دوره 4, شماره 1

بهار 1385

فهرست مطالب

علوم پایه

برنامه ريزی سبزراه ها يکی از مهم ترين ابزارهای برنامه ريزی در ارتقاءکيفيت زندگی ساکنان شهراست فضاهای سبز و سبزراه ها به علت دارا بودن نقش عمده در افزايش کيفيت هوا و ايجاد تغییرات مثبت در اقليم محيط های شهری،برای نگهداری از کيفيت زيست محيطی شهرها ضروری هستند و ارزش های زيبایی شناختی اين محيط ها را به نحو قابل توجهی افزايش می دهند. حفاظت از سيستم های طبیعی بوم شناختی، فراهم آوردن فرصت های تفريحی گسترده برای مردم در درون مناطق شهری و نواحی روستایی، تامين منافع اقتصادی و حفاظت از ارزش های فرهنگی و ميراث تاريخی از جمله مزایای برنامه ريزی سبزراه ها هستند. توسعه و گسترش شهر تهران به سوی رشته کوه البرز و دامنه های شمالی سبب از نوين رفتن فضاهای باز و سبز، باغات،مناطق ارزشمند دره ها و کوهپایه و ايجاد تغییر و تحولاتی جبران ناشدنی در اين محدوده شده است. احداث ساختمان ها،پل ها، جاده ها در حریم و حتمی بستر دره های شمالی تهران در کنار استفاده های فراغتی روند طبیعی را در این نواحی دچار اختلال نموده و سبب تغییر منظر در این مناطق با ارزش بوم شناختی گردیده است. در این میان برنامه ریزی این دره ها به عنوان سبزراه می تواند در بهبود وضعیت زیست محیطی این نواحی در کنار ایجاد پتانسیل های تفریحی برای ساکنان شهر موثر باشد. بنابراین،این نوشتار درصدد است تا با مرور ادبیات و پیشینه سبزراه ها،به معرفی این ابزار ریزی در جهت بهبود وضعیت دره های شمالی شهر تهران با تمرکز بر دره درکه بپردازد
نگين شعبانی
PDF
از آنجا که کفتار راه راه در راس هرم غذایی قرار می گيرد اطلاع از وضيعت زيستس آن کمک موثری در جهت حفظ سایر گونه ها خواهد بود. امروزه بيشترین تخريب های زيست محيطی متوجه زيست گاه ها است، لذا حفظ زيست گاه ها و مطالعه آنها به خصوص زيست گاه های گونه ای مهمی چون کفتار از اهميت بسزایی برخوردار است. ارزيابی زيستگاه به عنوان یک راه حل عملی برای انجام اين مهم مطرح است. با ارزيابی زيستگاه می توان مطلوبیت و تعداد واحدهای زيستگاهی موجود برای اين گونه را به دست آورد. برای اين کار، ابتدا سه بخش در پارک ملی خجیر به عنوان بخش های مطالعاتی گزينش گرديد. سپس ارزيابی زيستگاه به روش های HEP و رتبه دهی به متغيرهای مختلف ئدر سه بخش پارک انجام شد. در انتها نتايج حاصل از اين دو با يکديگر مقايسه گرديدند. فاکتورهای عمده ای که به عنوان متغيرهای زيستگاهی برای ارزيابی زيستگاه حيوان مدنظر و مورد قرار گرفته شد. عبارت بودند از فراوانی لاشه و نزديکی به باغات ميوه، فاصله تا جاده، کاربردی و پوشش اراضی و پستی بلندی، فاصله تا روستا، شدت حضور دام در منطقه. براساس نتايج بالاترين نمايه مطلوبیت و بیشترین تعداد واحدهای زيستگاهی به بخش شماره 3 با نمايه مطلوبیت 87/0 و تعداد واحدهای زيستگاهی 3654 تعلق گرفت. همچنين مدلی برای مطلوبیت زيستگاه کفتار راه راه ارائه گرديد که مسلما يک HIS محلی برای منطقه مورد مطالعه خواهد بود. مدل مطلوبیت زيستگاه کفتار با استفاده از روش ميانگين هندسی و چهار متغیر به دست آمد.
محمود کرمی, برهان رياضی, نازنین کلانی
PDF
اين پژوهش با هدف بررسی تاثیر استفاده از ناپليوس آرتميا غنی شده با اسيدهای چرب غیر اشباح بلند زنجيره و ناپليوس تازه تخم گشایی شده به عنوان غذایی آغازین، بر رشد و بقا لاروهای ماهی آزاد دريای خزر در مقايسه با غذای کنسانتره تجاری،در 3 گروه غذایی کنسانتره، ناپلیوس آرتمیا تازه تخم گشایی شده، ناپلیوس آرتميای غنی شده با اسيدهای چرب غیر اشباع بلند زنجيره به مدت 15 روز، انجام پذيرفت. ميزان رشد لاروهای تغذیه شده با ناپلیوس آرتمیا تازه تخم گشایی شده نسبت به لاروهای تغذیه شده با ناپلیوس آرتمیا غنی شده با اسیدهای چرب غیر اشباح بلند زنجیره تفاوت معنی داری را نشان نداد ولی هر دو اين گروه ها ميزان رشد بيشتری را نسبت به لاروهای تغذيه شده با غذای کنسانتره تجاری نشان دادند. بقا لاروهای تغذیه شده با ناپلیوس آرتمیا تازه تخم گشایی شده نسبت به لاروهای تغذیه شده با ناپلیوس آرتمیا غنی شده از اسیدهای چرب غیر اشباع بلند زنجیره تفاوت معنی داری را نشان ندادند اما هر دو اين گروه ها بقا بهتری نسبت به لاروهای تغذيه شده با غذای کنسانتره تجاری داشتند. در مجموع لاروهای تغذیه شده با ناپلی آرتمیا تازه تخم گشایی شده از ديگر گروهها عملکردی بهتری داشته و برای غذای آغازین لاروها ماهی آزاد دريای خزر برگزيده شد.
مهران جواهری بابلی, عباس متین فر, ناصر آق
PDF
جغرافيای طبیعی شمال غرب ایران ترکيب پيچيده ای از کوه های مرتفع، ناهمواری ها و دشت های باز است تنوع اقليمی و ژئوگرافيکی ، به ويژه وجود مناطق گسترده کوهستانی و مرتفع در منطقه سبب گرديأه است ک نواحی فيزیوگرافيک متنوع و با ويژگی های منحصر به فرد در اين بخش از کشور شکل گيرد و اين تنوع سبب گرديده است که تنوع زيستی جانوری،به ويژه تنوع گونه ای سوسمارهای منطقه قابل توجه باشد. پژوهش حاضر به منظور مطالعه شرايط زيستگاهی، بستر زيستی، رژيم غذایی، وضعيت حفاظتی و تجزيه و تحليل فون سوسمارهای منطقه از سال 1382 با روش پيمايشی و بازديد آغاز و هنوز هم ادامه دارد. نتايج حاصل نشان می دهد که 21 گونه سوسمار متعلق به 5 خانواده از 8 خانواده سوسمارهای ایران در منطقه زندگی می کند. بيش ترين تعداد جنس و گونه مربوط به خانواده لاسرتاها اس. در اين خانواده جنس لاسرتا با 8 گونه بزطگترین جنس را تشکيل می دهد بررسی ها معلوم ساخته که سوسمارهای منطقه طيف وسيعی از زيست گاه ها را با بسترهای متفاوت اشتغال می نمايند. تعداد گونه های مناطق کوهستانی در مقايسه با مناطق دشتی قابل توجه است. همچنين ارزش حفاظتی سوسماریهای منطقه شناخته است و نياز به مطالعات بيشتری دارد.
فراهم احمدزاده, آذرميدخت خيرانديش
PDF
اين آزمايش به منظور ارزيابی مقاومت 15 توده بومی پياز ایرانی از نظر مقاومت به آفت تریپس پیاز،انجام شد. این توده ها عبارت بودند از :قرمز آذ شهر، سفيد خمين، درچه اصفهان، سفید کاشان، مشکان فارس، اقليد فارس، سفید و قرمز نيشابوری، صورتی و سفید کردستان که در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در دو سال متوالی کشت شدند. صفات اندازه گيری شده در اين آزمايش شامل: تعداد تريپس در بوته، دمای برگ، رنگ برگ، ضخامت برگ، نرخ خسارت و زاویه برگ بود نتايج حاصل از تجزیه واريانس داده ها نشان داد اوده های پياز از نظر نرخ خسارت و تعداد ترپس در سطح 1 درصد با يکديگر اختلاف معنی داری داشتند . توده های مشکان فارس، سفيد کردستان و سفید قم نسبت به تريپس پياز مقاوم و توده های صورتی کردستان، قولی قصه زنجان حساس به تريپس بودند همچنین زاویه بین دو برگ مرکزس گةاه در توده های مقاوم سفید کردستان و سفید قم به طور قابل ملاحظه ای بيشتر از ديگر توده های مورد مطالعه بود. همچنین اختلاف معنی داری بین دمای برگ، رنگ برگ و ضخامت برگ در بین توده ها مختلف ملاحظه نگديد. از آنجا که برای کنترل تريپس پياز از سموم شيميایی خطرناک و در چند نوبت استفاده می شود، کاربرد توده های مقاوم به عنوان يکی از روش های بسیار مهم در مديريت تلفيقی آفات، گاهی موثر در کاهش مصرف سموم شيميایی به حساب می آيد.
سیده عذرا علی موسوی, محمدرضا حسندخت, سعید محرمی پور, امید نوری رودسری
PDF
به دليل اثرات زيانبار نيترات اضافی در گياهان خوراکی ، در سال الخیر مطالعات زيادی در زمينه تجمع نيترات در محصولات زراعی به ويژه سبزی ها انجام شده است با توجه به ضرورت موضوع ،تحقيق حاضر برای بررسی وضعيت نيترات خاک، آب و گياه اراضی کشاورزی سبزيکاری منطقه براآن شمالی به مدت 2 سال انجام شد. سبزی های مورد بررسی شامل سبزی های برگی شويد،جعفری، نعناع، تره گشنيز، برگ چغندر، شنبليله و اسفناج و سبزی های غده ای سيب زمينی، گوجه فرنگی،بادمجان،پياز، طالبی و خيار بوته ای بودند. برای هر سبزی 3 مزرعه که دارای مدیریت زراعی تقريبا يکسان بودند انتخاب و نمونه گيری از اندام خوراکی سبزی در هر مزرعه با 3 تکرار و نمونه گيری از خاک و آب آبیاری اين مزارع در شروع و پایان فصل رشد و با 3 تکرارا اراضی مورد بررسی و در سال دوم حدود 79 درصد از سطح اراضی مورد بررسی دارای غلظت نيترات فراتر از حد بحرانی بود . غلظت ازت نيتراتی در آب بيشتر چاه های مورد بررسی فراتر از حد مجاز 10 ميلی گرم بر ليتر بود که برای شرب انسان و دام و استفاده در آبیاری و همچنين به عنوان آب زیر زمينی دارای محدوديت بود. در سبزی های مورد بررسی سبزی برگی شويد با نيانگين کل نيترات 9/2120 و سبزی غده ای پياز با ميانگين نيترات 7/237 ميلی گرم بر کيلوگرم بالاترين غلظت نیترات را دارا بودند از بین سبزی های برگی اسفناج با ميانگين نيترات 8/20 و از بین سبزی های غده ای خیار بوته ای با ميانگين نيترات 89 ميلی گرم بر کيلو گرم وزن تازه کمترين غلظت نيترات را به خود اختصاص دادند. در مجموع غلظت نيترات در سبزی های برگی 4 الی 6/6297 ميلی گرم بر کيلو گرم وزن تازه و در سبزی های غده ای 3/17 الی 4/872 ميلی گرم بر کيلوگرم وزن تازه بود که نشانگر بالاتر بودن غلظت نيترات در سبزی های برگی نسبت به سبزی های برگی نسبت به سبزی های غده ای است. مقايسه غلظت نيترات نمونه های گياهی با حدود معمول نشان داد که کليه سبزی های برگی و کليه سبزی های غده ای دارای غلظت فراتر از حد معمول نيترات در گياه بودند همچنين غلظت نيترات اندازه گيری شده در سبزی ها در دو زمان صبح و بعداظهر اختلاف قابل توجهی را نشان داد. در مجموع نتايج تحقيق بیانگر آلودگی خاک، آب و گياه به نيترات در اثر استفاده پيش از اندازه و نامناسب کودهای ازته در اراضی سبزيکاری مورد بررسی بود
حمیدرضا رحمانی
PDF
سرشماری پرندگان مهاجر آبزی و نيمه آبزی در تالاب های استان گيلان همه ساله هم زمان با سرشماری نيمه زمستانه پرندگان مهاجر آبزی سازمان بین المللی تالاب ها از تاريخ 15 دی لغايت 4 بهمن انجام می گيرد. نتايج سرشماری پرندگان در سال های 1382 تا 1384 کاهش جمعيت پرندگان مهاجر به استان گيلان را نشان می دهد. در اين میان جمعيت پرندگان پارک ملی بوجاق در سال 1384 نسبت به کل جمعيت پرندگان مهاجر به استان ،9/23 درصد افزايش داشته است و مرغابیان با جمعيت معادل 15596 قطعه بيشترين تعداد پرندگان پارک را شامل شده که نسبت به سال های 82 و 83 به ترتيب 3/7 و 3/8 برابر شده است. اين افزايش جمعيت بيشتر در اردک های روی آبچر با 14984 قطعه شمارش شده ديده شد
عباس عاشوری, کارمران زلفی نژاد
PDF
ساختار جنگل های مانگرو که بر اساس پروفیل عمودی و افقی توده تعيين می شود يکی از مولفه های مديريتی چه با اهداف بهره برداری و چه با رويکرد حفاظتی محسوب می گردد جنگل های مانگرو در حوزه گولقان تياب کلاهی با وسعت 03/1698 هکتار يکی از پنج منطقه حفاظت شده مانگرو در استان هرمزگان است که از اجتماعات خالص و ناهمسال درختان حرا پوشيده شده است به منظور تعيين ساختار جنگل های حرا در اين محدوده که حدفاصل عرض جغرافیایی پرانده شده است از چهار ترانسکت خطی استفاده شد. در هر ترانسک نيز از قطعات نمونه يک آری به عنوان واحد اندازه گيری به صورت تصادفی-سيستماتیک برای ثبت پارامترهای رويشی درختان و از ميکرولات های يک متر مربعی برای تعيين آمارهای نهال، ريشه های هوایی و برگ های ريزش یافته به زمين استفاده شد. به اين ترتيب پارمترهای رويشی 345 درخت از 39 قطعه نمونه مورد بررسی قرار گرفت. توده مورد بررسی با تراکم 71/1014 اصله در هکتار دارای ارتفاع 41/190 سانتی متر با ميانگين قطر تنه در محل یقه معادل 514/10 سانتی متر است. متوسط ارتفاع و قطر تاج درختان نيز به ترتيب 74/151 و 74/230 سانی متر اندازه گيری شد. همچنين سطح متوسط تاج درختان معادل 01/6 متر مربع محاسبه و ميانگين تعداد ريشه های هوایی 50/197 عدد در متر مربع و ارتفاع متوسط 24/11 سانتی متر تعیین شد. تعداد برگ های ريخته شده بر بستر رويشگاه نيز 34/119 عدد ئر متر مربع با متوسط سطح 95/6 سانتی متر مربع تعیین شد. بررسی های آماری نشان داد که بین ترانسکت های مورد بررسی قطعات نمونه حوزه کولقان در هيچ يک از پارامترهای مورد بررسی با يکديگر اختلاف معنی داری ندارند و اين رويشگاه از نظر ساختار همگن ارزيابی شد. قطعات نمونه ديگر ترانسکت ها در خصوص پارامترهای مورد بررسی با يکديگر اختلاف معنی داری ندارند و اين رويشگاه از نظر ساختار همگن ارزيابی شد. قطعات نمونه ديگر ترانسکت ها در خصوص پارامترهایی مثل ارتفاع درخت، ارتفاع تاج، قطرتاج ، سطح تاج و قطر تنه در محل بقه اختلاف معنی داری در سطح اطمينان 95 درصد پوشش اختلاف نداشته و کل محدوده مورد مطالعه از اين نظر همگن است.
هنگامه صفا ايسينی, افشین دانه کار, احسان کامرانی
PDF