دوره 6, شماره 1

بهار 1387

فهرست مطالب

علوم پایه

سموم کشاورزی ارگانوکلره به علت خاصیت تجمع پذیری ، سرطانزایی و تاثیر این سموم بر سیستم عصبی ماهیان و انسان، دارای اهمیت زیادی هستند. در این مطالعه ، غلظت سموم ارگانوکلره (لیندان، هپتاکلر، آلدرین، دیلدرین و ددت ) در سواحل جنوبی دریای خزر در ایستگاه های (آستارا، هشتپر، بندر انزلی ، کیاشهر، رامسر ، چالوس ، نور، فریدون کنار، خزرآباد ساری و بندر ترکمن) در بافت عضله ماهی ازون برون اندازه گیری شد. در هر ایستگاه سه عدد ماهی ازون برون صید شد و بعد از آماده سازی نمونه ها، غلظت سموم در آنها اندازه گیری شد. سم هپتاکلر با میانگین غلظت 933/3 میلی گرم در کیلوگرم وزن چربی بالاترین میزان و سم الدرین با میانگین غلظت 288/0>میلی گرم در کیلوگرم وزن چربی کمترین میزان را به خود اختصاص داده اند. میانگین غلظت سموم اندازه گیری شده به ترتیب آلدرین< دیلدرین < لیندان < ددت < هپتاکلر بود. با تطبیق غلظت های به دست آمده در این مطالعه با میزان بیشینه حد مجاز 1 هر سم ، مشاهده شد که غلظت هپتاکلر در ایستگاه های آستارا، هشتپر، بندرانزلی، رامسر ، چالوس ، نور ، فریدون کنار و همچنین میانگین غلظت سم هپتاکلر در ده ایستگاه نمونه بردای شده از میزان بیشینه حد مجاز تجاوز کرده است. همین طور غلظت سم ددت در ایستگاه های چالوس و بندر ترکمن، بالاتر از بیشینه حد مجاز بود.
مهرزاد کشاورزی فرد, علی ماشینچیان مرادی, سید محمد رضا فاطمی, عباس اسماعیلی ساری
PDF
شناسایی و مقایسه فصلی تنوع و تراکم پرندگان آبزی تالاب های بین الملی کلاهی و تیاپ در چهار فصل سال از پاییز 1380 تا تابستان 1381 انجام گرفت. در مجموع 96 گونه پرندهاز 27 خانواده در این تالاب ها شناسایی شد، که 57 گونه از آن ها آبزی و کنار آبزی بودند. 20 گونه از پرندگان آب زی از 5 خانواده پلیکان، باکلان، فلامینگو، کاکایی و پرستو دریایی مورد شمارش قرار گرفتند. کلیه گونه های پرندگان آب زی از مهاجران 4 فصل ویا عبوری دو تالاب بودندو پرنده بومی آب زی در تالاب ها شناسایی نشد. تنوع و تراکم پرندگان در فصل زمستان حداکثر و در فصل تابستان حداقل بود از گونه های آب زی در معرض تهدید به انقراض جهانی ( آسیب پذیر Vu ) ثبت شده در کتاب سرخIUCN گونه Pelecanus crispus در منطقه به صورت مهاجر فصلی در زمستان دیده شد وابستگی پرندگان آب زی به محیط زیست تالاب های کلاهی و تیاپ از نظر تغذیه، استراحت و پناهگاه بود. پرندگان آب زی شناسایی شده متعلق به ماهی خواران ، همه چیز خواران و فیلتر کنندگان بودند. در بین خانواده های پرندگان آب زی پرستوهای دریایی (Sternidae) با 9 گونه بیشترین تنوع و فلامینگو و دارقاز (باکلان) با یک گونه حداقل تنوع را در منطقه داشتند.
بهروز بهروزی راد, بهرام حسن زاده کیابی
PDF
مطالعه ای جهت بررسی وضعیت ماهیان رودخانه های الموت و طالقان ( درحوضه آبریز رودخانه سفید رود) با استفاده ازدستگاه الکتروشوکر و اثرات احتمالی احداث سد مخزنی بر روی ماهیان این دو رودخانه در مهر ماه 1379 صورت گرفت. 9 گونه متعلق به 7 جنس و 3 خانواده شناسایی شدند: Salmo trutta, Oncorhynchus mykiss, Nemachilus , B.mursa , B.capito, Barbus lacerta, bergianus, Alburnoides, Leuciscus cephalus, Capoeta Capoeta B.mursa bipunctatus جمعیت نسبتا کمی در ایران دارد، لذا می بایست نسبت به حفظ زیستگاه های آن اقدام نمود . گونهB.capito نیز به دلایل دارا بودن ارزش های صید ورزشی و همچنین ارزش اقتصادی در حوضه جنوب خزر تحت فشار صیادی بوده و می بایست تمهدیات لازم جهت حفظ این گونه صورت گیرد و به دلیل این که زیستگاه S.trutta دربالای سد است خطر کمتری آن را تهدید می کند سایر گونه ها دارای فراوانی مناسبی در منطقه مورد بررسی هستند. با توجه به اهمیت رودخانه سفید رود به عنوان یکی از مهم ترین زیستگاه های آبی حوضه جنوب دریای خزر برای گونه های مهم ماهیان با ارزش اقتصادی دریای خزر ک ه به این رودخانه وابسته اند وبا توجه به وجود سد مخزنی منجیل بر روی این رودخانه و برداشت بیش ازحد آب برای کشاورزی و آبزی پروری از این رودخانه نباید تاثیر احداث سد در منطقه الموت یا طالقان را تنها بر روی ماهیان این منطقه بررسی نمود، بلکه می بایست تمام حوضه رودخانه سفید رود را در نظر گرفت
سید محمود عقیلی, پونه رسولی, لیلا عبدلی
PDF
این تحقیق به منظور برر سی تاثیر غلظت های مختلف سرب( 0، 100، 200، 400، 600، 800، 1000 میکرومول بر لیتر از منبعPb(NO3)2 ) بر جوانه زنی و همچنین تاثیر محلولهای غذایی بدون سرب و حاوی سرب کم، متوسط و زیاد ( 0، 100، 200، 400، 600، 800، 1000 میکرومول بر لیتر از منبعPb(NO3)2 ) بر محتوای پروتئین و پرولین در ریشه و اندام هوایی دو رقم کلزا Hyola 401 و PF 7045.91 ، میزان انباشتگی یون سرب و ارزش تحمل این دو رقم نسبت به سرب در محیط کشت به روش هیدروپونیک با استفاده از محلول غذایی هوگلند انجام گرفت آنالیز آماری داده ها با استفاده از روش تجزیه واریانس یک طرفه و در قالب طرح آماری بلوک های کاملا تصادفی انجام شد. نتایج بدست آمده در این پژوهش نشان داد که در رقم Hyola در غلظتهای سر 200، 400، 600، 800، 1000 میکرومول بر لیتر کاهش درصد جوانه زنی معنی دار است و دو رقم PF کاهش درصد جوانه زنی در غلظتهای مختلف سرب معنی دار نیست . افزایش غلظت سرب محلول غذایی در هر دو رقم کلزا موجب کاهش طول ریشه شد و با توجه به میانگین طول ریشه ، ارزش تحمل به سرب در رقمHyola بیشتر از رقم PF تعیین گردید . مقدار پروتئین ریشه در هر دو رقم با افزایش غلظت سرب محلول غذایی ، افزایش معنی داری یافت. مقدار پروتئین اندام هوایی با افزایش غلظت سرب محلول غذایی ، در رقم Hyola کاهش ولی در رقم PF افزایش نشان داد. درصد افزایش مقدار پروتئین در ریشه رقم PF بیشتر از رقم Hyola بود. مقدار پرولین در ریشه و اندام هوایی هر دو رقم با افزایش غلظت سرب محلول غذایی ، افزایش یافت. درصد افزایش مقدار پرولین در ریشه و اندام هوایی رقم Hyola بیشتر از رقم PF بود. با افزایش غلظت سرب محلول غذایی ، تجمع یون سرب در ریشه و اندام هوایی هر دو رقم افزایش یافت. انباشتگی سرب در ریشه و اندام هوایی رقم Hyola بیشتر از رقم PF بود. بر اساس نتایج حاصل از این پژوهش به نظر می رسد که گیاه کلزا بویژه رقم Hyola برای آلایش زدائی خاکهای آلوده به سرب از توانائی بالقوه برخوردار است .
علی چراتی آرائی, ملیحه خانلریان خطیری
PDF
به منظور بررسی و مقایسه عکس العمل تنوع و غنای گونه های علفی و چوبی به عوامل فیزیکوشیمیایی خاک و نیز فیزیوگرافی در جنگل های زاگرس میانی ، منطقه ای به مساحت 170 هکتار از این جنگل ها واقع در منطقه حفاظت شده ارغوان در استان ایلام انتخاب گردید . سپس به صورت تصادفی سیستماتیک پلات هایی را در جهت های شمالی (n=20) ، جنوبی(n=24) و غربی (n=13) پیاده و اطلاعات مربوط به پوشش ، خاک و عوامل فیزیوگرافیک برداشت شد. نتایج حاصل از آنالیزهای همبستگی نشان داد که در دامنه جنوبی تنوع گونه های علفی با مقدار رس و شن همبستگی منفی و با سیلت همبستگی مثبت دارد . در دامنه شمالی تنوع گونه های علفی با ارتفاع از سطح دریا همبستگی منفی داشت. در دامنه غربی تنوع گونه های علفی با شوری و ارتفاع از سطح دریا همبستگی منفی و با درصد آهک همبستگی مثبت داشت . نتایج همچنین نشان داد که گونه های چوبی در تمامی دامنه ها نسبت به عوامل فیزیکی عکس العمل بیشتری نشان می دهند. نتایج این تحقیق بیان می دارد که در ارزیابی های اکولوژیکی به منظور بررسی رابطه بین عوامل محیطی با پوشش درمنطقه زاگرس برای پوشش علفی بیشتر فاکتورهای خاکی و برای بررسی گونه های چوبی بیشتر فیزیوگرافی و شکل زمین مد نظر قرار گیرند.
جواد میرزایی, مسلم اکبری نیا, سید محسن حسینی, مهرداد کهزادی
PDF
به منظور جداسازی باکتری های قادر به رشد برروی ذغال سنگ آزمایشات غربال سازی صورت گرفت که با استفاده از ذغال سنگ به عنوان تنها منبع کربن، در مجموع 7 سویه باکتریایی جداسازی گردید. نتایج حاصل از بررسی پروتئین کل تولیدی، به عنوان شاخصی از مصرف هیدروکربن های ذغال سنگی ، در محیط پایه معدنی و ذغال سنگ به عنوان تنها منبع کربن نشان داد که مخلوط باکتریایی نسبت به تک تک ایزوله ها دارای کارایی بالاتری برای تجزیه ذغال سنگ می باشند. جهت بررسی میزان محلول سازی ذغال سنگ به وسیله کنسرسیوم باکتریایی بدست آمده در محیط پایه معدنی و ذغال سنگ یا ضایعات ذغال شویی به عنوان تنها منبع کربن (1 درصد وزن به حجم) کشت داده شد و به مدت 15 روز بر روی شیکر 150 دور در دقیقه و دمای 25 درجه سانتی گراد قرار داده شد. اسپکتروفتومتری مایع رویی حاصل از سانتریفوژ این کشت 15 روزه، اختلاف میزان جذب نور (طول موج 450 نانومتر) نسبت به شاهد بدون باکتری را 475/1 برای ضایعات ذغال شویی و 832/0 برای ذغال سنگ سخت ، نشان داد. آزمایشات وزن سنجی نیز محلول سازی ذغال سنگ بوسیله این کنسرسیوم باکتریایی را تایید نمود
علی ابوالحسنی سورکی, غلامحسین ابراهیمی پور, حسین کرمانیان
PDF
نماتدها و باتری های خاکزی نقش مهمی در کارکرد خاک ایفا می کنند و به همین جهت اهمیت ویژه ای در کشاورزی دارند. برای ارزیابی اثر فعالیت های کشاورزی در بوم نظام اصلی کشاورزی استان خراسان بر نماتدها و باکتر یهای خاکزی مطالعه ای در سه منطقه شیروان ،مشهد و گناباد انجام شد. مزارع گندم کم نهاده و پرنهاده به عنوان سیستم های کشاورزی همراه با سیستم طبیعی هر منطقه جهت انجام مطالعه مد نظر قرار گرفتند. مصرف نهاده های کشاورزی ملاک ا نتخاب مزارع بود، به طوریکه مزارع گندم کم نهاده و پرنهاده در هر منطقه به ترتیب بر اساس کمترین و بیشترین مقدار مصرف نهاده ها انتخاب شدند. نمونه برداری خاک در هر یک ازمزارع پرنهاده ، کم نهاده و نیز سیستم طبیعی انجام گرفت و درصد مواد آلی، تعداد باکتری قابل کشت خاک تعیین گردید . درصد مواد آلی خاک در همه مناطق و سیستم های مورد مطالعه پائین بود ولی تحت اثر فعالیت های کشاورزی افزایش نشان داد. تعداد نماتدها تحت تاثیر مواد آلی و رطوبت خاک و نیز میانگین حرارتی سالیانه بوده و در سیستم های کشاورزی برتری قابل توجهی نسبت به سیستم طبیعی در هر منطقه داشت . میانگین تعداد نماتدها در 100 گرم خاک خشک در سیستم های طبیعی شیروان مشهد و گناباد به ترتیب 166، 184، و 132 در سیستم های کم نهاده شیروان مشهد و گناباد به ترتیب550، 459 و 1067 و در سیستم های پر نهاده شیروان مشهد و گناباد به ترتیب 348، 1084 و 485 بود. فعالیت های کشاورزی در مزارع گندم بر باکتری های خاکزی تاثیر منفی نداشته و در بعضی از مناطق تعداد باکتری های قابل کشت خاکزی در سیستم های کشاورزی نسبت به سیستم طبیعی برتری معنی داری داشت. نتایج حاصله نشان داد که در حال حاضر فعالیت های کشاورزی در مناطق مورد مطالعه ، باعث بهبود شرایط برای نماتدها و باکتری های خاکزی شده و تعداد نماتده و باکتری های خاکزی را نسبت به سیستم های طبیعی این مناطق افزایش داده است .
علیرضا خداشناس, علیرضا کوچکی, پرویز رضوانی مقدم کوچکی, امیر لکزیان
PDF
طرح هادی روستایی ، به عنوان نخستین تلاش سازمان یافته و فراگیر ملی برای ساماندهی کالبدی روستاهای کشور، از سال 1367 تا پایان سال 1385 برای بیش از 16440 روستا تهیه و در بیش از 7670 روستا به اجرا در آمده است. به رغم تعامل غیر قابل ا نکار محیط طبیعی روستاها و طرح های توسعه ، همچون طرح های هادی روستایی ؛ ارزیابی قابل استنادی از اثرات اجرای طرح های هادی ، بر محیط زیست سکونتگاه های روستایی کشور ، در دست نیست . بر این اساس تحقیق حاضر ، ضمن تعریف معیارهایی برای ارزیابی پیامدهای طرح های هادی روستایی بر محیط زیست روستاها، بر اساس منابع مرتبط ، چند نمونه از طرح های اجرا شده در روستاهای کشور را مورد بررسی قرا رداده است. از اهم یافته ها می توان به فقدان یا نقص مطالعات محیطی به هنگام تهیه ی طرح ها و همچنین ، پیش بینی نکردن اثرات اجرای پروژه های دهگانه ، بر محیط طبیعی و محیط زیست روستاها ، به هنگام تهیه و سپس اجرای طرح ها اشاره کرد. در نهایت ، بر اساس یافته های حاصل از مطالعات میدانی و جمع بندی نتایج رهنمودهایی برای بازخورد طرح ها و اصلاح رویکرد آنها نسبت به مداخله در محیط طبیعی و محیط زیست روستاها ، ارائه شده است مهم ترین آنها، عبارت است از ، اصلاح شرح خدمات تهیه طرح ها و سوق دادن آنها به سمت اولویت بخشی به مطالعات محیطی وهمچنین ، رویکرد بوم محور در تهیه و اجرای طرح ها
فرهنگ مظفر, سید باقر حسینی , محمد سلیمانی, عباس ترکاشوند
PDF
غلظت سموم کشاورزی ارگانوکلره شامل لیندان، هپتاکلر، آلدرین ، دیلدرین وددت در بافت عضله دو ماهی کپور و سفید در ایستگاه های جنوب غربی دریای خزر ( آستارا، هشتپر، انزلی ، کیاشهر و رامسر) اندازه گیری شد. دراین تحقیق از دستگاه گاز کروماتوگراف مجهز به آشکار ساز تسخیر الکترون Gas Chromatographs Electron Capture Detectors (GC-ECD) استفاده شد. بیشترین غلظت اندازه گیری شده مربو ط به ماهی کپور در ایستگاه انزلی با 964/11 میلی گرم در کیلو گرم بر پایه وزن چربی (335/0 میلی گرم در کیلو گرم بر پایه وزن تر) بود. غلظت آلدرین در تمام نمونه ها غیر قابل تشخیص (کمتر از 001/0 میلی گرم در کیلوگرم بر پایه وزن تر) بود. میانگین غلظت هر سم در تمام نمونه ها اندازه گیری شد که هپتاکلر با 6479/2 میلی گرم در کیلوگرم بر پایه وزن چربی بالاترین غلظت را به خود اختصاص داد (0722/0 میلی گرم در کیلوگرم بر پایه وزن تر) در ایستگاه آستارا، هیچ یک از سموم در نمونه های مورد مطالعه تشخیص داده نشدند. با توجه به میزان جذب قابل قبول روزانه Acceptable Saily Intake (ADI) هر سم، مصرف ماهی کپور ایستگاه های انزلی و رامسر و ماهی سفید ایستگاه هشتپر از نظر آلودگی به سم هپتاکلر و ماهی سفید ایستگاه کیاشهر از نظر آلودگی به سم دیلدرین خطرناک ارزیابی شد. غلظت سموم کشاورزی ارگانوکلره در ماهی های مورد مطالعه نشان می دهد که علاوه بر غلظت های ذکر شده در بالا غلظت سم ددت در ماهی سفید ایستگاه رامسر نیز از حد بیشینه باقی ماندهMaximum Residue Limit (MRL) تجاوز می کند.
وهاب واعظ زاده, علی ماشینچیان مرادی, عباس اسماعیلی ساری, سید محمد رضا فاطمی
PDF
روش هم ارز کده – آگار برای بررسی توانایی دگر آسیبی ارقام گندم (Triticum aestivum) بر رشد گیاهچه علف های هرز پیچک صحرایی (Convolvulus arvensis) و چاودار (Secale cereale) مورد استفاده قرار گرفت. آزمایش طی سال 1384 بصورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با 3 تکرار در آزمایشگاه بخش تحقیقات علف های هرز موسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور انجام شد. در این آزمایش اثر 4 رقم گیاهچه گندم : شیراز و نیک نژاد ( ارقام با قدرت رقابت بالا) و طبسی و روشن ( ارقام با قدرت رقابت پایین ) در 4 تراکم : 0 ، 8، 16 و 24 طول گیاهچه، ریشه چه علف های هرز پیچک صحرایی و چاودار مورد بررسی قرار گرفت. ارقام گندم باعث کاهش صفات مذکور در چاودار شدند. بالاترین تراکم گیاهچه های گندم یعنی 24، حداکثر کاهش را در طول گیاهچه ، ریشه چه و ساقه چه این علف هرز ایجاد نمود. تمام ارقام گندم ، به ویژه در بالاترین تراکم ، باعث کاهش طول گیاهچه و ریشه چه پیچک شدند. در حالی که طول ساقه چه این علف هرز تحت تاثیر تراکم ور قم گندم افزایش یافت .
محمد رضا لبافی حسین آبادی, اسداله حجازی, فریبا میقانی, حمیده خلج, محمدعلی باغستانی
PDF
مقدار شیرابه تولیدي در فرایند تبدیل زباله هاي شهري به کمپوست، به دلیل بالا بودن مقدار رطوبت آن ها شیرابه زیادي تولید می شود. بنابراین اگر زباله هاي شهري به رو شهاي مناسب جم عآوري و مصرف نگردد، می تواند مشکلات زیست محیطی زیادي ایجاد نماید. این تحقیق به منظور بررسی تأثیر شیرابه حاصل از کمپوست زباله شهري بر خصوصیات خاك، عملکرد و اجزاي عملکرد گیاه گندم با چهار تیمار آبیاري با نسبت هاي مختلف شیرابه با آب ( T0 = آب معمولی، T20= 20، T40= 40، T60= 60 60 درص حجمی شیرابه با آب) به صورت طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار در شرایط گلخانه بر گیاه گندم انجام شد. نتایج بدست آمده بیانگر اثرات معنی دار نسبت هاي مختلف شیرابه به آب بر pH ، هدایت الکتریکی عصاره اشباع ، درصد کربن آلی، نیتروژن کل و فسفر قابل دسترس در خاك، عملکرد و اجزاي عملکرد گندم متناسب با افزایش نسبت شیرابه به آب است. هدایت الکتریکی عصاره اشباع، درصد کربن آلی، نیتروژن کل و فسفر قابل دسترس در خاك با افزایش غلظت شیرابه افزایش داشت و حداکثر آنها در تیمار T_GOبود. تعداد دانه در سنبله، ارتفاع گیاه، وزن دانه در سنبله، عملکرد کاه و کلش و دانه در تیمار 20 T نسبت به شاهد بترتیب 5/43، 8/13، 2/58، 3/46، 1/57 درصدافزایش معنی داري داشت .(p ≤0/ 57) (طول سنبله و وزن هزار دانه در تیمار 20 T (نسبت شیرابه به آب 80/20) در مقایسه با شاهد تفاوت معنی داری را نشان نداد. افزایش غلظت شیرابه به بیش از 20 درصد حجمی، عملکرد و اجزاي عملکرد گندم را نسبت به شاهد کاهش داد که احتمالا به دلیل افزایش شوري خاك و اثرات منفی آن بر این پارامترها می باشد.
علیرضا آستارایی, فرشته الماسیان
PDF