دوره 5, شماره 2

تابستان1386

فهرست مطالب

علوم پایه

امروزه دفع مناسب لجن یکی از مشکلات اساسی تصفیه خانه های فاضلاب در همه کشورها اعم از توسعه یافته و در حال توسعه ، محسوب می شود. یکی از گزینه های مطرح دفع لجن، استفاده از آن در زمین های کشاورزی به عنوان کود می باشد. اگر چه لجن فاضلاب به دلیل دارا بودن مواد مغذی ، می تواند برای اصلاح و بهبود خاک استفاده شود، لیکن به دلیل احتمال وجود انواع میکروارگانیزم های بیماری زا ، ممکن است باعث ایجاد انواع بیماری ها در انسان ودام شود. هدف از انجام این تحقیق، بررسی امکان استفادهاز لجن خشک شده تصفیه خانه های فاضلاب شهر تهران به عنوان کود در کشاورزی با در نظر گرفتن استاندرادهای معتبر موجود و همچنین بررسی وجود ارتباط احتمالی بین مقدار تخم انگل با کلیفرم مدفوعی و کلیفرم کل، از نظر آماری ( با استفاده از نرم افزار SPSS ) می باشد . در این راستا، سه تصفیه خانه فاضلاب شوش ، شهرک غرب و شهید محلاتی انتخاب شدند و آزمایش های مربوطه در سه فصل پاییز ، زمستان و بهار بر روی نمونه ها انجام شد ونتایج حاصله با استاندارد سازمان حفاظت محیط زیست امریکاEPA مقایسه گردید از آنجائی که فاضلاب های شهری دارای مقادیر کافی نیتروژن ، کربن ، پتاسیم و دیگر مواد مغذی می باشند، لذا در این تحقیق پارامترهای مهم کلیفرم مدفوعی، کلیفرم کل و تخم انگل مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاصل از این تحقیق، نشان می دهد که مقادیر میانگین کلیفرم مدفوعی برای سه تصفیه خانه شوش، شهرک غرب و محلاتی به ترتیب ، 102 × 7/3 ، 103 ×9/4 و 104 ×21/1 ( MPN بر گرم جامدات خشک ) می باشد که با توجه به مقررات بخش 503 آئین نامه 40CFR استاندارد EPA ، در کلاس B واقع می شوند. بر این اساس، رعایت محدودیت های مصرف آنها در کشاورزی ( از نظر نوع محصول و زمان برداشت) ضروری است همچنین نتایج این تحقیق نشان داد که رابطه آماری بین مقادیر تخم انگل با کلیفرم مدفوعی و کلیفرم کل موجود درنمونه ها وجود دارد. ضریب همبستگی پیرسون بین مقادیر تخم انگل و کلیفرم مدفوعی 989/0 به دست آمد.
گل بهار میرحسینی, محمدرضا علوی مقدم, رضا مکنون
PDF
شهر صنعیت رشت در استان گیلان یکی از قدیمی ترین شهرهای صنعتی ایران می باشد. پیش از انقلاب و در سال 1353 تاسیس شده است. این شهر صنعتی که بزرگ ترین شهرک صنعتی فعال استان می باشد، در فاصله 18 کیلومتری جنوب غربی شهر رشت قرار دارد. در این مقاله مدیریت پسمانده به عنوان یکی از معضلات آن مورد بررسی قرار گرفته است. روش کار دراین مقاله بر اساس مشاهده و تکمیل پرسشنامه های موضوعی در 61 درصد واحدهای فعال صنعتی بوده است. بررسی یافته هانشان می دهد که اکثر صنایع شهر صنعتی مورد مطالعه رویکرد منفعلانه ای نسبت به ملاحظات حفاظت محیط زیست ، جذب کارشناس محیط زیست و مدیریت علمی پسمانده دارند. در این راستا تنها 4/13 درصد از وادحدها دارای کارشناس محیط زیست می باشند، 9/14 درصد از واحدهای صنعتی اقدام به مطالعه پسماندهای خود نموده اند.از این رو 2 واحد توانسته اند به عنوان واحد سبز در سطح استان گیلان انتخاب شوند. گروه های صنایع کانی فلزی و غیر فلزی به ترتیب با 80/26 درصد و 72/20 درصد بیشترین میزان پسماندهای صنعتی و گروه های صنایع فلزی با 19 درصد و نساجی با 23/15 درصد نیز بیشترین میزان وزنی پسماندهای شبه خانگی را در سال تولید می نماین. حدود 54/4 درصد ازواحدها مبادرت به بازیافت پسماندهای خود می نمایندو 20/21 درصد از واحدها بازیافت را به همراه دیگر فعالیت های مدیریتی نظیر کاهش از مبدا، سوزاندن و دفن بهداشتی انجام می دهند. حدود 51/1 درصد از واحدها نیز اقدام به سوزاندن پسماندهای خود مینمایند که هیچ گونه نظارت دقیق بر کنترل آلودگی هوا در آنها وجود ندارد. در مجموع، واحدهای صنعتی مورد مطالعه در شهر صنعتی رشت سالانه 8/3903 تن پسماند صنعتی و 2/217 تن پسماند شبه خانگی تولید می نمایند. طبق نتایج به دست آمده ، با توسعه فعالیت های صنعتی در کارخانه ها و افزایش تعداد پرسنل ، حجم پسماندهای تولیدی در اینده افزایش خواهد یافت تجمع این زایدات در شهر صنعتی باعث ایجاد اثرات ناسازگار محیط زیستی و مصرف بیشتر منابع خواهد شد. با اعمال سیستم جامع مدیریت پسماند در شهر صنعتی رشت، در ضمن کاهش تولید پسماند روند رو به رشد توسعه صنعتی نیز حفظ می گردد.
فریماه عابدین زاده, سید مسعود منوری
PDF
بر اساس مفهوم های بازگردانی ، مناطقی را که کمتر تحت تاثیر فعالیت های انسان قرار گرفته اند می توا ن با گذرگاه های مناسب به یکدیگر وصل و از این طریق از تخریب بیشتر آنها جلوگیری کرد. این مطالعه به صورت موردی در آبخیز شفارود در استان گیلان انجام شد. در آن گذرگاه ، سیمای سرزمین به عنوان عنصر خطی ، در نظر گرفته شد. هدف این مقاله ارایه روش مناسب برای بازگردانی اکولوژیک مناطق مستعد جنگلی بر پایه مفهوم های اکولوژی سیمای سرزمین است. ابتدا لکه های جنگلی بر مبنای طبیعی یا انسانی بودن آنها طبقه بندی شد و به هر کدام از لکه ها یک کد اختصاص یافت. بعد از آن برای هر لکه بر مبنای نزدیکی به رودخانه و یا دوری از جاده نیز یک کد اختصاص داده شد. سپس جاپاها برمبنای مساحت دسته بندی و لکه های برخوردار از مساحت بالاتر از یک هکتار به عنوان لکه های مناسب جاپا در نظر گرفته شد. از 683 لکه موجود در آبخیز شفارود با مساحت 36200 هکتار، تعداد 56 لکه با مساحت 228 هکتار برای ایجاد گذرگاه مناسب تشخیص داده شد. کل مساحتی که لکه های جنگلی در سیمای سرزمین آبخیز شفارود به عنوان گذرگاه جهت بازگردانی نیاز دارند برابر 62 هکتار به دست آمد
نوشین خزاعی, فرود آذری دهکردی
PDF
در این تحقیق سیستم هیدروشیمی زمینه ، آلاینده های کشاورزی و حیوانی ، تغییرات مکانی و زمانی و منشاء آن ها در آب های زیرزمینی دشت ایذه، واقع در شمال شرق استان خوزستان، مطالعه شده است نمونه های آب زیرزمینی از 34 چاه ، یک پیزومتر، یک چشمه، و یک قنات در ماه های اردیبهشت ، خرداد، شهریور، دی و اسفند سال 1380 جمع آوری گردیده و جهت تعیین پارامترهای هیدروشیمی و آلودگی مورد سنجش قرار گرفته است آلودگی شدید نیتراته آب های زیر زمینی به وسیله فعالیت های کشاورزی در نواحی وسیعی از دشت ایذه رخ داده است. فرآیند اصلی مسبب افزایش نیترات آب های زیرزمینی ایذه اکسیداسیون آمونیوم ناشی از فروشویی سریع کودهای غیر آلی اعمال شده بر زمین های کشاورزی می باشد. غلظت نیترات آب های زیرزمینی دشت ایذه از بهمن تا اردیبهشت ماه افزایش می یابد و سپس دوباره روند کاهشی به خود می گیرد. هر چند که امکان جذب باکتری ها توسط لایه سیلتی ماسه ا ی پوشاننده آبخوان آبرفتی ایذه وجود دارد، با این حال آب های زیرزمینی کم عمق ایذه از لحاظ باکتریایی شدیدا آلوده می باشند.
حمیدرضا ناصری, فرشاد علیجانی
PDF
ذرت (Zea mays L..) یکی از مهم ترین گیاهانی است که زراعت آن در کشور رو به توسعه است. این پژوهش مزرعه ای به منظور بررسی جنبه های اگرواکولوژیک کاربرد کودهای زیستی (بیولوژیک) از نوع باکتری های ترغیب کننده رشد گیاهPlant Growth Promoting Rhizobacteria (PGPR) شامل : Azotobacter Azospirillum , Azospirillum lipoferum , chrococcoom brasilense و Pseudomonas fluorescens بر سبز کردن گیاهچه، فنولوژی ( زیستگردی) ، عملکرد علوفه سیلویی ، عملکرد دانه ، تسهیم ماده خشک و برخی ویژگی های مرتبط دورگ های دیررس ذرت SC 700, SC 704 و یک دورگ امید بخش آن (B73* K18) با هدف تعیین مناسبترین دورگ و موثرترین تلفیق باکتریایی ، در طی سال های 83 و 84 به اجرا در آمد. تیمارهای آزمایش شامل تلقیح بذرهای دورگ ها با تک تک باکتری ها و با تلفیق دو به دو و مجموع باکتری های PGPR و عدم تلقیح به عنوان تیمار شاهد بودند .نتایج بدست آمده مشخص کرد که کاربرد PGPR موجب افزایش درصد سبز کردن نهایی گیاهچه، سرعت سبز کردن گیاهچه، درجه روزهای دوره پر شدن دانه ، کاهش درجه روزهای سبز کردن گیاهچه و رشد رویشی ، افزایش عملکرد علوفه سیلویی درهکتار، وزن تر بوته ، عملکرد دانه هر بوته و در هکتار، کل وزن خشک بوته (زیست توده) و دانه و شاخص برداشت گردید. همچنین نتایج نشان داد که مناسب ترین دورگ ذرت در رابطه با تولید دانه ، دورگSC700 و تولید علوفه سیلویی دورگ SC704 بود. موثرترین PGPR در مورد تولید ذرت در سیستم کشاورزی پایدار تلقیح مایه تلفیق تمامی این باکتری ها بود. بنابر این کاربرد کودهای زیستی PGPR در زراعت ذرت می تواند در افزایش تولید و عملکرد و در نتیجه توسعه این زراعت نقش قابل ملاحظه ای داشته باشد .
آیدین حمیدی, احمد اصغر زاده, رجب چوکان , مجید دهقان شعار, امیر قلاوند, محمد جعفر ملکوتی
PDF
کرم ساقه خوار مهمترین آفت برنج در شمال کشور بوده که به صورت لاروهای کامل در داخل ساقه های به جا مانده برنج و علف های هرز زمستان را سپری می کند. به منطور تعیین ا ستراتژی زمستان گذرانی این آفت و تغییرات مقاومت به سرما در آن ، لاروهای زمستان گذران از مزارع برنج موسسه تحقیقات برنج کشور در رشت طی ماه های مهر تا اسفند 1383 جمع آوری شدند. به دلیل ریزش حدودا دو متر برف در اوادخر بهمن نمونه برداری از لاروهای زمستان گذران در این ماه امکان پذیر نبود . میانگین نقطه انجماد بدن لاروهای جمع شده در مهر ماه 8/18 – درجه سانتی گراد بود اما از آبان این دما به طور قابل ملاحظه ای افزایش یافت و به C 4/12- رسید و تا قبل از ریزش برف در بهمن تغییر چندانی نکرد. نقطه انجماد لاروهای جمع آوری شده در اسفند ماه باز هم افزایش یافت و به C 2/8- رسید بیش از 90 درصد از لاروهای جمع آوری شده در ماه های مختلف پس از 24 ساعت تیمار در دمای 10- و نیز 15- درجه سانتی گراد زنده ماندند ولی درصد بقاء درمورد لاروهایی که 24 ساعت در دمای 20- درجه سانتی گراد نگهداری شده بودند. از 30درصد در مهر ماه به 80 درصد در آبان و ماه های بعد از آن افزایش یافت. به دلیل افزایش قابل توجه نقطه انجماد بدن لاروها در زمستان و زنده ماندن نمونه ها پایین تر از این دما، به نظر می رسد که لاروهای زمستان گذران کرم ساقه خوار برنج در ایران جزء حشرات مقاوم به سرما و یخ زدگی باشند. از آنجا که از اواخر آبان ماه نقطه انجماد و تحمل حشره به سرما تغییرات قابل ملاحظه ای یافته است. می توان انتظار داشت که لاروهای حشره دراین ماه وارد مرحله اصلی دیاپوز شده اند.
مریم عطاپور, سعید محرمی پور, جعفر کامبوزیا
PDF
یکی از مهم ترین سیگنال های هواشناسی که در مقیاس جهانی بر پارامترهای آب وهوایی در اغلب مناطق کره زمین تاثیر می گذارد، پدیده ENSO یا النینو- نوسانات جنوبی است . تغییرات الگوی وقوع این پدیده باعث بوجود آمدن تغییرات دراز مدت و معنی داری در وضعیت بارندگی و دمای کره زمین شده است در این پژوهش به منظور بررسی میزان ارتباط تغییر اقلیم یا پدیده ENSO و ارتباط آن با تغییرات پارامترهای آب وهوایی ابتدا با استفاده از رابطه همبستگی سالانه و فصلی شاخص نوسانات جنوبی SOI با داده های بارندگی دما به دست آمده و سپس به منظور مطالعه دقیق تر نحوه تاثیر پدیده ENSO بر نحوه تغییرات دمای مناطق مختلف استان خراسان نقشه های پهنه بندی مربوطه ترسیم شد. به طور کلی می توان نتیجه گرفت بارندگی و دمای کلیه مناطق استان ( به ویژه نوار مرکزی و تا حدودی شمالی ) نسبت به پدیده ENSO واکنش معنی داری نشان می دهند بعبارت دیگر میانگین ضرایب همبستگی بارندگی و دما با مقادیر SOI به طور سالانه و فصلی منفی است یعنی با افزایش مقادیر SOI، مقادیر بارندگی و دما در سطح استان خراسان در فصول و سال های مختلف کاهش می یابد. با توجه به افزایش بارندگی و دمای مناطق مختلف ا ستان ( به طور فصلی و سالانه) در زمان فعالیت فاز منفی ENSO در اثر تغییرات اقلیمی در سطح جهان مرتبط دانست.
محمد معتمدی, کوروش احترامیان, علیرضا شهاب فر
PDF
استفاده غیر زیان بار از سرزمین یکی از اصول حقوق بین الملل محیط زیست محسوب می شود که در اعلامیه استکهلم 1972 پیش بینی گردید . این اصل بر حقوق حاکمه دولت ها در بهره برداری از منابع شان مطابق سیاست های محیط زیستی خود تاکید می کندو این امر را متذکر می شود که دولت ها مسئولند ترتیبی دهند تا فعالیت های انجام شده در حیطه ی صلاحیت یا نظارت آنها موجب ورود زیان به محیط زیست سایر کشورها یا مناطق خارج از صلاحیت ملی آنها نگردد. این اصل در اسناد و آراء داوری و دادگستری بین المللی موردتاییدو شناسایی قرار گرفته است. این تحقیق به بررسی مختصر اصل فوق در اسناد و آراء بین الملی می پردازد.
PDF