دوره 12, شماره 2

تابستان 1393

فهرست مطالب

علوم پایه

در کشاورزي نی ازي روز افزون ی به یک چارچوب استاندارد براي
سنجش و ارزیابی پایداري وجود دارد. در سالهاي اخیر تعداد زیادي از
مدل هاي شبیه سازي سیستمی به منظور ارزیابی پایداري کشت بوم ها
توسعه یافتهاند. در این مقاله بهاختصار روش ی بر اي ارزی ابی سلامت
بوم نظام هاي کشاورزي بر مبناي کارایی مصرف انرژي و آنتروپی اضافی
تولید شده در سیستم تبیین میشود. سپس پایداري کشت بوم با
استفاده از پارامترهاي ورودي و خروجی مجتمع کشت و صنعت جوین
1389 مورد بررسی قرار می گیرد . - 1384 و 90 - سبزوار در سال 85
نتایج نشان داد، محصولات مختلف پایداري اکولوژیکی مختلف ی را دارا
می باشند. این اختلافات علل متفاوتی دارد، ول ی در بس یاري از موارد
آنتروپی بالا به استفاده از نهاده ه اي زی اد نسبت داده م ی شود .
خصوصیات یک گیاه زراعی به تنهایی نقش اندک ی دارد. گرچه ای ن
روش تخمینی از آنتروپی در بومنظام کشاورزي به ما میدهد، اما با این
روش می توان اثبات کرد با کاهش انرژيهاي ورودي مصنوعی پایداري
1384 ای ن - 1389 و 85 - بهبود پیدا میکند، مقایسه نت ایج سال 90
موضوع را تایید میکند. در مجموع هیچکدام از گیاهان بررسی شده در
دو سال مطالعه از نظر ترمودینامیکی وضعیت پایداري نداشتند.
محمدرضا اصغري پور, محمود رمرودي, فرشته سلیمان عزیزي
PDF
سرب جز فلزات غیر ضروري براي انسان است، به طوري که وجود هر
مقدار از آن در بدن نشانگر آلودگی به ای ن عنصر م یباشد . یک ی از
مهمترین راه هاي ورود سرب به بدن انسان، مصرف غذاه اي دری ایی
آلوده به این عنصر میباشد. لذا این پژوهش سعی دارد ضمن بررس ی
غلظت سرب در ماهی شیربت رودخانه اروند، تعداد وعده هاي مجاز
مصرف ماهی مذکور در رودخانه اروند را تعیین نماید. جهت انجام این
مطالعه شش ایستگاه به طور تصادفی در رودخانه اروند تعیین و از هر
ایستگاه پنج عدد ماهی تهیه گردید، سپس بافت عضله ماهیان توسط
اسید هضم شده و میزان سرب موجود در آن ها با استفاده از دستگاه
جذب اتمی سنجش گردید. به طور کلی نتایج حاصل مبین بالاتر بودن
میزان سرب در عضله ماهیان ش یربت از حد استاندارد تعیی ن شده
و NHMRC ، WHO ،FAO توسط سازمانهاي معتبر جهانی مانند
میباشد. میانگین غلظت سرب در عضله ماهی شیربت U.K(MAFF)
61 میکروگرم بر گرم وزن خشک) / 82/4 میکروگرم بر گرم وزن تر ( 16
بود. با توجه به محاسبات صورت گرفته در خصوص حد مجاز مصرف
ماهیان مورد مطالعه از نظر غلظت سرب، باید پارهاي از ملاحظات را بویژه
در خصوص زنان باردار و کودکان رعایت نمود. بر این اساس، مصرف این
گونه از ماهیان رودخانه اروند، به دو وعده در ماه توصیه می شود . در
نتیجه مصرف ماهی مذکور بر اساس وعده هاي مجاز، خطر جدي براي
سلامتی مصرف کنندگان از نظر میزان سرب نخواهد داشت
حمیدرضا پورخباز, میترا چراغی, سعیده جوانمردي
PDF
تالاب انزلی از لحاظ شرایط خاص اکولوژیک، اقتصادي و اجتماعی
اهمیت زیادي دارد. رودخانه هاي متعددي با عبور از جنگل، شهر و
روستاهاي اطراف این تالاب، انواع گوناگونی از آلاینده ها را در آن
تخلیه میکنند. براي تعیین غلظت فلزات سنگین و عوامل
فیزیکوشیمیایی و رسوبی موثر بر تمرکز نسبی آنها در رسوبات تالاب
انزلی از 22 نقطه واقع در رودخانه هاي ورودي به تالاب و کانال هاي
ارتباطی تالاب با دریا نمونهبرداري صورت گرفت . دان هبندي، آنالیز
مقدار ماده آلی و کربنات کلسیم رسوبات ،pH و Eh ، کانی هاي رسی
Cu ،Sr ،Cr ،Ni دانهریز (گلی) اندازهگیري شد و غلظت فلزاتسنگین
در این رسوبات تعیین گردید. کانی هاي رسی اصلی این رسوبات Zn و
به ترتیب فراوانی شامل مونت موریونیت، ایلیت، کلریت و کائولینیت
می باشند. عناصر کروم، مس و نیکل در نمونه هایی که فراوانی رس
بیشتر است، افزایش نشان میدهند و غلظت عنصر روي در نمونههایی
که حاوي کانی هاي مونت موریونیت و ایلیت میباشند، بیش تر است .
افزایش مواد آلی رسوبات، با افزایش غلظت عناصر کروم و مس و
کاهش غلظت عنصر نیکل مطابقت دارد. در نمونههاي حاوي آهن و
منگنز بیش تر، غلظت عنصر نیکل نیز بیشتر است. کربناتکلسیم با
غلظت عنصر استرانسیوم همبستگی مثبت دارد . بر اساس فاکتور
غنی شدگی، عناصر مس و روي فقط در یک نمونه غنیشدگی متوسط
نشان میدهند. غنیشدگی عناصر نیکل، استرانسیم و کروم در رسوبات
تالاب انزلی حداقل است.
حمیدرضا پاکزاد, مهرداد پسندي, اردشیر رومیانی, مهدي کمالی
PDF
بیش از دو دهه است که توسعه پایدار و بهتبع آن توسعه اکولوژیک و
دوستدار طبیعت و توجه به رفتار اکولوژیک براي اندیشمندان اهمیت
پیدا کرده است. منظور از رفتار اکولوژیک در کشاورزي، کشت با
روشهاي مناسب جهت حفاظت آب و خاك و منابع می باشد . هدف
این پژوهش، بررسی سازه ه اي پیش بینی کننده رفتار اکولوژیک
ذرت کاران شهرستان شیراز نسبت به مصرف نهاده ه ا (آب، کود
شیمیایی، سموم شیمیایی و ماشین آلات) بر اساس مدل جامع
تشخیص عمل بوده است. در اجراي این پژوهش از فن پیمایش و ابزار
پرسش نامه استفاده شده است. جامعه مورد بررسی در این پیمایش،
کلیه ذرتکاران شهرستان شیراز بودند . روش نمونه گیري در این
پژوهش، طبقهبندي تصادفی متناسب بود و حجم نمونه 220 نفر
برآورد گردید. یافتهها نشان داد بر اساس شاخصهاي به کار گرفته
شده، رفتار اکولوژیک ذرت کاران مورد مطالعه در وضعیت مطلوبی
نبوده و حدود 70 درصد ایشان کم تر از حد متوسط شاخص طراحی
شده، امتیاز کسب نمودهاند. با توجه به مدل رفتار اکولوژیک، اثر چهار
دسته متغیر (سازه ه اي موقعیتی و فرآیندهاي هنجاري، عادتی،
عمدي) بهعنوان سازههاي مؤثر بر رفتار اکولوژیک سنجیده شد که
هشت متغیر از بین آنها توانستند جمعاً 54 درصد از تغییرات رفتار
اکولوژیک ذرت کاران را پیشبینی کنند. نتایج نشان داد که مدل بهکار
گرفته شده قادر است به خوبی سازه ه اي مؤثر بر رفتار اکولوژیک
کشاورزان را مورد تحلیل و تبیین قرار دهد. در پایان پیشنهادهایی در
راستاي دستاوردهاي تحقیق ارائه شده است.
نسیم ایزدي, داریوش حیاتی
PDF
بهمنظور بررسی تاثیر ماده مادري و کاربري اراضی بر تغییرات غلظت
0- عناصر نیکل، سرب و روي، تعداد 181 نمونه خاك سطحی ( 10
سانتی متر) در محدوده اي بهگستردگی حدود 1500 کیلومترمربع در
محدوده دشت مشهد، از 12 واحد ترکیبی ماده مادري -کاربري
متفاوت برداشت شد. غلظت عناصر سنگین به روش عصاره گیري ب ا
تیزاب سلطانی اندازه گیري شد. در مواد مادري فوق بازي -دگرگونی،
205 و / میزان نیکل در دو کاربري مرتع و شهري بهترتیب با میانگین 8
68/9 میلی گرم در کیلوگرم، اختلاف معنی داري با هم داشتند. در
62 میلیگرم / 43 تا 9 / حالی که در سایر خاك ها، مقدار این عنصر از 2
بر کیلوگرم متغیر بود و تحت تاثیر کاربري قرار نداشت. در همه
25 تا / 84 و سرب با میانگین 1 / 48 تا 7 / واحدها، روي با میانگین 8
36/1 میلی گرم در کیلوگرم، با دامنه تغییرات کم تري نسبتبه نیکل،
کم تر تحت تاثیر مواد مادري قرار داشتند. روي در واحدهاي با مواد
مادري دگرگونی، اندکی بیش تر از سایر مواد مادري بود. مقدار سرب و
روي در کاربري شهري (فقط در مواد مادري فوق بازي -دگرگونی)
نسبت به کاربريهاي کشاورزي و مرتع حدود 40 درصد بیشتر بود که
نشاندهنده ورود این عناصر از منابع آلاینده بیرون از سامانه خاك بود.
افزایش روي و سرب در کاربري شهري می تواند متأثر از فعالیت هاي
صنعتی و شهري باشد
طیبه صفري, علیرضا کریمی, غلامحسین حق نیا, شمس الله ایوبی, امیر فتوت
PDF
سواد محیط زیست فعالیتها و نگرشهایی است که ریشه در دانش
عمیق داشته، تفسیر، تحلیل و عمل جهت حفظ محیط زیست باید
طبیعت ثانوي افرادي باشد که از این دانش برخوردارند . آموزش
مهم ترین اصل توسعه منابع انسانی محسوب میشود زیرا نتیجه آن در
میان مدت و درازمدت از طریق بازده مطلوب کارکنان تعلیم دیده، به
سیستم باز خواهد گشت و باعث تسهیل امور، افزایش بهره وري و
سودآوري سازمان خواهد شد. امروزه دانش روز حکم می کند ، هر
کارشناسی با ابعاد محیطزیستی کار خود آشنا و قادر باشد به هنگام
برنامهریزي، طراحی و اجراي طرحها، جنبههاي محیط زیست آن را
مورد توجه قرار داده و بهکار گیرد. بنابراین مهندسی که با این بعد از
فعالیتها آشنایی نداشته باشد، لاجرم با دانش روز بیگانه است . روش
تحقیق حاضر توصیفی از نوع پیمایشی و تکمیل پرسشنامه بوده است.
جامعه آماري تحقیق شامل 800 نفر از مدیران و کارشناسان دولتی
بوده است که با استفاده از جدول مورگان 260 نفر ب هطور تصادفی
انتخاب شدند. روایی پرسشنامه محقق ساخته، توسط اساتید مربوطه
89 محاسبه / اعتبارسنجی و پایایی آن توسط ضریب آلفايکرونباخ ، 0
گردید. در این پژوهش مشخص شد که کارکنان دولت نگرشی مثبت و
موافق محیطزیست دارند ولیکن سواد محیط زیست ی آنان از نظر
شناختی و رفتاري کم میباشد. جهت انتخاب شیوه آموزشی مناسب،
بسته هاي خودآموزشی به صورت مواد شن یداري و دی داري به دلیل
دسترسی مناسب و انعطافپذیري در کاربردشان، به عنوان مناسبترین
شیوه آموزشی جهت افزایش سطح شناخت، بینش و نهایتاً تغییر رفتار
کارکنان جهت ارتقاء سواد و حفظ محیطزیست، پیشنهاد گردید.
آلاله قائمی, پونه قائمی, سیدمحمد شبیري
PDF
اساسی در جهت حل مشکلات و همچنین حفاظت و بهره برداري از
محیط زیست و دست یابی به توسعه پایدار محسوب می شود .
ارزشگذاري اقتصادي را میتوان بهگونه اي مثبت در هر چه بهتر
نمودن سیاستهاي محیطزیستی دخالت داد. درحال حاضر ثابت شده
است که تخریب اکوسیستم و بدتر شدن کیفیت و کمیت خدمات ارائه
شده توسط اکوسیستم، اثرات منفی بر روي رشد اقتصادي دارد . در
پژوهش حاضر با بیان میزان کربن ذخیره شده در مراتع در دو بخش
پوشش گیاهی و خاك به برآورد ارزش ریالی آن با روش مب تنی بر
هزینه جایگزین پرداخته شد. در مکانهاي مورد مطالعه، نمونهبرداري
گیاه و خاك به روش تصادفی-سیستماتیک جهت تعیین مقدار کربن
ترسیب شده انجام شد. مقدار کربن ترسیب شده در خاك و گیاه از
طریق آزمایشات تعیین گردید. در نهایت ارزش ریالی ترسیب هر تن
کربن در هکتار در سال با استفاده از رویکرد ارزش گذاري مبتنی بر
هزینه جایگزین براي هر یک از مکانها به دست آمد. بر اساس نتایج
تحقیق حاضر، ارزش اقتصادي ذخیره کربن کل مکانهاي مورد بررسی
در مراتع منطقه دیزج بطچی شهرستان خوي با شدت هاي چراي
6722 میلیون ریال ،8874 ، متوسط، کم و زیاد؛ بهترتیب برابر 14630
در هکتار برآورد گردید، به طوري که مراتع با شدت چراي متوسط از
بیش ترین ارزش اقتصادي کربن ترسیب شده در منطقه برخوردار
می باشد. مطالعه سهم نسبی توزیع ذخایر کربن در اجزاي اکوسیستم
نشان داد که بیش ترین فایده اقتصادي به بخش خاك تعلق دارد. این
نکته، بیانگر آن است که در اکوسیستمهاي مرتعی، خاك اصلیترین و
مهمترین منبع ذخیره کربن است
رقیه قریشی, جواد معتمدي, اسماعیل شیداي کرکج
PDF
پسماندهاي گیاهی و ضایعات کشاورزي حاوي مقادیر قابل توجهی از
ترکیبات لیگنینی و سلولزي میباشد. در پی رشد جمعیت انسانی و
افزایش کشت، تولید و مصرف، دفع این مواد در این حجم امروزه بهیک
معضل مهم محیط زیستی تبدیل شده است. این در حالی است که
میکروارگانیسم هاي تجزیه کننده ترکیبات فوق، نهتنها نقش مهمی در
عدم فساد و رفع آلودگی ناشی از انباشته شدن آن ها دارند، بلکه
توانایی بازیافت این زیست توده ها و تبدیل آنها، به مواد با ارزش و
بازیافت کننده انرژي سازگار با محیط زیست را فراهم می نمایند. در این
تحقیق امکان تجزیه تفاله و پسماند چايسیاه بههمراه تراشههاي چوب
MM شماره ثبت 1987 Ganoderma sp. بلوط توسط قارچ گنودرما
مورد ارزیابی قرار گرفت. دو محیط کشت حاوي تراشههاي چوب بلوط
و تفاله چايسیاه با نسبتهاي متفاوت 1:1 و 4:1 به ترتیب انتخاب
شدند. بیش ترین بازده رشد و تشکیل سریع کلاهک در محیط حاوي
مواد به نسبت 1:1 مشاهده گردید. وضعیت رشد قارچ در هر دو محیط
به دست آمد. از طرفی، اختلاف معناداري p<0/ با سطح اطمینان 05
براي رشد میسلیوم قارچ در دو محیط مشاهده نشد و از نظر آماري و
اندازه گیري نسبت وزنی، نمونه ها یکسان بودند. بر اساس نتایج بهدست
آمده محیط حاوي مواد بهنسبت 1:1 با سرعت کمی بیشتر و در مدت
بهینه براي تولید pH . 44 روز وارد مرحله تشکیل کلاهک گردید
آنزیم هاي قارچی تجزیه کننده ترکیبات لیگنین در هر دو محیط
94 تعیین شد. نتایج نشان / 79 و 3 / به ترتیب بهینه سازي محیط ها 3
داد تفاله چاي سیاه به همراه تراشه هاي چوب بلوط منابع مناسب براي
تجزیه توسط قارچ گنودرما محسوب میشوند
اعظم جوانمرد, مهناز مظاهري اسدي, مهران کیانی راد
PDF
دادههاي طیفی یک دانش بنیادین جهت مطالعه میزان کلروفیل
تشخص میزان یوتریفیکاسیون آبهاي داخل خشکیها از قبیل رودخانهها،
تالآبها، دریاچهها و غیره محسوب میشود. مهمترین مزیت استفاده از
دادههاي طیفی تشخیص بهترین شاخص هاي طیفی جهت مطالعه
میباشد. شاخص طیفی با استفاده از بازتابندگی طیفی آبهاي داخل
جهت a خشکیها نظیر آب تالآبها در طول موج متأثر از میزان کلروفیل
تخمین میزان یوتریفیکاسیون آب هاي داخل خشکی ها به کار برده
میشوند. از اینرو استفاده از شاخصهاي طیفی می تواند در بیان علت
تفاوت طیفی نمونهها با توجه به ارتباط قوي شاخص طیفی با متغیر مورد
نظر، نقش مؤثري داشته باشد. از جمله شاخصهاي طیفی که در مطالعات
مورد استفاده قرار گرفته است a آب ها به خصوص تخمین میزان کلروفیل
می توان به الگوریتم دو باندي (نسبت باندي) اشاره نمود. بر اساس نتایج
با شاخص نسبت باندي a بهدست آمده در بررسی رابطه مقدار کلروفیل
در دو عمق 15 و 30 a رابطه قوي بین مقدار این شاخص با مقدار کلروفیل
سانتی متري مشاهده گردید. البته این رابطه در عمق 15 سانتی متري به
شکل قوي تري می باشد . در این تحقیق از دو طول موج 700 و 680
نانومتر جهت محاسبه شاخص نسبت باندي استفاده شده است با توجه به
مطالعه منحنی بازتابندگی طیفی نمونه هاي آب حداکثر حساسیت به
در طول موج 680 نانومتر وجود دارد و حداقل a جذب ذرات کلروفیل
در طول 700 نانومتر میباشد. در این a حساسیت به بازتابندگی کلروفیل
تحقیق رابطه بین فسفر کل با میزان شاخص دوباندي نیز بررسی گردید
در عمق 15 سانتی متري رابطه قوي تري a که همانند میزان کلروفیل
نسبت به عمق 30 سانتیمتري نشان میدهد
آزاده کاظمی, حمید رضا جعفري, علی ترابیان, علی اکبر متکان
PDF
پیوستگی لکه هاي سبز شهري یکی از مهم ترین ویژگی هاي شبکه
فضاي سبز و از الزامات افزایش کارایی و مخصوص اً حفاظت از
تنوع زیستی است. بنابراین برنامهریزان و طراحان فضاهاي سبز شهري
نیاز به ابزاري براي تجزیه و تحلیل پیوستگی شبکه و بهینه سازي آن
دارند. با بهکارگیري اصول اکولوژي سیمايسرزمین و مفاهیم موجود
در تئوري گراف در کنار هم میتوان به شبیه سازي و تجزیه تحلیل
شبکه فضاي سبز پرداخت و طرح مناسبی براي توسعه فضاي سبز در
راستاي بهبود پیوستگی، کارایی و حفظ تنوع زیستی ارائه کرد . با
انتخاب منطقه یک شهر تهران به عنوان مطالعه موردي در این مقاله،
ابتدا مسیرهاي بالقوه براي اتصال مهم ترین لکه هاي سبز با استفاده از
تحلیل مسیر حداقل هزینه تعیین میشود. و سپس با تجزیه و تحلیل
شبکه و استفاده از مفاهیم موجود در تئوري گراف و هم چنین مدل
جاذبه طرح بهینهاي براي توسعه فضاي سبز منطقه یک تهران ارائه
می گردد. نتایج این تحقیق نشان دهنده کارایی بالاي تحلیل شبکه در
مدلسازي، تجزیه تحلیل و بهینهسازي شبکه فضاي سبز شهري است.
هم چنین در راستاي پوشش نارساییهاي موجود در برنامههاي توسعه
فضاي سبز شهري، روش مناسبی براي افزایش پیوستگی شبکه فضاي
سبز شهري و در نتیجه بهبود کارایی فضاي سبز ارائه شد.
مجید رمضانی مهریان, شهرزاد فریادي
PDF
هدف از این تحقیق بررسی و مقایسه میزان آلودگی صوتی در بعضی از
نقاط منطقه 5 و قسمت جنوب منطقه 6 (ناحیه 2) تهران است. این
مناطق در بازده زمانی یکسان (خرداد 1390 ) طی سهنوبت روزانه در
ساعات پیک ترافیک بهوسیله دستگاه صدا سنج مدل 2236 ساخت
بروئل و کجائر شاخصهاي صدا اندازهگیري، محاسبه، تجزیه و تحلیل
شد و (GIS) گردید، سپس داده ها وارد نرم افزار اطلاعات جغرافیایی
لایههاي اطلاعاتی جهت ارائه مقدار آلودگی، تعیین نقاط بحرانی وغیره
مشخص گردید. جهت بررسی صور مختلف آلودگی صداي ناشی از
ترافیک، آگاهیسنجی و واکنش ذهنی ساکنین منطقه به مزاحمتهاي
گوناگون صوتی در هر دو منطقه پرسش نامه هایی در بین افراد بالاي
18 سال توزیع گردید. در ایستگاههاي سنجش صوت منطقه 5 میانگین
77/8 بوده که dB(A) ، 3/72 و در منطقه 6 dB(A) تراز معادل صدا
در هر دو منطقه بیش ترین میزان در کاربري تجاري و کمترین آن در
کاربري مسکونی اندازه گیري شده است. در هر دو منطقه آلودگی
صداي روزانه بالاتر از حد استاندارد بوده و تقریب اً تمام شاخص هاي
صوتی درایستگاه هاي ناحیه 2 منطقه 6 میزان بالاتري را نسبت به
منطقه 5 ثبت نمودهاند، بالا بودن میزان آلودگی صدا از مشکلات
جدي مطرح شده در هر دو منطقه میباشد
ساناز فتحی, محمد رضا منظم اسماعیل پور, فاطمه رزاقی
PDF
چکیده
شکلگیري نگرش، ارزشها، تعهد و مهارتهاي مورد نیاز براي حفظ و
پشتیبانی محیطزیست در افراد از سنین پایین آغاز میشود . هدف از
این پژوهش بررسی نگرشهاي محیطزیستی و انتخاب نوع سبکه اي
یادگیري در کودکان پیش دبستانی شهر مشهد بر اساس تفاوت هاي
جنس می باشد. این مطالعه از نوع توصیفی -پیمایشی است و 112
کودك شرکتکننده به طور تصادفی به عنوان نمونه آماري انتخاب
شدند. نسخه اقتباسشده از پرسش نامه با تصاویر طراحی شده توسط
پژوهش گر حمایت شد که به طور واضح هر یک از سؤالات را معرفی
می کرد. نتایج این پژوهش نشان داد که نگرشهاي کودکان
پیش دبستانی درباره مسائل محیط زیستی عموماً خوب است و آنه ا
به ترتیب روشهاي بازي، ایفاي نقش، قصه گویی، گردش علمی و
بازدید، توضیحی و تمرین و تکر ار را براي آموزش محیط زیست
پیشنهاد کردند. هم چنین نتایج آزمونهاي همبستگی نشان داد که
هیچگونه ارتباط معناداري میان جنسیت با میزان نگرش به مسائل
محیط زیستی و انتخاب نوع سبک ه اي یادگیري در کودکان وجود
ندارد. از آن جا که مهدکودك ها بهعنوان فضایی که کودکان ساعتهاي
زیادي از طول روز خود را در مهمترین سنین الگوپذیري و آموزشپذیري
در آنجا سپري میکنند، میتواند بهعنوان یکی از مهمترین فضاها براي
افزایش آگاهیهاي محیطزیستی کودکان قرار گیرد.
سید محمد شبیري, حسین میبودي, نازنین امیدوار
PDF