دوره 11, شماره 4

زمستان 1392

فهرست مطالب

علوم پایه

گیاه حرا (Avicennia marina) از گیاهان آبزی مناطق جزر و مدی است که دارای پراکنش وسیعی در خور بردستان (استان بوشهر) می‎باشد. این مطالعه با هدف تعیین میزان تجمع فلزات سنگین در رسوب و بافت های گیاه و نیز توانایی انتقال این عناصر از رسوب به بافت‎های گیاه A.marina    انجام گردید. بدین منظور پس از هضم نمونه­ها در آزمايشگاه، غلظت فلزات سنگين با استفاده از دستگاه جذب اتمي اندازه‎گيري شد. بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش، ضریب غنی‎شدگی برگ در گیاه مورد مطالعه کمتر از 1 می‎باشد. نتایج مشابهی برای بافت ریشه بدست آمد و ضریب غنی‎شدگی ریشه نیز برای فلزات مورد مطالعه(Cd, Pb ,Cu, Ni, Zn) کوچکتر از 1 بود. با توجه به مقادیر ضریب غنی‎شدگی می‎توان بیان نمود که گیاه A.marina     یک گیاه دفع کننده فلزات سنگین است. هم‎چنین این گیاه می‎تواند به عنوان بیواندیکاتور عناصر مورد مطالعه در رسوبات و آب‎های آلوده به این فلزات مورد استفاده قرار گیرد.

میترا چراغی, علی دادالهی سراب, کمال غانمی, عبدالمجید دورقی, علیرضا صفاهیه
PDF
آلودگی خاک و آب­های زیرزمینی به مواد ارگانیک و سمی یک مشکل شایع محیط زیستی است. در این میان محصولات نفتی یکی از مهمترین آلاینده های محیط زیست محسوب می­شود. آلودگی خاک از طریق فعالیتهای پتروشیمی و نشت مواد نفتی تنها یک مسئله زیست محیطی نمی باشد بلکه یک مسئله ژئوتکنیکی  نیز محسوب می شود. در اثر فرآیندهای فیزیکی-شیمیایی که بین آلاینده و خاک رخ می­دهد، رفتار و خصوصیات خاک تغییر می­کند. این امر می­تواند باعث تغییر ظرفیت باربری خاک گردد. در این مقاله، مجموعه­ی کاملی از آزمایشات مکانیک خاک شامل برش مستقیم، تک محوری، حدود اتربرگ و همچنین مشاهده توسط میکروسکوپ الکتریکی پیمایشی بر روی نمونه­های خاک کائولینیت آلوده به درصدهای مختلف گازوئیل انجام شده است. نتایج آزمایش برش مستقیم نشان داده است که افزایش درصد آلودگی منجر به افزایش چسبندگی و کاهش زاویه اصطکاک داخلی می‏شود. همچنین افزایش درصد گازوئیل تا مقدار مشخصی باعث کاهش یافتن مقاومت محدود نشده و شاخص خمیری خاک می گردد.
محسن قدردان, محمدرضا صبور, حسن قاسم زاده, الهه خسروی
PDF

زمان تاخير حوزه آبخيز يک فاکتور مهم در مدلسازي واکنش حوزه آبخيز است. در اين مطالعه مدلسازي زمان تاخير با استفاده از رگررسيون فازي انجام شده است. براي اين منظور، داده هاي بارش - رواناب حوزه آبخيز خانميرزا جمع آوري و تحليل شدند. سپس وقايع (9 واقعه) به دو گروه شامل يک گروه براي ساخت روابطي برمبناي رگرسيون فازي و گروه ديگر براي ارزيابي اين روابط تقسيم شدند. نتايج بدست آمده از اين تحقيق برمبناي معيارهاي آماري خطاي نسبي و ريشه ميانگين مربع خطا نشان دادند که روابط جديد توسعه يافته برمبناي رگررسيون فازي نسبت به ديگر روابط موجود براي محاسبه زمان تاخير مناسب تر هستند.

مسلم حیدری, سید جواد ساداتی نژاد, افشین هنربخش
PDF

در ارزیابی اثر چرا بر پوشش گیاهی در نظر گرفتن شاخص های تنوع، غنا، یکنواختی، تعداد و ترکیب گیاهی از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد زیرا حساسیت آنها در پاسخ به گرادیان چرا و نوع دام چرا کننده متفاوت می باشد، لذا هدف تحقیق مقایسه شاخص های مذکور بین دو سایت چرایی حیات وحش و دام اهلی در مراتع استپی مهریز بود. نمونه برداری در دو منطقه مذکور در اردیبهشت ماه سال 1391، به طور تصادفی سیستماتیک انجام شد (10 ترانسکت 100 متری و 3 پلات 2 متر مربعی در هر منطقه). در داخل هر پلات و در امتداد هر ترانسکت، نام گونه های گیاهی، تیره های گیاهی، طول عمر و درصد پوشش به تفکیک گونه تعیین گردید. در نهایت مقایسه میان داده ها در دو منطقه با استفاده از آزمون t انجام شد. نتایج نشان داد که در سایت چرایی آهو، درصد پوشش گونه های Colchicum kotschyi، Iris songarica (05/0p<) و گونه Stachys inflata (01/0p<) افزایش معنی دار داشته و گونه های Artemisia sieberi، Stipa barbata (01/0p<) و گونه Scorzonera sp. (05/0p<) دارای کاهش معنیدار بوده است. همچنین نتایج آنالیز آماری شاخص های تنوع و غنا نشان داد که چرای آهو برای دو شاخص تنوع گیاهی شامل شانون-وینر و سیمپسون و همچنین شاخص یکنواختی افزایش معنی دار را به همراه داشته است (01/0p<) و شاخص های غنای مارگالف و منهینیک تغییر معنی داری را در این ارتباط نشان ندادند.

سمیرا حسین جعفری, محمدرضا طاطیان, رضا تمرتاش, علی اکبر کریمیان
PDF

در این مطالعه امکان استفاده از نرمه سنباده‌زنی MDF (داست) در ساخت چند‌سازه چوب‌پلاستیک مورد بررسی قرار گرفت. نمونه‌ها با نسبت‌های 40، 50 و 60 درصد نرمه سنباده‌زنی به همراه 2 درصد ماده جفت کننده (MAPP) براساس وزن خشک مواد ساخته  شده و سپس با نمونه‌های شاهد که از پودرچوب ساخته شده بودند، مقایسه گردیدند. تمامی خصوصیات فیزیکی و مکانیکی بر طبق استاندارد اروپا (EN) اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان داد که نرمه سنباده‌زنی تاثیر معنی‌داری بر خصوصیات مورد بررسی داشته، به طوری که بالاترین میزان خصوصیات مکانیکی و ثبات ابعادی در تخته‌های ساخته شده با 40 درصد نرمه سنباده زنی مشاهده گردید. علت بهبود خصوصیات فیزیکی و مکانیکی در چند‌سازه چوب‌پلاستیک ساخته شده با نرمه سنباده‌زنی به دلیل وجود چسب اوره فرم‌آلدئید در فرآیند تولید MDF بود. نتایج بیانگر این بود که با استفاده از نرمه سنباده‌زنی در ساخت چوب‌پلاستیک می‌توان از نسبت‌های بالاتر ماده پرکننده در تولید آن بهره برد.

محمد غفرانی, دنیا انصاری موحد, محمدحسن پایان, سعید خجسته خسرو
PDF

این تحقیق با هدف اندازه‏گیری و پهنه‏بندی آلودگی فلزات سنگین در خاک زمینهای کشاورزی جنوب شهر تهران به مساحت 1500 هکتار انجام شد. در این مطالعه در 64 نقطه تعداد 128 نمونه خاک به روش سیستماتیک-تصادفی از دو عمق صفر تا 30 و 60-30 سانتی‌متری برداشت شد و غلظت پنج عنصر کادمیم، کروم، نیکل، سرب و روی اندازه‌گیری گردید. همچنین پارامترهایی مانند pH، EC و فسفات نیز اندازه‏گیری شد. نقشه‏های پهنه‏بندی با روش وزن‏ دهی عکس فاصله تهیه گردید. نتایج به دست آمده نشان داد که غلظت عناصر سنگین به جز نیکل در عمق اول بیشتر از غلظت آنها در عمق دوم است. نقشه‏های پهنه‏بندی نشان داد که کادمیم، کروم، سرب و روی در نواحی شمالی و نیکل در نواحی جنوبی منطقه غلظت بیشتری دارند. مقایسه نتایج به دست آمده با استانداردهای آلودگی منابع خاک ایران نشان داد که در برخی از نواحی منطقه در دو عمق نمونه برداری شده عناصر کروم، نیکل و روی از میزان استاندارد تخطی داشتند.

 

ملیحه جمالی, کورس خوشبخت, رضا دیهیم فرد, رضا مومنی وصالیان
PDF

دراین مطالعه بهره وری، کارایی و تغییر تکنولوژی متداول و زیست محیطی در بخش کشاورزی کشور با استفاده از شاخص مالم کوئیست لونبرگر و داده های تابلویی 28 استان و طی دوره زمانی 87-1379 محاسبه گردید. نتایج نشان می دهد میانگین سالانه شاخص موازنه نیتروژن به عنوان تقریبی از آلودگی نیتروژن، 32.7 کیلوگرم در هکتار و میانگین کارایی مصرف نیتروژن در کشور 62 درصد بوده است. به طور میانگین شاخصهای بهره وری، کارایی و تغییر تکنولوژی متداول برابر با 0.9687، 0.9610 و 1.008 بوده و شاخصهای متناظر زیست محیطی آنها به ترتیب 0.9716، 0.9738 و 0.9977 بوده است. بنابراین نادیده گرفتن آلودگی در محاسبه شاخصهای بهره وری منجر به برآورد بیش از حد یا کمتر ازحد مقدار واقعی آنها می شود.

غلامحسین کیانی
PDF

آلودگی آب در عصر حاضر به عنوان یکی از چالش های اصلی زیست محیطی در سیاست های مدیریتی جهانی مطرح است. از سویی دیگر اثرگذاری فرایند رشد اقتصادی کشورها بر انتشار آلودگی موضوعی انکار ناپذیر است. هدف اصلی  این مطالعه نیز آزمون بررسی میزان و جهت اثر تولید ناخالص داخلی و مصرف انرژی بر آلودگی آبها در ایران است. این بررسی با استفاده از داده های سری زمانی 86-1352 و تحت الگوی  تصحیح خطای برداریVECM)) صورت گرفت. براساس نتایج گرفته شده، با افزایش تولید ناخالص داخلی ، اگر چه در ابتدا میزان آلودگی افزایش یافته ولی در نهایت با ادامه این روند، میزان آلودگی  هوا کاهش خواهد یافت. همچنین نتایج این مطالعه نشان داد که افزایش یک درصدی در میزان استفاده از انرژی منجر به افزایش 55/0 درصدی در میزان آلودگی آب خواهد شد. با توجه به اثر مثبت استفاده از انرژی در آلودگی آب، اعمال سیاست هایی در جهت افزایش بهره‏وری انرژی باعث کاهش آلودگی خواهد شد. در نهایت برآورد ضریب تصحیح خطا نشان داد که برای تعدیل شوک‌های وارده   ناشی از آلودگی آب در ایران، به بیش از 54/1 سال زمان نیاز خواهد بود.

هومان لیاقتی, حلیمه جهانگرد, نغمه مبرقعی دینان
PDF

    آلودگی محیط زیست توسط فلزات سنگین به خوبی به رسمیت شناخته شده است و می تواند برای موجودات زنده مضر باشد. فلزات انتقال یافته به محیط زیست ممکن است دستخوش تحولات شده و بر محیط­های آبی، سلامت عمومی و اقتصاد تاثیر بزرگی داشته باشند و با توجه به اثرات جدی زیست محیطی و بهداشتی فاضلاب حاوی کروم (VI) باید با آن قانونمند برخورد شود. در این مقاله هدف بررسی حذف کروم شش ظرفیتی از محلول های آبی توسط برگ زرشک می باشد. اثر پارامترهای مختلفی نظیر اسیدیته، زمان تماس، مقدار جاذب و غلظت اولیه در حالت ناپیوسته مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های این بررسی نشان می دهد حداکثر فرایند جذب در اسیدیته برابر 2، غلظت اولیه 80 میلی گرم بر لیتر و دمای 25 درجه سانتیگراد با زمان تماس 10دقیقه و سرعت 200دور بر دقیقه صورت می گیرد. ارزیابی نتایج تجربی با مدل های ایزوترم وسينتيك نشان می­دهد که فرایند جذب با ایزوترم لانگمویر و مدل سنتیکی شبه مرتبه دوم بهترین تطابق را دارد.

علیرضا پورخباز, نجمه بوسعیدی, مسلم جهانی
PDF

رشد جمعیت در بیشتر شهرهای بزرگ، مشکلات زیست‌محیطی بسیاری را به همراه داشته است. افزایش تراکم ساختمانی و کمبود فضای سبز، کیفیت زندگی در شهرهای بزرگ را پایین آورده است. افزایش ترافیک، آلودگی هوا، افزایش دما، منظر نامناسب شهری از مهم‌ترین مشکلات و معضلات زندگی در شهرهای بزرگ همچون تهران و دیگر کلان‌شهرهای ایران محسوب می‌شود. افزایش حجم ساختمان‌ها در شهرها، امکان رشد و گسترش فضای سبز را از بین می‌برد و امکان جذب نزولات آسمانی در زمین را نیز به حداقل می‌رساند و به‌جای آن، مهار روان‌آب‌ها را در سطح شهر با مشکل مواجه می‌نماید. همچنین، مهار باد و ممانعت از گسترش ذرات معلق، به دلیل کمبود گیاهان در محیط، از معضلات اصلی دیگر در شهرهای بزرگ، به‌ویژه در شهرهای بادخیز محسوب می‌شود.

گسترش ساخت و سازها و افزایش تراکم ساختمانی موجب افزایش سطوح افقی و عمودی مصنوع شده است. این روند علاوه بر کاهش حوزه جاذب آب باران و برف در سطح زمین، انعکاس نامطلوب نور خورشید را نیز افزایش می‌دهد. این سطوح در صورت مدیریت صحیح، امکان تبدیل به پتانسیلی ارزنده برای گسترش فضای سبز را فراهم می‌کنند. باغ‌های سبز و دیوارهای سبز امروزه در سطح جهان به عنوان راهکاری مؤثر جهت رفع مشکلات زیست‌محیطی شهرهای بزرگ درحال گسترش است.دو منظر اصلی که در این تحقیق مورد بررسی قرا گرفته‌اند، عبارتند از: ابعاد محیطی و بافت شهری. روش به‌کار گرفته شده در تحقیق، مبتنی بر بررسی شاخص‌های مرتبط با کارایی بام سبز در محیط‌های مختلف ایران است . در این مطالعه مهم‌ترین مؤلفه‌هایی که قابلیت اجرایی این بام را در ایران مورد سنجش قرار می‌دهد، طرح شده و امکان‌سنجی اجرای این بام در ایران مورد بررسی قرار گرفته است. به‌دلیل قرارگیری بخش وسیعی از سرزمین ایران در منطقه گرم و خشک، لازم است راهکارهای لازم برای حفظ و پایداری بام سبز مورد توجه قرار گیرند. انتخاب نوع صحیح بام سبز، انتخاب گیاهان مناسب و منطبق بر شرایط بومی و علاوه بر آن، فراهم آوردن امکان آبیاری بام در این زمینه از اهمیت بسیار برخوردار است.

غزال راهب
PDF

دسته های گوناگونی از آفت کش ها طی مراحل مختلف تولید فراورده های چای به کار می روند. این ترکیبات، علاوه بر تاثیر منفی بر سلامت مصرف کنندگان، امکان ورود به محیط های طبیعی و ایجاد تاثیرات سوء در آن ها را نیز دارند. به منظور کمک به درک رفتار کروماتوگرافی این آفت کش ها حین انجام آنالیز، زمان بازداری 57 مورد از آن ها با استفاده از روش ارتباط کمی ساختار- بازداری مطالعه شد. نشان داده شد که مهم ترین توصیف گرهایی که اطلاعات ساختاری و توپولوژیک ترکیبات را بیان می کنند، رابطه ای خطی با زمان بازداری دارند. استفاده از روش مرحله ای در رگرسیون خطی چندگانه مدل هایی ایجاد کرد که مقدار R2 قابل قبولی داشتند و از میان این مدل ها، مدلی با پنج توصیف گر انتخاب شد تا شرایط بهینه بین حداقل تعداد توصیف گرها و حداکثر مقدار R2 برقرار شود. توصیف گرهای منتخب عبارت بودند از VRD2، X1Sol، Rww، MLOGP و Mor09e. توانایی مدل در پیش بینی زمان بازداری با استفاده از یک مجموعه پیش بینی که به صورت تصادفی از بین ترکیبات انتخاب شده بودند (10 آفت کش) ارزیابی شد و مینگین خطای پیش بینی به عنوان معیار در نظر گرفته شد. مدل نهایی، با وجود سادگی، در پیش بینی زمان بازداری آفت کش های مورد بررسی کاملاً موفق بود.

امیر سالمی
PDF