دوره 9, شماره 4

زمستان 1390

فهرست مطالب

علوم پایه

یکی از اهداف اساسی از طراحی و اجراي طرح تجهیز و نوسازي اراضی شالیزاري کاهش مصرف نهادهها به خصوص نهادههاي شیمیایی نظیر انواع کود و سموم شیمیایی میباشد. این مقاله با هدف مقایسه پایداري مصرف نهادههاي شیمیایی در مزارع شالیکاري سنتی و تجهیز شده در محدوه استان گیلان تدوین گردیده است. این پژوهش به صورت میدانی انجام گرفته و دادههاي لازم براي آن، از طریق روش نمونهگیري طبقهاي تصادفی شامل 176 شالیکار داراي اراضی سنتی و 188 شالیکار داراي اراضی تجهیز شده، جمعآوري شد. ابزار تحقیق پرسشنامه بوده که پایایی آن با استفاده از ضریب آلفاي کرونباخ نزدیک به 0/65 محاسبه گردید. نتایج تحقیق نشان داد میزان مصرف کود شیمیایی شالیکاران داراي اراضی تجهیز و نوسازي شده به طور متوسط با مصرف 363 کیلوگرم انواع کودهاي شیمیایی در هکتار به میزان 55 کیلوگرم در هکتار به طور متوسط کود بیشتري از شالیکاران سنتی است این میزان از مقدار میانگین لازم براي مزارع بیشتر میباشد و شالیکاران داراي اراضی تجهیز شده (با مصرف5/7 کیلوگرم سم در هکتار)، نسبت به شالیکاران داراي اراضی سنتی (با مصرف 7/1 کیلوگرم در هکتار) سم کمتري مصرف مینمایند همچنین نتایج آزمون t-تست نشان داد در هر دو گروه شالیکاران داراي اراضی سنتی و شالیکاران داراي اراضی تجهیز و نوسازي شده میزان استفاده از زنبور تریکوگراما ( مبارزه بیولوژیک) تقریباً برابر ولی به لحاظ میزان مصرف کود حیوانی پوسیده شالیکاران داراي اراضی تجهیز و نوسازي شده به مراتب بیشتر از شالیکاران داراي اراضی سنتی کود حیوانی در مزارع استفاده میکنند همچنین به لحاظ میزان مصرف کود شیمیایی دو جامعه اختلاف معنیداري دارند و میزان مصرف کود اوره در شالیکاران تجهیز شده بیشتر است ولی به لحاظ میزان مصرف سموم شیمیایی شالیکاران سنتی سموم شیمیایی به خصوص آفت کشهاي بیشتري مصرف مینمایند.
محمدصادق ابراهیمی, خلیل کلانتری, علی اسدی, سیدحمید موحد محمدي, ایرج صالح
PDF
دنیای امروز در حالی وارد هزاره جدید شده است که بی تردید گردشگری به یکی از پایه های پر رونق اقتصاد جهانی تبدیل گردیده و بنا بر مشاهدات، رفته رفته به عنوان منبع عمده درآمد بسیاری از کشورها به حساب می آید. گردشگری در کنار منافع گسترده اش ، می تواند پیامدهای منفی بسیاری نیز به بار آورد که مقابله با این گونه پیامده ها به داشتن رویکرد مناسب و پیش نگری از سوی برنامه ریزان و مدیران ، به ویژه در بخش دولتی بر می گردد. در این نوشتار تلاش شده است تا در پرتو بررسی رویکردهای توسعه گردشگری ، مناسب ترین رویکرد در رابطه با توسعه اجتماعات محلی انتخاب شود . رویکردهای یاد شده تحت عناوین انبوه گرایی ، اقتصادی (صنعت – محور) ، فضایی – جغرافیایی ، اجتماع – محور، و توسعه پایدار دسته بندی شده اند و پس از شرح یکایک آن ها، تحلیل قیاسی و سنجش نقاط قوت و ضعف درونی و فرصت ها وتهدید های بیرونی آن ها انجام گرفته و در نهایت ، جمع بندی ونتیجه گیری برای اتخاذ رویکرد بهینه توسعه گردشگری در خدمت توسعه اجتماعات محلی صورت گرفته است.
حسن اسماعیل زاده, مظفر صرافی, جمیله توکلی نیا
PDF
فلزات سنگین ازمهم ترین آلاینده های سمی در اکوسیستم های آبی بوده که پرندگان آبزی موجود در این زیستگاه ها در معرض بسیاری از این آلاینده ها قرار می گیرند. سمیت این فلزات روی کاکایی سیبری در ذخیره گاه زیست کره حرا تا کنون در ایران گزارش نشده است. هدف از تاحقیق حاضر اندازه گیری میزان فلزات سنگین سرب، کادمیوم و روی در اندام های کلیه ، کبد و عضله گونه کاکایی سیبری (Larus heuglini) درذخیره گاه زیست کره حرا می باشد . تعداد 15 پرنده کاکایی سیبری از این ذخیره گاه در آبان ماه 1389 جمع آوری شدند. نتایج نشان می دهد که میزان عناصر در کلیه بیشترین و در ماهیچه کم ترین غلظت را دارا بود. غلظت فلزات سنگین در بین بافت های مختلف به لحاظ آماری دارای اختلاف معنی داری می باشند (p<0/ 05 در صورتیکه در میانگین غلظت عناصر بین پرندگان بالغ با نابالغ اختلاف آماری مشاهده نگردید. نتایج این تحقیقات قرار گیری شدید پرنده به فلزات کادمیوم و روی را نشان نمی دهد، در حالی که در برخی داده ها در مورد فلز سرب این حقیقت وجودداشت. به نظر می رسد غلظت عنصر سرب در کلیه و کبد کاکایی سیبری ، احتمالا در معرض تماس به آلودگی در زمان نزدیک بوده است.
ابراهیم هوشیاری, علیرضا پور خباز
PDF
یکی ازاهداف اساسی از طراحی و اجرای طرح تجهیز و نوسازی اراضی شالیزاری کاهش مصرف نهاده ها به خصوص نهاده های شیمیایی نظیر انواع کود و سموم شیمیایی می باشد .این مقاله با هدف مقایسه پایداری مصرف نهاده های شیمیایی در مزارع شالیکاری سنتی و تجهیز شده در محدود استان گیلان تدوین گردیده است. این پژوه شبه صورت میدانی انجام گرفته و داده های لازم برای آن ، از طریق روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی شامل 176 شالیکار دارای اراضی سنتی و 188 شالیکار دارای اراضی تجهیز شده، جمع آوری شد. ابزار تحقیق پرسشنامه بوده که پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ نزدیک به 65/0 محاسبه گردید. نتایج تحقیق نشان داد میزان مصرف کود شیمیایی شالیکاران دارای اراضی تجهیز و نوسازی شده به طور متوسط با مصرف 363 کیلوگرم انواع کودهای شیمیایی در هکتار به میزان 55 کیلوگرم درهکتار به طور متوسط کود بیشتری از شالیکاران سنتی است این میزان از مقدار میانگین لازم برای مزارع بیشتر می باشد و شالیکاران دارای اراضی تجهیز شده ( با مصرف 7/5 کیلوگرم سم در هکتار ) ، نسبت به شالیکاران دارای اراضی سنتی ( با مصرف 1/7 کیلوگرم در هکتار ) سم کمتری مصرف می نمایند همچنین نتایج آزمون - تست نشان داد درهر دو گروه شالیکاران دارای اراضی سنتی و شالیکاران دارای اراضی تجهیز ونوسازی شده میزان استفاده از زنبور تریکوگراما( مبارزه بیولوژیک) تقریبا برابر ولی به لحاظ میزان مصرف کود حیوانی پوسیده شالیکاران دارای اراضی تجهیز ونوسازی شده به مراتب بیشتر از شالیکاران دارای اراضی سنتی کود حیوانی در مزارع استفاده می کنند همچنین به لحاظ میزان مصرف کود شیمیایی دو جامعه اختلاف معنی داری دارندو میزان مصرف کود اوره در شالیکاران تجهیز شده بیشتر است ولی به لحاظ میزان مصرف سموم شیمیایی شالیکاران سنتی سموم شیمیایی به خصوص آفت کش های بیشتری مصرف می نمایند.
محمد صادق ابراهیمی, خلیل کلانتری, علی اسدی, سید حمید موحد محمدی, ایرج صالح
PDF
با توجه به مصرف بی رویه سوخت های فسیلی که امروزه در کشور ما در جریان است و انتشار گاز های گلخانه ای ناشی از مصرف سوخت های فسیلی که خطرهای زیادی برای محیط زیست و در نتیجه انسان به همراه دارد، تمام تلاش ها بر آن است که مصرف انرژی به ویژه سوخت های فسیلی تا حد امکان کاهش یابد . بخش کشاورزی نیز از این موضوع مهم وحیاتی مستثنی نیست . هدف از این تحقیق عبارت بود از (1) برآورد میزان سوخت مصرفی و انرژی مربوطه در تولید گندم در گرگان (2) برآورداثر زیست محیطی مرتبط با مصرف سوخت با استفاده از شاخص پتانسیل گرمایش جهانی ، و (3) ارائه پیشنهادهایی جهت بهینه سازی مصرف سوخت در تولید گندم در گرگان . جمع آوری داده ها از طریق نظارت بر ماشین آلات و نهاده های مصرفی (سوخت )در طول عملیات زراعی در 6 مزرعه تولید گندم جمع آوری شد.آنالیز داده ها در سه بخش مصرف سوخت ، انرژی سوخت مصرفی و تولید گازهای گلخانه ای ناشی از سوخت مصرفی صورت گرفت . میزان مصرف سوخت در این 6 مزرعه ، بین 53 الی 123 لیتر درهکتار و همچنین انرژی حاصل از آن بین 2026 الی 4664 مگاژول درهکتار متغیر بود. بررسی ها نشان داد که عملیات تهیه زمین با 5/59 درصد بالاترین سهم را در مصرف سوخت داشته است و به دنبال آن عملیات برداشت، آبیاری و کاشت هر کدام به ترتیب با 5/10 ، 4/9 و 1/8 درصد در رتبه های بعدی قرار داشتند. همچنین متوسط تولید گازهای گلخانه ای CO2 CH4, ، و (N2O ناشی از مصرف سوخت های فسیلی در این 6 مزرعه ، معادل 244 کیلوگرم CO2 در هکتار بود. نتیجه گیری شد که با مدیریت زراعی مناسب تر و انجام تحقیقات بیشتر امکان صرفه جویی در مصرف سوخت و کاهش تولید گازهای گلخانه ای وجود دارد
محمد حسین رجبی, افشین سلطانی, بیتا وحیدنیا, ابراهیم زینلی, الیاس سلطانی
PDF
به منظور بررسی مقاومت سوروف به برخی علف کش های رایج در مزارع برنج استان های گیلان ، مازندران و فارس در طی سال های 1385- 1384 آزمایش های گلخانه ای و زیست سنجی بذر در پتری دیش بر روی 37 توده جمع آوری شده این گیاه از این استان ها صورت گرفتند.آزمایش های غربال کردن توده ها برای هر استان و هر علف کش به صورت جداگانه و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار و آزمایش های زیست سنجی بذر نیز به صورت جداگانه و در قالب طرح کاملا تصادفی انجام شد. برای سه علف کش بوتاکلر، مولینات وتیوبنکارب سه استان ، آزمایش های غربال کردن درگلدان های بدون زهکش با حدود 8 سانتی متر غرقاب و برای پروپانیل از گلدان های معمولی استفاده شد. چهار هفته پس از سمپاشی درصد وزن خشک توده ها و درصد گیاهان زنده باقی مانده هر توده نسبت به شاهد ( بدون سمپاشی ) و نیز ارزیابی چشمی بر اساس جدول استاندارد EWRC ثبت شد در آزمایش های زیست سنجی بذر، برایتعیین دزی از علف کش که باعث 50 درصد بازدارندگی رشد ریشه چه و یا ساقه چه توده حساس نسبت به شاهد (آب مقطر) می شود ،(ID 50 ، دامنه ای از مقادیر مختلف هر علف کش بر توده حساس اعمال شد. در مرحله بعد واکنش کلیه توده ها بهID 50 توده حساس سنجیده شد. در این آزمایش ها اندازه طول ریشه چه(برای علف کش پروپانیل ) و طول ساقه چه(برای سه علف کش بوتاکلر، مولینات و تیوبنکارب) توده ها، هفت روز پس از کاربرد علف کش به بذور جوانه زده مورد سنجش قرار گرفت. نتایج حاصل از کلیه آزمایش های گلخانه ای و زیست سنجی بذر در پتری دیش نشان داد که علیرغم وجود تفاوت در عکس العمل توده ها نسبت به علف کش های مختلف هیچ یک از توده های جمع آوری شده از سه استان گیلان، مازندران و فارس به علف کش های پروپانیل ، بوتا کلر، مولینات و تیوبنکارب مقاومت نشان ندارند. بنابر این با توجه به مشابه بودن نتایج آزمایش های گلخانه ای و زیست سنجی بذر در پتری دیش ، می توان از روش زیست سنجی بذر در پتری دیش به عنوان یک روش آسان ترو سریع تر برای غربال کردن توده های حساس و مشکوک به مقاومت در سوروف استفاده کرد .
محمد بیطرفان , حسن محمدعلیزاده , اسکندر زند, بیژن یعقوبی , فاطمه بناکاشانی
PDF
استفاده بی رویه علف کش ها علاوه بر آثار زیانبار زیست محیطی ، مقاومت بیش از پیش علف های هرز به این مواد شیمیایی را بدنبال داشته و در نتیجه ظهور گونه های مقاوم تر یکی از مهم ترین تبعات آن است. به همین جهت در حال حاضر تلاش جهانی به منظور یافتن عصاره های طبیعی برای کنترل علف های هرز در حال انجام است. آشکار است که هر گونه موفقیت در این امر به کاهش قابل توجه علف کش های شیمیایی منجر خواهد شد. این پدیده که با عنوان آللوپاتی شناخته می شود ، اثر متقابل گیاهان بر یکدیگر از نقطه نظر مواد شیمیایی را به نمایش می گذارد. این تحقیق نیز بر اساس بررسی عصاره های گوناگون تهیه شده از بقایای چند گیاه زراعی (گندم ، جو و کلزا) بر میزان و سرعت جوانه زنی و نیز رشد گیاهچه برخی گونه های علف هرز (سلمه تره ، سوروف و تاج خروس ) و یک گونه گیاه زراعی (گوجه فرنگی ) طراحی و انجام شده از آب مقطر نیز به عنوان تیمار شاهد استفاده گردید. این طرح بصورت فاکتوریل و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در دو شرایط آزمایشگاه و گلخانه به اجرا در آمد. نتایج نشان داد که برخی عصاره های گیاهی می تواند میزان و سرعت جوانه زنی برخی علف های هرز را بطور موثری کاهش داده و از رشد اولیه آنان نیز بکاهد . اعمال عصاره های گندم بر گیاه سوروف ، عصاره کلزا بر گیاه گوجه فرنگی و عصاره کلزا بر گیاه تاج خروس ، جوانه زنی آنها را کاهش داد، در نتیجه کاربرد این عصاره ها برکنترل علف های هرز مانند سوروف و تاج خروس می تواند موثر باشد. با این حال نتایج این تحقیق نشان داد که باید در کاربرد عصاره ها ر گیاهان گوناگون دقت کافی داشت زیرا برخی ازعصاره ها بر عکس عمل نموده ودر تشدید جوانی زنی و رشد برخی گیاهان موثر بودند. به عنوان مثال کاربرد عصاره کلزابر گیاه سوروف جوانه زنی آن را افزایش داد.
جعفر کامبوزیا, شهرزاد نوین
PDF
به منظور بررسی خصوصیات کمی و کیفی آفتابگردان (Helianthus annuus L.) تحت تاثیر کود زیستی و گندم زمستانه به عنوان کود سبز در ترکیب با منبع تلفیقی نیتروژن (شیمیایی – دامی ) ، آزمایشی در سال زراعی 1387 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس تهران اجرا گردید . این آزمایش به صورت کرت های یک بار خرد شده در قالب طرح بلو ک های تصادفی با سه تکرار به اجرا در آمد. عامل اصلی 7 سطح کود شامل : F_1 (100 درصد دامی ) ، F_2 (25 درصد شیمیایی و 75 درصد دامی ) ، F_3 (50 درصد شیمیایی 50 درصد دامی ) ، F_4 (75 در صد شیمیایی و 25 در صد دامی ) ، F_5 (100 درصد شیمیایی) ، F_6 (کود سبز و 50 درصد شیمیایی و 50 درصد دامی ) F_7 ( کود سبز و 25 درصد شیمیایی و 75 در صد دامی ) و تیمار با باکتری های افزاینده رشد (ازتوباکتروآزوسپریلوم ) به عنوان عامل فرعی در 2 سطح شامل : I_1 (بذرهای تلقیح شده) و I_0 (بذرهای تلقیح نشده) بود . نتایج به دست آمده نشان داد که عملکرد دانه ، بیولوژیک واجزای عملکرد به طور معنی داری در سیستم های تغذیه تلفیقی بیشتر از سایر سیستم های شیمیایی و آلی بود. تیمار F_6 در بین تیمارهای سیستم تغذیه عملکرد دانه (5/2034 کیلوگرم در هکتار ) ، وزن طبق (06/90 گرم )، قطر طبق (40/19 سانتی متر)، وزن هزاردانه (99/67 گرم ) و تعداد دانه در طبق (5/925 ) بیشتری را به خود اختصاص داد(F6>F3>F4>F7>F2>F5>F1 تلقیح بذر ها با باکتری های افزاینده رشد موجب بهبود اجزای عملکرد، عملکرد دانه و بیولوژیک،درصد پروتئین وروغن وبهبود کیفیت روغن آفتابگردان در مقایسه با تیمار شاهد شد. با افزایش سهم کود دامی در سیستم های مختلف تغذیه وبا استفاده از کودزیستی باکتریایی ، میزان اسیدهای چرب به طور معنی داری کاهش و اسیدهای چرب غیر اشباع (اولئیک و لینولئیک) افزایش یافتند.
ساناز شوقی کلخوران, امیر قلاوند, سید علی محمد مدرس ثانوی
PDF
بازیافت را می توان راه نجات کره زمین از انواع زباله های برگشت پذیر دانست. در میان انواع زباله ها، کاغذ ازحجم و اهمیت بالایی برخوردار است. اثرات دفعات بازیافت کاغذهای باطله بر ویژگی های کاغذ بازیافتی همیشه مورد توجه و مطالعه بوده است ولی در این میان کاغذهای نیمه شیمیایی کمتر مورد توجه بوده اند. در این تحقیق اثر دفعات بازیافت کاغذ سولفیت خنثی نیمه شیمیایی NSSC بر ماندگاری آب الیاف، استخوانی شدن الیاف بازیافتی و ویژگی های شاخص مقاومت به کشش ، شاخص مقاومت به ترکیدن ، و شاخص مقاومت به پاره شدن کاغذهای حاصل بررسی شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد کاغذ NSSC بر اثر دفعات بازیافت ، رفتاری مشابه با کاغذهای شیمیایی از خود بروز داده است. بطوری که ماندگاری آب در الیاف کاهش ، استخوانی شدن الیاف افزایش و مقاومت های اندازه گیری شده همگی کاهش می یابند.
زهرا رزم پور, حسین کرمانیان, امید رمضانی, سعید مهدوی, مهدی رحمانی نیا
PDF