمیت و کیفیت این خدمات در شرایط سناریو، در لندسکیپ جنگلی سرولات و جواهر دشت مورد بررسی قرار می دهد. نتایج حاصل از اجرای مدل نشان داد که سطح تحت پوشش جنگلی متراکم در لندسکیپ مورد مطالعه طی 13 سال اخیر 29% کاهش و پوشش جنگلی نیمه متراکم و ضعیف به ترتیب 14% و 15% افزایش یافته است. سپس اثرات این تغییرات ساختاری بر خدمات  آبی مورد سنجش قرار گرفت که نشان دهنده کاهش توان لندسکیپ مورد مطالعه در ایجاد تعادل آبی به میزان میانگین 5/1 میلیمتر در سال و افزایش رواناب به مقدار 12197528 متر مکعب در سال ناشی از کاهش تبخیر و تعرق به واسطه قطع درختان جنگلی است. در گام نهایی پیامدهای مهم محیط زیستی ناشی از تغییرات در خدمات مذکور، با استفاده از مدل اندازه گیری شد که نتایج  حاکی از افزایش میانگین فرسایش خاک به میزان 57/0 میلیمتر در سال و تشدید پتانسیل توزیع آلاینده های آبی در محدوده مورد مطالعه بود.

اردوان زرندیان, احمد رضا یاوری, حمید رضا جعفری, حمید امیرنژاد
PDF
97-112

این تحقیق با هدف تحلیل اثرات برنامه­های IPM/FFS بر دستاوردهای مختلف از نظردست­اندرکاران مختلف شامل جوامع کشاورزان، افراد دولتی در سطح ملی و محلی و محققانی که از این برنامه­های حمایت می­کنند انجام شد. این تحقیق از نظر استفاده از دیدگاهی جامعه شناختی برای تبیین کارکرد تقویتی و تجمعی ارزیابی اثرات برنامه­های IPM/FFS  منحصر بفرد است و در این رابطه از رهیافت­های سرمایه­های جمعی و مدیریت سازگاری بهره­برده است. در این تحقیق جمعاً 86 نفر به عنوان برنمونه از دست اندرکاران برنامه های IPM/FFS انتخاب شدند. تحلیل به مولفه­های اصلی برای تعیین عوامل اثر برنامه­های IPM/FFS استفاده گردید و چند عامل شامل ارتقای رفاه اجتماعی، بهبود سلامت ایمنی مزرعه، توسعه مهارت­های اجتماعی (رهبری) و فنی، مدیریت ریسک و بازاریابی، بهبود کیفیت تولید و همچنین گسترش توانمندهای تجربی کشاورزان و استقرار مدیریت اکولوژیک سازگار تبیین شدند. بر اساس کارکرد تقویت کنندگی و تجمعی اثرات برنامه­های IPM/FFS این گونه نتیجه گیری شد که این برنامه­های با تشویق یادگیری اجتماعی از طریق توسعه مهارت­های رهبری و اجتماعی و فنی سبب تقویت سرمایه انسانی و سیاسی شده­اند، که این مهارت­ها نیز به نوبه خود سبب ارتقای سرمایه های مالی و اجتماعی از طریق گسترش د دامنه فعالیت های محلی، روابط و خط مشی های مرتبط با بهبود مدیریت اگرواکوسیستم شده­اند (سرمایه طبیعی). سرانجام بر اساس کارکرد تجمعی و تقویتی اثرات برنامه­های IPM/FFS به ویژه برای دستیابی به اهداف بلندمدت، رهیافت مدیریت سازگاری پیشنهاد گردید تا با استفاده از رهیافت­های مشارکتی بر اثرات توسعه ای تاکید شود. 

هادی ویسی, علی علی پور, فاطمه دریجانی
PDF
113-124

در بسياري از محیط های شغلي، خطاهاي انساني به دليل منتهی شدن به حوادث ناگوار از اهميت بسزایی برخوردار است. به همين علت جهت پيشگيري و کاهش پيامدهاي ناشي از خطاهاي انساني ، شناسايي و علت يابي آنها ضروری است. هدف از انجام اين مطالعه شناسايي، ارزيابي و مدیریت ریسک خطاها ي انساني در واحدهای تقویت فشار گاز و نمک زدایی مارون بود. پس از ارزيابي بخش هاي مختلف اتاق کنترل واحد های نمک زدایی و تقویت فشار از منظر ايمني و بهداشتي به منظور شناسايي خطرات و عوامل بالقوه آسيب رسان انسانی(وظایف بحرانی) ، از روش مشاهده ، مصاحبه و بازدید استفاده شد. در اين تحقيق جهت تجزيه و تحليل وظایف بحرانی واحد های نمک زدایی و تقویت فشار از روش آنالیز سلسله مراتبی وظایف استفاده شد. سپس خطرات و عوامل بالقوه آسيب رسان  انسانی با توجه به احتمال وقوع و شدت اثر ارزيابي و طبقه بندي گرديدند. در فرآيند ارزيابي ريسك از روش هازوپ انسانی  بهره گيري شد. نتايج بدست آمده از محاسبه ريسک برگه های کار هازوپ انسانی واحدهای مارون حاکي از آن است که عدم انجام وظیفه شغلی با درصد (33/88 %)، به عنوان مهم ترین وظیفه شغلی و خطاهاي انساني با بالاترین درصد 66/41 %  مهمترین علل بروز خطاهای شرکت مارون شناخته شد. پیامد خطاهای انسانی نیز به سه دسته پیامد اقتصادی  با بالاترین درصد 96/44 % ، پیامد مدیریتی با میزان 55/32 % و پیامد زیست محیطی با کمترین درصد 48/22 % محاسبه گردید. روش هازوپ انسانی مي تواند جهت محدود نمودن فرصت ها براي رخداد خطاي انساني و کاهش شدت عواقب چنين خطاهايي از طريق تغييراتي در آموزش، طراحي، سامانه هاي ايمني و دستورالعمل ها که در نتيجه آن قدرت تحمل خطا در طراحي ها و يا عمليات بيشتر شود، مورد استفاده قرار گيرد.

صدیقه موسوی پور
PDF
125-136