دوره 4, شماره 2

تابستان 1385

فهرست مطالب

علوم پایه

اين مقاله به مطالعه باغ های تهران از دوره پادشاهی قاجار تا پهلوی می پردازد. که با نگاهی اجمالی به نقشه قديم تهران مشاهده می شود، با توجه به موقعيت و مکان یابی پيدايش باغ های قديمی که متاثر از توان محيطی بستر بوده است؛در گذر زمان، از يک سو ديگر رشد برون گرایی يعنی توسعه شهر تهران گرديده اند. در عين حال در دوران اخیر اکثر اين باغات به علت توسعه تهران ، تخریب شده و فقط تعداد کمی از آنها باقی مانده اند. به همين خاطر شناسایی عناصر ساختاری و نظام حاکم در آن نسبت تمايز این الگو به الگوی باغ سازی ایرانی و نقش آنها در توسعه شهر تهران به طرف کوهپایه، از جمله اهداف اين مقاله است. در اين مطالعه با توجه به اهميت مسائل سياسی، اقتصادی و اجتماعی در توسعه شهر تهران نظام رايج باغ های تهران و نقش آنها در جهت دهی شهر از طريق بررسی باغ نیاوران مورد ارزیابی قرار می گيرد.
هما ايرانی بهبانی, فخری خسروی
PDF
اين مقاله درباره انتظار مردم از طبیعت و میزان پاسخگویی طبیعت به خواسته های انسان است. آیا می توان هماهنگی ميان توان محيط و آمال انسان ها در ايجاد تغييرات در محيط یافت. موضوع اساسی در فرآيند پی گيری اهداف ارزشمند انسانی در رابطه با محيط تعريف رابطه هماهنگ بشر و سایر اجزا و عناصر طبيعت است. بررسی فرضيه های مطلوبیت و قابليت و رابطه بین این دو در نمونه های موردی چون سواحل کوهالا در جزیره هاوایی و تپه های عباس آباد در تهران به آزمون گذارده می شود در اين فراينند اصول پايداری به عنوان معيارهای تاثیرات محيطی شکل می گيرند نهايتا در تفسیری نوین از طبیعت بشر با ارزش هایی منطق بر شرايط هماهنگ در طبیعت تغییری را از طبیعت انتظار نخواهد داشت که با فرايندهای طبیعی ناسازگار باشد.
رضا سیروس صبری
PDF
مرور زلزله های ایران طی سه دهه اخیر از سال 1352 تا کنون نشان دهنده وقوع زلزله های بسیاری که 8 مورد آن دارای بزرگی بيش از 7 بوده است بررسی سوانح طبیعی بزرگ جهان در قرن بيستم ميلادی نشان می دهد چهار مورد از بزرگترين زلزاه های صد سال اخیر در ایران اتفاق افتاده است برابر شواهد فوق و نقشه های تکنونيکی، ایران منطقه ای با فعاليت لرزه خيزی زیاد است که وجود آن در کليه عرصه های فعاليت انسانی خصوصا معماری و ساخت و ساز همواره باید مد نظر قرار گيرد. پيشگيری از خطرات ناشی از سوانح طبیعی خصوصا زلزله از طريق ملحوظ نمودن اصول معماری و شهرسازی و اجرای نظام کنترب ساخت و ساز شهری و روستایی از الزامات اساسی و راهبردی مهم در توسعه کشور است که می تواند به کاهش خسارات مربوطه و توسعه پايدار سرزمین کمک نماید. از اين منظر بررسی نحوه آسیب پذيری بناها به هنگام وقوع زلزله و اتخاذ شيوه های مناسب با شرايط اجتماعی اقتصادی کالبدی و محيط طبیعی از مهمترین کارهایی است که باید مورد توجه قرار گيرد. ناديده گرفتن نقاط آسيب پذیر عناصر انسان ساخت از جمله بناها و بی توجهی به آنها باعث می شود تا زنجيره تداوم خسارات ناشی از زلزله کماکان ادامه یابد.نظر به اينکه از میان سوانح طبیعی دو دهه اخیر زلزله خرداد 69 منجیل و دی 82 بم از نظر شدت تخریب و تلفات بسیار فراتر از سوانح قبلی بوده اند و مستندات موجود در مورد آنها بیشتر از زلزله های گذشته است، آسیب شناسی عناصر انسان ساخت در اين دو زلزله مورد بررسی و تامل قرار گرفته است.
محسن سرتيپی پور
PDF
سوانح طبیعی چون زلزله و سیل به کرات در دل طبیعت اتفاق می افتد زمانی که اين حوادث موجب تخریب وسيع در يک منظر فرهنگی چون شهر بم و ارگ آن می شود باید راهکارهایی پایدار را برای بازسازی محيط جست کشف الگوهای زندگی مردم و شناخت کالبد حاصل از آن در طراحی با مشارکت مردم حاصل می آيد اين مقاله بر اساس تجربه بم در پروژه شهرهای مناسب کودکان پس از زلزله سال 1382 نوشته شده است. پيام اصلی اين مقاله در بازسازی سوانح طبیعی نياز به دستیابی به تصويری است که از کشف و درک الگوهای فرهنگی و طبیعی حاصل آمده است. اين آگاهی از شناخت عميق در رابطه ميان فرهنگ و طبیعت ایجاد می شود. در این رابطه نقش باغ به عنوان یک عنصر تاریخی،فرهنگی و طبیعی اهميت خاصی پيدا می کند که رابطه ای مفهومی در زندگی روزمره مردم ايفا می نمايد. در شهر بم با استفاده از نظرات کودکان از طريق آشنایی گام به گام آنها با موضوعات طراحی شهری و استفاده از روش های تصميم سازی به مفاهيم الگوهایی که متضمن کيفيت های زندگی و کالبدی است دست می یابیم. نهايتا در خلق فضاهای آموزشی و شهری عرصه های منظر آموزنده از طبیعت به منصفه ظهور رسيدند که در بارور شدن امکانات ذهنی کودکان و تنوع محيط برای سایرین نقش اساسی دارند.
پاتريک ميلر, رنه ديرکس, رضا سیروس صبری
PDF
موضوع احداث سد يوند و مکانيایی حساس آن در منطقه پارسه- پاسارگاد يعنی بین آثار به جا ماده از تخت جمشيد و پاسارگاد از موضوعات مهم و در عین حال نگران کننده از نظر متخصصين باستان شناسی است، چرا که اين امکان وجود دارد که سد با انباشت آب و تغيير سامانه آبی منطقه،باعث تخریب این دو اثر جهانی که توسط یونسکو به عنوان میراث جهانی ثبت گردیده اند،شود علاوه بر آن احداث امکان کاوش ها بیشتر در منطقه را به شدت کاهش می دهد. در حال حاضر احداث سد تا اتمام تحقیقات باستان شناسان در منطقه،به کندی پیش می رود . هدف از این تحقیق افزایش اطلاعات و مستندات باستان شناسی مربوط به این منطقه با ارزش است. مورد مطالعه خاص آن بستر محيطی تخت جمشید و پاسارگاد می باشد جهت پرهیز از تخريب های محيطی که به واسطه حفاری های باستان شناسی ايجاد می شود در اين تحقيق با استفاده از روش ها و فناوری های تکميل کننده يکديگر يعنی کاربرد لايه های متفاوت اطلاعات در زمينه های محيطی از جمله زمين شناسی، هیدرولوژی و هيدروئولوژی و نيز اطلاعات باستان شناسی، استفاده از عکس های هوایی و تصاوير ماهواره ای اطلاعات مورد نياز جمع آوری و مورد تحليل قرار گرفتند کاربرد GIS و پردازش تصوير، امکان ترکيب و همبستگی اطلاعات و لايه های متفاوت محيطی و تاريخی را فراهم نمود. نتايج تحقيق شامل بر سه یافته مهم زیر در زمينه باستان شناسی منطقه است:1)تعيين پهنه های شامال آثار باستانی مدفون شده در منطقه پارسه پاسارگاد، که متمرکز بر محيط طبیعی دو پايتخت هخامنشی يعنی دشت فروردين و دشت مرغاب است. 2)تعيين احتمال وجود برج و بارو در اطراف مجموعه تخت جمشید .3)مکان يابی درياچه باستانی پاسارگاد
بهناز امین زاده, فیروزه سامانی, بهرنگ بهرامی
PDF
توسعه پايدار استراتژی است که به دنبال حصول اقتصادی قوی محيطی پاک و عدالت اجتماعی است به طوريکه جامعه نيز دز فرايند توسعه دخيل باشد. اين رويکرد نه تنها برای نسل حاضر بلکه برای آيندگان نيز توانایی خلق جامعه ای سالم و پايدار را دارد. در حوزه محيط پاک پارک های شهری عنصر مهمی در ايجاد يک شهر پایدار می باشند.آنها فرصت هایی در زمينه های مختلف همچون ارتقاء کيفی محيط امکان تفريحات فعال و غير فعال و محيطی زيبا را فراهم می نمايد شهر تهران يکی از بزرگترين شهرهای دنيا با تمرکز انسانها و منابع در درون خود از مشکلات محيطی و اجتماعی فراوانی رنج می برد. در حال حاضر بزرگترين مشکل محيطی آن آلودگی هواست. تهران يکی از آلوده ترين شهرهای دنیا است. شهرداری تهران برای حل اين معضل تلاشهای بی وقفه ای انجام داده است همچون ايجاد قضاهای سبز شهری گرچه هنوز استراتژی و برنامه ريزی دقيقی در مورد توسعه قضاهای سبز شهری در تهران وجود ندارد برای يافتن مهمترین نقش پارکهای شهری در تهران اين تحقيق انجام پذيرفته است. داده ها با تکنيک پرسشنامه از بین افراد 12 سال به بالا در درون و بیرون پارک به دست آمده است اين تحقيق کليه انواع پارک های شهری را شامل می شود مقاله حاضر به یافتن مهمترين نقش پارک های شهری می پردازند. عناصری که در ايجاد يک محيط پايدار بسیار موثرند.
محسن فیضی
PDF
هدف اين مقاله معرفی جايگاه مدلسازی سيمای سرزمين در تجزیه و تحلیل اثرات محيطی و برنامه ريزی محيطی است. مدلسازی منطقه ای استفاده می شود تا اشاره شود هم اثرات بوم شناختی مربوط به منطقه و هم اثرات اقتصادی واجتماعی مربوط به عملکرد انسان هر دو مورد توجه اند. برنامه ريزی سيمای سرزمين متاثر از نهاد خود ميان تخصصی بوده و تاکيد دارد خاک شناسان،بوم شناسان سيمای سرزمين، برنامه ريزان سيمای سرزمين، و ديگر متخصصين کارشناسان از ابتدای مسیر با هم همکاری نمايند. در روند برنامه ريزی اصل ارتباط اولیه بین تخصص ها مورد تاکطد فراوان است اين اصل به ارتباط اوليه و واقعی بین واحدهای تخصصی اشاره دارد که از مفهوم عمومی ارتباط ثانويه بین تخصص ها پيشی می گيرد. در ارتباط ثانويه تخصصس، نتايج مستقلا محاسبه شده مدل های فقط در انتهای مسیر مطالعه در تعادل با هم قرار می گيرند "واحد پژوهش برنامه ريزی و طرای محيط" پژوهشکده علوم محيطی برنامه پژوهشی خود را به سمت استفاده از نظريه های نوين با رويکردهای چند تخصصی و میان تخصصی سوق داده و قصد دارد چارچوب مفهومی "عوامل و اثرات تغيير بوم شناختی سينای سرزمين" را تحت عنوان بنيادنی علمی در تصميم گيری های مربووط به کاربردی زمين بکار بگيرد. اين مقاله ، ابتدا توضيحی مقدماتی درباره خواست های تخصصی و روند های سيمای سرزمين ارائه نموده،چارچوبی مفهومی بر اساس نوعی خاص از مطالعت تغيير سيمای سرزمين که در آن اصول و نظريه های بوم شناسی سيمای سرزمين به عنوان اصلی علمی ر بیان تغييرات سيمای سرزمين به کار می رود را معرفی می نمايد. در انتها در راستای برنامه مطالعات به کار می رود را معرفی می نمايد. در انتها، در راستای برنامه مطالعات ميان تخصصی تغيير سیمای سرزمين توصيه هایی ارائه نموده موضوعات کليدی در باب چارچوب مفهومی "شبکه های بوم شناختی" قابل استفاده در مدلسازی بوم شناختی سيمای سرزمين را معذفی می نمايد
شهيندخت برق جلوه
PDF
اين مقاله در پی تحلیل رويکرد علوم دقيقه در شناخت طظبیعت و نگرش فراگير آن در ارزش گزاری طبیعت و پاره ای از اثرات تحدید کننده آن می باشد. علوم دقيقه و نگرش علمی حاصل از آن در قرن گذشته، همواره سعی در بازشناسی طبیعت به عنوان يک تورم قابل فهم را داشته است. لذا تعميم گزاره های علمی در قالب نگاهی فراگير به طبیعت فارغ از بستر فرهنگی و رابطه آن با مفهوم جهانی طبیعت، وجه نامتعادل و گاه متعدی را به طبیعت از بشر به نمايش در آوره است. امروزه جهان علم در تعاقيب نقد علوم دقيقه به ساحت تازه ای از نگاه علمی قدم گزارده است. اين نگاه که در ادامه مکتب ساختار گرائی وينکنشتاين و پرادايم شيفت کوهن قرار دارد؛با نام واقعيت گرائی سازنده مطرح گرديده است . در اين نگرش فهم يک گزاره علمی تنها زمانی ه شکل جامع ممکن است که در پرادايم متفاوتی از پارادیم مولدش درک و بررسی گردد که این فرایند را بیگانه یابی نامند اما این فهم زمانی به عمق نهائی می رسد که نه تنها در پرادایم متفاوت علمی بلکه در بستر متفاوت فرهنگی به وقوع بپيوندد و به اصطلاح بیگانه یابی شود. اين بدین معنی است که فلسفه علم از اين دريچه به ساحتی تازه ای از رابطه طبیعت و فرهنگ در فهم محيط و رابطه محيط مصنوع و طبیعی دست یافته است. اين مقوله و چگونگی دستیافتن به ساحت مذبور در اين مقاله مورد بحث قرار گرفته و در نمونه ای از مراسم کاشت و توليد برنج در ژاپن به تصوير کشيده شده است.
شاهين کی نوش
PDF
رشد سریع تهران در دهه های اخیر سبب از بین رفتن ظرفیت های زیست محیطی شهر گردیده است و این امر همچنان ادامه دارد. رود دره های شمالی شهر که نقش بسیار مهمی در کاهش آثار سوء ناشی از آلودگی ها و بحران های زیست محیطی شهر دارند نیز از این قاعده مستثنی نیستند. این شبکه های بهم پیوسته خاک و آب که از ديرباز توسط استفاده کنندگان حفاظت می گرديد و اقليم اين نواحی ضروری است. در اين مقاله رود دره های شهر تهران به عنوان پتانسيلی برای زیرساخت سبز ديده شده اند و از ميان آن ها، رود دره درکه مورد توجه قرار گرفته است. پس از توصيف اين رود دره و تشريح اجزای آن، اصولی برای برنامه ريزی اين رود دره به عنوان يک زيرساخت سبز بیان و به دنبال آن راهبردهایی نیز جهت پياده سازی اين اصول تدوين گرديده اند.
عباس شعیبی, نگین شعبانی, پیام حلمی اسکوئی
PDF