دوره 5, شماره 1

بهار1386

فهرست مطالب

علوم پایه

تنوع زیستی که یکی از ضرورت های کشاورزی پایدار به شمار می رود، قادر به تامین گونه هایی است که می توانند کارکرده های گوناگونی در کشت بوم مانند تامین دشمن طبیعی برای کنترل زیستی یا ژن های مسئول افزایش مقاومت گیاهان زراعی به تنش های زنده و غیره زنده داشته باشند. بهبود تنوعت زیستی با و ارد کردن گونه های زراعی که کارکردهایی مشابه نهاده های برون مزرعه ا ی دارند، وابستگی کشت بوم را کاهش و خوداتکایی و پایداری آن را افزایش می دهد. به منظور ارزیابی تنوع زیستی کشاورزی یک سامانه کشاورزی با تناوب گندم – پنبه و اثرات آن بر پایداری بوم شناختی ، مطالعه ای در سال 1383 در استان خراسان به انجام رسید. سنجه های کشاورزی زیستی شامل کشت گیاهان زراعی دیگر (غیر از گندم و پنبه ) ، کشت بقولات علوفه ای، کاربرد کود سبز و حضور و تنوع دام در کشت بوم بود. داده ها با استفاده از 518 پرسش نامه از شهرستان های نیشابور، بردسکن و فردوس جمع آوری گردید. نتایج نشان داد فقط 9/7 و 4/1 درصد کشاورزان به ترتیب از بقولات علوفه ای و کودسبز در کشت بوم های خود استفاده می کنند. 78 درصد کشاورزان حداقل یک گونه زراعی دیگر غیر از گندم و پنبه کشت می کردند. 5/47 درصد کشاورزان از یک نوع یا بیشتر دام در همبستگی مثبت معنی دار بین سنجه های تنوع زیستی کشاورزی و پایداری بوم شناختی سامانه های کشاورزی مورد مطالعه بود.
عبدالمجید مهدوی دامغانی, علیرضا کوچکی, پرویز رضوانی مقدم, مهدی رضوانی مقدم
PDF
فضاهای شهری فضاهای پویا و اصلی شهر را شکل می دهند. این فضاها توسط رشته و حوزه های معرفتی گوناگون مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته اندو هر یک از آن ها تلاش نموده اند تا فرایند یا ماهیت این فضاها را روشن نمایند ولی هنوز این مفهوم ناشناخته مانده و شکاف میان نظریه ها و اقدامات مربوط به فضاهای شهری هم آن چنان که باید کاهش نیافته است. این مقاله برای کاهش شکاف میان نظریه ها و اقدامات مربوط به فضاهای شهری ، بر بحث روش های تحقیق به عنوان حلقه واسط میان نظریه و عمل تاکید نموده است ولی از آن جایی که بسیاری از اندیشمندان و متخصصان حرفه ای این حوزه مطالعاتی دراولین گام با دنیایی از اطلاعاتی پراکنده مواجه اند که نه می توانند عوامل موثر در شکل گیری فضاهای شهری را بشناسند و تحلیل کنند و نه می توانند ماهیت و کیفیت فضاهای شهری را به طور جامع و منسجم تحلیل کنند ونه آن که می توانند به گونه ای میان آن ها نظم و نسقی برقرار سازند از این رو، هدف مقاله حاضر با تکیه بر روش های شناخت و تحلیل معرفی یکالگوی مفهومی شناخت و تحلیل فضاهای شهری است تاعلاوه بر این که بتواند به بررسی و تحلیل عاملین و عوامل موثر در شکل گیری فضاهای شهری بپردازد، همچنین بتواند به بررسی و تحلیل مهم ترین کیفیت ها و ویژگی های فضاهای شهری نیز بپردازد. این مقاله از دو بخش نظری و عملی تشکیل شده است در بخش نظری الگوی مفهومی برای بررسی و ت حلیل فضاهای شهری معرفی ودر بخش دوم این الگو در قالب یک مثال موردی در دهکده هزاره گرینویچ به آزمایش گذاشته شده است تا قابلیت اجرای آن مشخص گردد. نتیجه حاصل ازاین مقاله ارایه یک الگوی مفهومی با قابلیت اجرای مناسب برای بررسی و شناخت فضاهای شهری است که می تواند برای فضاهای شهری گوناگون درمقیاس های متفاوت بکار گرفته شود.
ملیحه مقصودی
PDF
جهت بررسی ترکیب گونه ای ماهیان تالابهای بین المللی استان گلستان که یک سری از دریاچه های تقریبا ایزوله آب شیرین میباشند، از شهریور 1379 تا مرداد 1381مطالعه انجام شد. نتایج نشان داد که گونه های غیر بومی در تالابها غالب میباشند. از 10 گونه نمونه برداری شده ، چهار گونه شامل تیزه کولی(Hemiculter leucisculus) ، کاراس (Carassius auratus)، آمورچه(Pseudorasbora parva) و گامبوزیا (Gambusia)غیر بومی بودند. تالابهای آلما گل و آلاگل به ترتیب در برگیرنده 80. 89% و 57. 79% از کل فراوانی ماهیان) گونه های غیر بومی بوده که نشان دهنده کاهش گونه های ماهیان بومی میباشد. فراوان ترین گونه های غیربومی شامل H . leucisculus درآلما گل (58%)C.auratus در آلاگل (6. 77%) و H. leucisculusدر آجی گل (82. 16%) بودهمانند فراوانی عددی ، دو گونه غیر بومی Hemiculter leusisculus و Carassius auratus بیشترین بیومس را به ترتیب در تالابهای آلماگل و آلاگل داشتند. این وضعیت اهمیت حفاظت و نگهداری را بیشتر نشان میدهد . بنابر این اگر تاکید بیشتر بر حفاظت ماهیان بومی بدون در نظر گرفتن ارزشهای اقتصادی انجام نپذیرد این گونه ها با کاهش مداوم مواجه شده و یا حتی ممکن است بطور کامل از بین بروند.
رحمان پاتیمار
PDF
امروزه میراث فرهنگی بعنوان یک عامل محیط زیست پذیرفته شده است بطوریکه ارزیابی تاثیرات فعالیت های مختلف بر آن از جمله گردشگری اهمیت زیادی دارد. هدف این مقاله بررسی و مشخص نمودن روند کلی رفتار ساکنان یک شهر تاریخی که میراث فرهنگی جهانی است نسبت به توسعه گردشگری می با شد. فرض اصلی این است که تاثیرات محیط زیستی تنها نباید به تاثیرات اکوسیستمی خلاصه شود بلکه باید آنرا بر لایه های اجتماعی محلی هم مورد توجه قرار داد. از این منظر، این مقاله اولین تحقیق برتاثیرات اجتماعی یک شهر تاریخی در ایران با اندازه گیری رفتار جامعه مهمان پذیر در رابطه با توسعه گردشگری را نشان میدهد. اولین هدف در اینجا ایجاد چارچوب مطالعه ای نظری و عملی برای شهر اصفهان میباشد. تا در آینده با آن بتوان تجزیه و تحلیل مقایسه ای از رفتار اجتماعی بدست آوریم یک نمونه از میان مردم محلی انتخاب گردید، و تجزیه و تحلیل رگرسیونی بکار برده شد تا کاوش بعمل آید که چه اندازه ای این رفتارها در رابطه با توسعه گردشگری وجود دارد و آیا خصوصیات اقتصادی – اجتماعی و جمعیتی می تواند یک شاخص مفیدی برای ارزیابی این رفتارها باشد.
ناصر علی عظیمی
PDF
150 نمونه از گونه Schizothorax pelzami با استفاده ازدستگاه الکتروشوکر در رودخانه لایین سو در شمال شرق ا یران در دی ماه 1374 به دست آمد. میزان رشد و رژیم غذایی نمونه ها مورد بررسی قرار گرفت . رابطه طول و وزن برای 30 نمونه به دست آمد ، W= -12.108*L 3.134 (r= 0.999) در مورد نمونه های ماده W= -10.594*L 3.134 (r= 0.849) در مورد نمونه های نر ، نوع ، تعداد و حجم محتویات معده نشان دهنده 11 گروه متفاوتی از بنتوزها می باشد که Chironomidaeاکثریت غالب بنتوزها را تشکیل می دهد. نمایه ایولو نشان می دهد که Chironomidae (Larva); Odonata ، با 6/0 و Simulidae (larva) با 5/0 از مهمترین مواد غذایی بوده اند.میزان نسبت جنسی نر به ماده 1: 5/2 می باشد. این مقاله اولین گزارش از برخی جنبه های زیست شناسی و بوم شناسی یکی ازگونه های ماهیان شاخص شرق ایران می باشد.
اصغر عبدلی, پونه رسولی, حسین یزدان دان بی بالان, لیلا عبدلی
PDF
به منظور ارزیابی و بررسی توزیع توده های یولاف وحشی مقاوم به علف کش کلودینافوپ پروپارژیل در استان خوزستان 50 مزرعه که توسط علف کش های خانواده آریلوکسی فنوکسی پروپیونات سمپاشی شده بودند، انتخاب گردیدند. مزارعی بدین منظور انتخاب شدند که در آنها یولاف وحشی به گونه ای مطلوب توسط این علف کش ها کنترل شده بودند. توده های انتخاب شده ( 50 توده مشکوک به مقاومت و 1 توده حساس ) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار مورد مطالعه قرارگرفتند. سمپاشی یولاف وحشی در مرحله دو تا چهار برگی گیاه ، بر پایه در توصیه علف کن صورت پذیرفت و بیوماس اندام هوایی ، درصد زنده مانده و معیار چشمی EWRCچهار هفته پس از سمپاشی مورد اندازه گیری و بررسی قرار گرفتند . طول و عرض جغرافیایی هر منطقه نمونه برداری با استفاده ازدستگاه GPS ثبت گردید . نتایج نشان داد که 52% توده ها مقاوم ، 28% توده ها مشکوک به مقاوم و 18% آنها حساس و نیمه حساس بودند در مجموع توده های مقاوم در سراسر استان توزیع شده اند
اسکندر زند, فاطمه بناکاشانی, محمد علی باغستانی, آذر مکنالی, مهدی مین باش
PDF
غلظت پنج فلز شامل : سرب(Pb) ؛ مس (Cu) ، کادمیوم(Cd) ، نیکل (Ni) و وانادیوم (V) در بافتهای ماهی اوزون برون (Acipenser stellatus) صید شده در سال 1380 در سواحل جنوبی دریای خزر با دستگاه جذب اتمی کوره ای و شعله ای ، طبق روش استانداردAOAC مورد بررسی قرار گرفت. نمونه ها از مراکز مهم صد ماهیان خاوریاری خزر جنوبی در استان های گیلان و گلستان در فصول بهار و پاییز جمع آوری شدند نتایج حاصله نشان داد که تجمع فلزات در بافتهای کبد و آبشش از ترتیب مس> سرب> کادمیوم> نیکل و وانادیوم پیروی می کند . در حالیکه این روند در سرم ماهی ها بترتیب مس> نیکل > سرب > وانادیوم ؟ وکادمیوم بود. اختلاف معنی داری در غلظت فلزات در بافتها و سرم ازون برون مشاهده گردید (p<0/05) بعلاوه در این تحقیق رابطه غلظت فلزات و شاخصهای زیست سنجی مورد توجه قرار گرفت که در آن همبستگی مثبت و معنی داری بین طول و وزن ماهی و غلظت کادمیوم مشاهده شد(p<0/05) همبستگی غلظت فلز با سن فقط درمورد سرب کبد یافت شد. در بررسی تفاوت های منطقه ای تجمع فلزات سنگین ، تنها در مورد نیکل تفاوت معنی داری بین دو ناحیه ی گیلان و گلستان مشاهده گردید(p<0/05) یافته ای این تحقیق برای اولین بار بیانگر آلودگی های کبد، ابشش و سرم خون و ارتباط آنها با برخی ویژگیهای زیستی در ازون برون خزر جنوبی می باشد .
بهروز ابطحی, مهدی قدرتی شجاعی, عباس اسماعیلی ساری
PDF
مدل های توزیعی هیدرولوژیکی برآورد رواناب و رسوب جهت شبیه سازی فرآیندهای بارش – رواناب – رسوب در سطح حوضه های آبخیز نیاز به نقشه های رقومی ارتفاع و مشتقات آن حوضه دارند. به عنوان مثال صحت اجرای مدل های فرسایش که بر اساس روش RUSLE در یک محیط توزیعی عمل می نمایند، به شدت تابع کیفیت نقشه های رقومی ارتفاع حوضه می باشد. مدل ارتفاعی رقومی (DEM) ، شیب ، جهت جریان و جریان تجمعی از جمله مشتقات توپوگرافی محسوب می گردند که برخی از آنها توسط سیستم های اطلاعات جغرافیایی استاندارد قابل استخراج می باشند. بسته به نوع روش درون یابی (Interpolation) و اندازه سلول شبکه (DEM) ، خطاهایی مانند گودال های رقومی و مناطق مسطح در (DEM) ایجاد می گردد . این خطاها غالبا موجب بروز اختلال در شبیه سازی رواناب و رسوب حوضه ها توسط مدل های هیدرولوژیکی و فرسایشی می شوند. به منظور بررسی روش های مختلف حذف خطاهای (DEM) سه الگوریتم در این مقاله مورد مقایسه قرار گرفتند. این سه الگو شامل E8 ، DE و ترکیب D8 و DE می باشند. شاخص های مقایسه ای عبارتند از : پروفیل طولی رودخانه اصلی ، جریان تجمعی حوضه ، شیب حوضه و مقایسه (DEM) های ساخته شده . نتایج تحقیق نشان می دهد که الگوریتمی که در آن ابتدا عملیات (Drainage Enforcement)DE و سپس حذف گودال ها به شیوه مرسوم در برخی از نرم افزارهایGIS اجرا می گردد، مناسب ترین روش می باشد . در این الگوریتم تطابق شبکه زهکشی با نقشه های کاغذی و نیز رفع گودال های رقومی ، بنحوی که جهات زهکشی در (DEM) به نحو صحیح به سمت شبکه آبراهه ها باشد ، از مزایای عمده این تحقیق می باشد .
علی اکبر متکان, علیرضا شکیبا, داود عاشورلو
PDF
در دو دهه اخیر توجه برخی از محققان علوم زیستی به این فرضیه معطوف شده است که برخی ازمواد شیمیایی ساخته شده در آزمایشگاه ها و کارخانجات می توانند در صورت جذب به بدن همانند هورمون های ضعیفی عمل کرده و در فعالیت طبیعی سیستم غدد درون ریز اختلال ایجاد نموده و بروز بسیاری ازاختلالات مشاهده شده درجانوران همچون کاهش جمعیت ، نازک شدن پوسته تخم ، اختلالات ریخت شناسی و افزایش مرگ و میر و همچنین افزایش موارد سرطان های وابسته به هورمون ، افزایش موارد ناباروری و اختلالات تولید مثلی ، کاهش اسپرم درمردان و بروز اختلالات هوشی و یادگیری در انسان را به دلیل افزایش تماس با این مواد می دانند. حشره کش ها به میزان زیاد در کشورهای در حال توسعه و حتی توسعه یافته استفاده شده ولی این نوع مصرف تا کنون مخالفت های زیادی را ایجاد نموده است. بسیاری از مطالعات انجام گرفته وجود یک رابطه مستقیم بین مصرف حشره کش ها و سموم با اختلالات هورمونی (و عوارض حاصل از آن ) را به اثبات رسانیده اند. این مطالعه برای بررسی میزان سموم حشره کش با قابلیت هورمونی محیطی در استان فارس در سال 1381 انجام گرفته اسم. نتایج حاصله نشان داد که بیش از 5/1 میلیون لیتر سم (86 نوع مختلف ) در استان فارس استفاده شده که 93/23 درصد از آنها (34 نوع یا 99/44 درصد ) دارای عوامل سرطان زا بوده و حداقل 30 سم جزءمواد آلاینده هورمون های محیطی طبقه بندی گردیدند. برخی از سموم به طور اختصاصی در فعالیت هورمون های خاص بدن اختلال ایجاد نموده که به ترتیب 82/7، 54/4، 02/22،12/5 و 18/21 درصد با هورمون های استروژن، آندروژن، تیروئید، گناتروپین و استروئیدی تداخل داشته اند.
منصور ابراهیمی, محمد مانیان
PDF