دوره 4, شماره 4

زمستان 1385

فهرست مطالب

علوم پایه

یون نيترات از مهم ترین آلاينده های منابع آب آشاميدنی شهر اراک می باشد. بر اساس نتايج آخرین تحقيقات، مشخص شده که غلظت نيترات حدود 80 درصد شبکه تامين آب آشاميدنی از شهر بالای 10 ميلی گرم در ليتر ( براساس نيتروژن) است که بر اساس استانداردهای معتبر داخلی و بین المللی غیر قابل مصرف برای آشاميدن می باشد. از آنجا کعه در دنیای امروز تصميم گيری و برنامه ريزی در سطوح کلان در تمام زمينه ها به خصوص در مورد مسايل زيست محيطی بدونبدون مشارکت مردم امکان پذير نيست، بنابراين لزوم آگاهی اقشار مختلف جامعه در مورد معضلات زيست محيطی هر منطقه بسیار ضروری است . هدف از انجام اين تحقيق تعيين ميزان آگاهی افکار عمومی مردم شهر اراک نسبت به آلودگی نیتراتی منابع آب آشاميدنی اين شهر و سنجش نحوه برخوردهای متفاوتی است که با اين معضل زيست محيطی داشته اند. اطلاعات و داده های لازم جهت تحقيق از پرسش نامه هایی به دست آمده است که در مناطق مختلف شهر توزيع و سپس جمع آوری و با استفاده از نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحليل آماری قرار گرفت. تحقيقات اولیه نشان می دهد که تقريبا 90 درصد افرادی که مورد پرسش واقع شده اند از پايين بودن کيفيت ظاهری آب آشاميدنی شهر اراک با اطلاع هستند ولی تنها 38 درصد از افراد مزبور از بالا بودن غلظت نيترات در منابع آب آشاميدنی شهر مطلع هستند از اين ميان تنها 15 درصد از افراد مورد پرسش واقع شده از مخابرات بهداشتی بالا بودن غلظت آلاينده نيترات در آب آشاميدنی آگاهی دارند و عکس العمل تقريبا جدی در قبال اين موضوع اتخاذ کرده اند. براساس نتايج اين تحقيق اگر چه ارتباط منطقی بین سطح تحصيلات افراد و ميزان آگاهی از کيفيت آب آشاميدنی وجود داشت ولی ارتباطی بین سطح تحصيلات افراد با ميزان آگاهی از بالا بودن غلظت نيترات و یا مخاطرات بهداشتی آن مشاهده نشد.
محمدسعید مقدسی, سیدمحمدرضا علوی مقدم, رضا مکنون, عبدالرضا مقدسی
PDF
از عوامل متاثر از سیاست های انسانی محیط تغییر سیمای سرزمین ها است . "تغییر سیمای سرزمین " به مفهوم تغییر ساخت و عملکرد تمامیت فضایی و بصری فضای زیست انسان – یکی کننده جغرافیا، موجودات زنده، و مصنوعات انسان ساخت- به دنبال کنش ها و واکنش های متقابل بوم شناختی و انسان شناختی در طول زمان حاصل می آید. "تغییر بوم شناختی سیمای سرزمین" از جمله مفاهیم عمده در برنامه ریزی پایداری است که به عنوان یک اصل علمی عمده در تصمیم سازی های مربوط به کاربری زمین و پوشش زمین مورد استفاده قرار می گیرد . پژوهشگران مطالعات تغییر سیمای سرزمین مسیر "مطالعات تغییر بوم شناختی سیمای سرزمین " را راهبری کرده ، پاسخگوی توسعه رویکردهای میان دانشی در این زمینه هستند. روند ا صلی این تلاش های میان دانشی لزوم تمرکز بر علت ها و معلول های تحرکات تخصیص زمین و پوشش زمین واثرات بوم شناختی – انسان شناختی برنامه ریزی های سیاستی و مدیریتی توسعه پایدار سیمای سرزمین ها است . گرچه مطالعات تغییر بوم شناختی سیمای سرزمین تمرکز اصلی تلاش های پژوهشی مشترک در این زمینه است، لیکن لزوم شناسایی برنامه ای عملی که این تشریک مساعی را محقق بگرداند مورد توجه بسیار است. این مطالعه درصدد است راهبردی علمی در ارائه این برنامه عملی معرفی نماید تا سوالات و پیامدهای کلیدی بحث، از جمله طبیعت میان دانشی – دانشی مطالعات، پاسخ داده شوند. در مدلسازی استنتاجی مطالعه ، به دنبال رویکردهای "تعادل یابی سیستم های محیطی "و "پایدار سازی سیستم های سیمای سرزمین "مدل های برنامه ریزی پایداری محیط ، "تعالی خواهی عملکرد شبکه سیستم های بومی – انسانی محیط " از طریق مطالعات میان دانشی تغییر بوم شناختی – انسان شناختی فضا در بعد زمان (بومی- فضایی – زمانی ) قابل کنترل میگ ردد. طی این مقاله برنامه توسعه پژوهش در حوزه "مطالعات میان دانشی تغییر بوم شناختی سیمای سرزمین "از طریق ارائه یک برنامه راهبردی ، مشتمل بر چهار حوزه "جهان بینی پژوهش"؛ "قانونگذاری پژوهش" ،" سیاستگذاری پژوهش" و" برنامه ریزی پژوهش" ، معرفی میگردد
شهیندخت برق جلوه
PDF
ویژگی های کششی ، میزان تراوایی نسبت به بخار آب و اکسیژن و میزان حلالیت در آب در رطوبت های نسبی (RH) تحت بررسی در فیلم های خوراکی تهیه شده از نشاسته نخود، اندازه گیری و با فیلم های خوراکی مرسوم و مورد استفاده مقایسه گردید. افزودن گلیسرول به فیلم های نشاسته نخود که تورم و باد کردگی گرانول های حاوی آمیلوز و توزیع یکنواخت آنها در بین ژل های آمیلوپکتین را در پی داشته ، در رطوبت نسبی 90 درصد، به طور معنی داری میزان کش آمدگی فیلم را افزایش داد . با افزایش رطوبت نسبی از 51 به 90 درصد قدرت کششی فیلم تولیدی کاهش و میزان کش آمدگی افزایش یافت. میزان تراوایی بخار آب دراین فیلم 130 تا 150 g mm/m2/d/kpa تعین گردید . میزان تراوایی نسبت به اکسیژن در رطوبت نسبی کمتر از(cm3 um/m2/d/kpa) بوده و میزان آن 2/1 تا 4/1(cm3 um/m2/d/kpa) در رطوبت نسبی 45 درصد شد. حلالیت در آب فیلم تولیدی 32 درصد بود. فیلم نسبت به اکسیژن تراوایی پائین و قابلیت کشش بالایی داشت
مجید جوانمرد, علیرضا بصیری
PDF
شهرستان اسلام شهر در 10 کیلومتری جنوب شهر تهران قرار دارد. بر اساس آخرین بررسی های به عمل آمده مساحت این شهر در حدود 245 کیلومتر مربع است و جمعیتی قریب به 500 هزار نفر در آن زندگی می کنند. شهرستان اسلام شهر در نواحی میانی شمال غرب فلات مرکزی ا یران و در دشت جنوب تهران ساخته شده است. دشت جنوب تهران از سازند آبرفتهای کنونی ریز دانه و رس های قرمز رنگ پوشیده شده است که منشاء خاک های منطقه اسلام شهر نیز از آن است. با گسترش شهر و صنایع و... میزان آلودگی خاک ، آب و هوای شهرها نیز افزایش می یابد. گزارش حاضر نتیجه یک طرح پژوهشی درمورد بررسی میزان آلودگی خاک فضاهای سبز داخل این شهر است. در این پژوهش مقادیر تجزیه شده از نمونه های خاک فضاهای سبز اسلام شهر با میانگین پوسته فوقانی زمین و استاندارد خاک های دنیا ازجمله خاک کشور چین ( به دلیل مشابهت زیاد) مقایسه گردید. نتایج به دست آمده از مقایسه این داده ها نشان می دهد که خاک فضاهای سبز اسلام شهر از نظر آلودگی نزدیک به درجه اول آلودگی خاک ها می باشد. این بدان معنی است که این خاک ها هنوز آلوده نیستند و ازنظر کاشت گیاهان وکشاورزی مشکل دار محسوب نمی شوند. اگر چه اغلب داده ها نزدیک مرز آلودگی مرحله اول هستند. همچنین این داده ها نشان می دهند که مقدار غلظت عناصراندازه گیری شده درنمونه های خاک فضاهای سبز اسلام شهر نسبت به ترکیب بخش بالائی پوسته زمین غنی شده اند. این مطلب موید آن است که این خاک ها توسط کودهای شیمیایی ، سموم کشاورزی و آلودگی های صنعتی و خودروها تا حدی آلوده شده اند. در نمونه های تجزیه شده از بخش های مختلف فضاهای سبز اسلام شهر مشخص شد که نمونه های خیابان مهدیه و نوری دارای آلودگی بیشتی نسبت به بقیه مناطق هستند و نمونه های ابتدای شهرک واوان از آلودگی کمتری برخوردار می باشند. علت آن است که خیابان مهدیه ونوری جایگاه تمرکز بخش عمده ای از تعمیرگاه ها و محل تردد خودروهای سنگین و سبک است و خاک های آن محل از قدمت بیشتری نیز برخوردارند. در حالی که چنین عوامل آلوده کننده ای در ابتدای شهرک واوان کمتر بوده و خاک های آن محل نیز جوان تر هستند و کمتر تحت تاثیر آلودگی قرار گرفته اند. نتایج این پژوهش نشان داد که خاک فضاهای سبز اسلام شهر در مرز آلودگی مرحله اول قرار دارند. با توجه به قدمت کم گسترش شهرنشینی در طی 15 سال گذشته در این منطقهر، این داده ها نشان از سرعت زیاد آلودگی دراین خاک ها دارد.
محمد یزدی, نرگس بهزاد
PDF
شناخت ماهیت پیچیده جهان ودرک فرآیندها و روابط میان اجزاء آن همواره یکی از اهداف علوم معاصر بوده است. از سویی پیچیدگی جهان در تضاد با سادگی قوانین فیزیکی قرار دارد. در دهه های اخیر بررسی این روابط و مطالعه آنها در شکل جدیدی از علوم ارائه گردیده است که توانسته ماهیت این فرایندها را توجیه نماید. اگرچه درک این رفتارها منجر به وضع قوانین جدیدی نشده است اما ره یافت حاصل از آن مفاهیم فیزیک و ریاضیات کلاسیک را به چالش کشیده است. در دهه های آخر قرن بیستم مطالعه رفتارهای غیر خطی و پویای سیستم ها و نتایج حاصل از آنها در قالب تئوری آشوب و نهایتا پیچیدگی ارائه و منجر به درک عمیق تری از قوانین حاکم بر جهان شده است. در این میان پیچیدگی بواسطه ارتباط تنگاتنگ با تئوری آشوب، اغلب مفاهیم ارائه شده در این تئوری را بسط داده و مجموعه حاصل از آن را در قالب تئوری پیچیدگی ارائه کرده است. در این رویکرد، برخلاف پندارهای پیشین چنین انگاشته می شود که قوانین یا رفتارهای ساده می توانند در بسط و تکرار خود منجر به بروز رفتارهای بسیار پیچیده شوند. درعین حال رفتارهای پیچیده در نتیجه تعاملات میان سیستم پیچیده و محیط پیرامون آن حاصل می شوند. در مجموعه سیستم های موجود سیستم های اکولوژیک از اهمیت خاصی برخوردارند زیرا عامل مهمی در برقراری و تعادل چرخه حیات محسوب می گردند. سیستم های اکولوژیک بخش عمده ای از طبیعت پیرامون ما را تشکیل می دهند که شناخت فرآیندها و مکانیسم های حاکم و درک ماهیت روابط میان اجزای آنها می تواند رهیافت مناسبی از چگونگی ساز و کار سیستم های پیچیده فراهم آورد. سیمای سرزمین و به عبارتی دیگر منظر یکی از این سیستم های اکولوژیک به شمار می رود که با توجه به ویژگی های خود قادر است در مقابله با تغییرات پارامترهای محیطی و اختلالات وارده به آن پاسخ مناسبی ارائه نماید. شناخت این فرآیندها می تواند ره یافت مناسبی ازمکانیسم های موجود در سیستم های اکولوژیک فراهم آورد و در نهایت زمینه مناسبی را برای شناخت عملکرد سیستم های پیچیده و در سطحی بالاتر ، سیستم های زنده و رفتارهای اجتماعی و سازمانی آنها فراهم آورد.
محمد رضا مثنوی, هادی سلطانی فرد
PDF
استفاده از علم سنجش از دور در تهیه نقشه پراکنش ا راضی و آمار سطح زیر کشت گندم در شهرستان بهار همدان مدنظر قرار گرفته است از این رو با انجام مطالعات پایه در مورد این محصول کشاورزی بر اساس سطح شهرستان و تحقیق در خصوص تکنیک های مناسب پردازش تصویر، تصاویر ماهواره اسپات در دو زمان مورد استفاده قرار گرفتند. تابع تحلیل تشخیص به عنوان یک روش آماری چند متغیره برای طبقه بندی کلاس های کشاورزی بر روی تصاویر مورد استفاده قرا رگرفت تصاویر دو زمانه ماهواره SPOT با الگوریتم چند مقیاسه قطعه بندی شدند سپس خصوصیات آماری پیکسل های محاط در هر قطعه به عنوان متغیرهای تحلیل تشخیص در نظر گرفته شدند . بعد از انجام تحلیل تشخیص گام به گام ، قطعات تصویر با استفاده ازتوابع تشخیص حاصله ازنمونه های آموزشی در چند مرحله طبقه بندی شدند. دقت تفکیک و دقت طبقه بندی به عنوان مفاهیمی جداگانه شناخته شدند از طرف دیگر تحلیل تشخیص پیکسل مبنا با در نظر گرفتن پیکسل های هر باند به عنوان متغیرهای ورودی تحلیل به صورت جداگانه انجام پذیرفت. با مقایسه نتایج هر دو روش مشخص گردید که روش پیکسل مبنا در تفکیک گندم از سایر کلاس ها از جمله جو دقت بیشتری دارد.
مرتضی عاشورلو, عباس علیمحمدی, پرویز رضائیان, داود عاشورلو
PDF
یکی از مشکلات جانبی تولید کود کمپوست در کشور وجود مقادیر زیاد رطوبت( بیش از 70درصد ) در زباله است که منجر به تولید شیرابه کمپوست می شود که اگر به نحو مطلوب جمع آوری و کنترل نشود، مشکلات زیست محیطی مانند آلودگی خاک و آب های زیرزمینی را به وجود خواهد آورد. به طور کلی تصفیه به منظور پاک سازی از آلودگی های باکتریایی یا شیمیایی انجام می شود. از فرایند های متداول در تصفیه خانه های آب عمل انعقاد است که به عنوان پیش فرایندی فیلتراسیون را کامل خواهد کرد. برای این منظور از مواد منعقد کننده ای چون کلرید آهن ، آلوم و غیره استفاده می شود به منظور بررسی اثر سه منعقد کننده مختلف سولفات مس ، کلرید آهن و بنزوات سدیم بر گندزدایی وبرخی خصوصیات شیمیایی شیرابه ، آزمایشی با 4 تیمار اصلی : 1- شاهد( شیرابه خالص ، L) ، 2- شیرابه + سولفات مس (Lcs) ، 3- شیرابه + کلرید آهن (Lcf) ، 4- شیرابه + بنزوات سدیم (Lsb) هر کدام در دو سطح 40 و 80 میلی گرم بر لیتر به عنوان تیمارهای فرعی در قالب طرح کاملا تصادفی به صورت فاکتوریل به سه تکرار در شرایط آزمایشگاه انجام گرفت. نتایج آزمایش نشان داد استفاده از هر سه ترکیب شیمیایی هدایت الکتریکی و مقدار کربن آلی محلول تیمارهای آزمایشی نسبت به تیمار شاهد(شیرابه خالص) کاهش داشت . در حالی که مقدار PH در تیمارهای آزمایشی تفاوت معنی داری نداشت مقایسه دو سطح نمک مصرفی با یکدیگر نشان داد که مقدار 40 میلی گرم بر لیتر نمک نسبت به 80 میلی گرم بر لیتر درکاهش تعداد میکرواورگانیسم ها کارائی بهتری داشت. تیمارهای آزمایشی کلرید آهن 40 میلی گرم بر لیتر و بنزوات سدیم 40 و 80 میلی گرم بر لیتر بیشترین تاثیر را برکاهش تعداد کل میکروارگانیسم ها و تعداد باکتری ها نشان دادند. تیمار سولفات مس 40 میلی گرم بر لیتر کارایی زیادی در کاهش تعداد کلی فرم های مدفوعی و غیر مدفوعی داشت در حالی که تیمار بنزوات سدیم 40 میلی گرم بر لیتر حداکثر کاهش را در تعداد قارچ ها نشان داد .
علیرضا آستارایی, مهرنوش اسکندری
PDF
در این تحقیق به منظور بررسی اثرات کارگاه های پرورش ماهی قزل آلای رنگین کمان بر کیفیت آب رودخانه هراز و روند خودپالایی آن ، چهار کارگاه تکثیر و پرورش ماهی و ده ایستگاه نمونه برداری انتخاب شدند. اندازه گیری خصوصیات فیزیکوشیمیایی و مواد مغذی آب شاملT^(°C) ، 〖DO〗^ pH,〖BOD〗_5 ، سخت کل ، TDS ، TSS ، کدورت ، EC ، 〖PO〗_4 ، 〖NH〗_4 ،NO〖 〗_3، 〖NO〗_2و در هر دو ماه یک بار و در یک دوره یکساله صورت گرفت . نتایج حاصل از آنالیزها نشان داد که دامنه مقدار متوسط پارامترها در ایستگاه های مختلف در مدت بررسی برای دما، 7/11-9/8 درجه سانتی گراد، DO 3/11 – 7/8 میلی گرم در لیتر، BOD5 9/5- 95/2 میلی گرم در لیتر،PH 9/7-4/7 ، سختی کل 245- 160 میلی گرم در لیتر، TDS247- 209 میلی گرم در لیتر،TSS 156- 62 میلی گرم در لیتر ؛ کدورت NTU 76-2/21، EC 491-398 میکروموس بر سانتی متر ، 〖PO〗_4 115/0-014-0 میلی گرم در لیتر، 〖NH〗_4 783/0 -014-0 میلی گرم در لیتر،، 〖NO〗_3 49-1-74/0 میلی گرم در لیتر، وNO _2 021/0- 003/0 میلی گرم در لیتر متغیر بود. در این مطالعه مقادیر پارامتر های فوق در ایستگاه های مختلف دارای نوساناتی بوده و برخی از آن ها شامل DO ، TSS ، 〖NH〗_4 ، و کدورت در ایستگاه های مختلف اختلاف معنی داری داشتند که نتیجه تاثیر مزارع پرورش ماهی و خودپالایی رودخانه می باشد. این فاکتورها در فصول مختلف سال نیز در تغییر بوده که علت اصلی آن تغییر شرایط محیطی و شدت فعالیت کارگاه ها می باشد .
مهدی نادری جلوار, عباس اسماعیلی ساری, سید جعفر سیف آبادی, اصغر عبدلی
PDF