دوره 9, شماره 3

پاییز 1390

فهرست مطالب

علوم پایه

بررسی تاثیر درآمد بر کیفیت زیست محیطی یکی از بحث های مهم در دهه 1990 بوده است. بسیاری ازمطالعات شیوه های مختلفی را برای تحلیل رابطه این دو با استفاده از شیوه های مختلف سنجش آلودگی ها و درآمد بکار گرفته اند. آنچه که امروزه مورد تایید بیشتر مطالعات بوده رابطه عکس U شکل بین درآمد و انتشار آلودگی ها یا کاهش کیفیت زیست محیطی می باشد. با توجه به این امر ، در این مقاله با استفاده از اصول اقتصاد خردی ، ابتدا رابطه بین آلودگی و درآمد استخراج شده است در گام بعدی مقاله، رابطه عکس U شکل بین انتشار آلودگی (CO2 و سرانه تولید ناخالص داخلی به ازای مصرف انرژی برای گروه کشورهای منتخب عضو منتخب OPEC وکشور های منتخب OPEC برای دوره های 1980-2003 و 1985- 2003 مورد آزمون گرفته است. نتایج مقاله نشان می دهد که ساختار گروه کشورها ودوره زمانی مورد مطالعه نقش اساسی در رد و یا پذیرش فرضیه EKC برای کشورهای منتخب داشته است. همچنین نتایج مقاله ، اندازه کشش بین انتشار آلودگی و سرانه تولید ناخالص داخلی به ازای مصرف انرژی برای کشورهای منتخب OPEC تقریبا دو برابر کشور های منتخب عضو OPEC را نشان می دهد .
ناصر علی عظيمی, سجاد برخورداری
PDF
افزایش روز افزون برداشت ازمنابع آب زیرزمینی ، علی الخصوص از حوضه هایی که با رسوبات تحکیم نیافته آبرفتی یا نهشته های کم عمق دریایی انباشته شده اند منجر به فرونشست سطح زمین و یا به عبارتی نشست عمومی زمین می گردد. جلگه میناب نیز همانند بسیاری ازمناطق کشور در دو دهه اخیر مواجه با خشکسالی بوده که این امر منجر به برداشت بیشتر از آب های زیرزمینی و افت آب زیر زمینی را به دنبال داشته که نتیجه این امر نشست عمومی زمین و بروز چند سطح فرونشستی و چاله های فرونشینی بوده است. برای بررسی پدیده فرونشینی ابتدا وضعیت خشکسالی منطقه مطالعه شد. سپس مشخصات رسوبات سفره های آبدار و سنگ کف ، نحوه بهره برداری از آب های زیرزمینی منطقه در دوره مورد مطالعه مورد توجه قرار گرفت. هم چنین با مطالعات دقیق میدانی اشکال مختلف فرونشست در منطقه شناسایی ودر نهایت اطلاعات جمع آوری شده موردتجزیه و تحلیل قرار گرفت. برای بررسی خشکسالی درا ین مطالعه از ایستگاه باران سنجی شیخ آباد( با طول دوره آماری 27 سال ) و با استفاده ازداده های بارندگی ، روش دهک ها و شاخص بارش استاندارد استفاده گردیده که نمایانگر کاهش ریزش های جوی در منطقه می باشد بطوری که در دو دهه اخیر بارش خیلی کمتراز نرمال بوده که معرف خشکسالی شدیددر منطقه می باشد. اغلب نقاط دشت از سطح زمین تا عمق چند متری از آبرفت های جدید تشکیل یافته اند، این رسوبات اغلب دانه درشت بوده و به تدریج به طرف دریا به رسوبات دانه ریز ماسه ای سیلتی و رسی دارای آب شور تبدیل می شوند بطور کلی می توان گفت که با افزایش عمق ، رسوبات دانه ریزتر شده و املاح آن ها افزایش یافته و شورتر می شوند. تمامی چاه ها در این ناحیه بر روی رسوبات شسته شده سیلتی قرار گرفته و دارای بیشترین تراکم در حواشی رودخانه میناب می باشند. بعلت خشکسالی های دو دهه اخیر و خشک شدن کانال آبرسانی از سد میناب، حفر چاه ها بطور فزایندهای افزایش یافته و از 607 حلقه چاه حفر شده ، 164 حلقه در سال 1380 حفر گردیده است. عوامل بنیادی در رابطه با وقوع فرونشینی وجود آبرفت پوشش به ضخامت متغیر تاحداکثر 150 متر که به طور عمده از خاک های دانه ریز سیلتی رسی و سیلتی ماسه ای تشکیل شده و افزایش افت سطح آب زیرزمینی ( 5 تا 17 متر ) در نتیجه برداشت بی رویه ناشی از خشکسالی در طی دو دهه گذشته می باشد
محمد مهدی حسین زاده, احمد نوحه گر
PDF
ماهی کپور از جمله ماهیان تجاری مهم منطقه جنوب شرقی خزر است که هم نوع وحشی و هم نوع پرورشی آن قسمت عمده مصرف ماهی مردم منطقه را به خود اختصاص می دهد. در این مطالعه میزان 3 فلز سنگین : سرب، روی و مس در عضله و پوست ماهیان کپور معمولی و کپور پرورشی که ازمنطقه جنوب شرقی دریای خزر و یک مزرعه پرورش ماهی در همان منطقه در پاییز 86 صید شده بودند، مورد بررسی قرار گرفت. پس از بیومتری و آماده سازی نمونه ها میزان فلزات سنگین با استفادهازدستگاه جذب اتمی شعله ای اندازه گیری شدند. غلظت سرب و مس برای تمامی نمونه ها زیر حد تشخیص دستگاه و میانگین غلظت روی در پوست و عضله کپور وحشی به ترتیب 1.70 ± 10.95 و 0.5 ±2.78 ppm و در پوست و غضله کپور پرورشی به ترتیب 1.20± 9.70 و 0.79 ± 2.79ppm به دست آمد. هیچ گونه همبستگی معنی داری بین طول و وزن ماهیان با غلظت فلزات سنگین در عضله و پوست مشاهده نشد. تجمع فلز سنگین روی در پوست هر دو گروه ماهی کپور به طور معنی داری بیشتر از تجمع این فلز در عضله آن ها بود که لزوم توجه به بافت پوست به عنوان بافتی مستعد جهت تجمع زیستی فلزات سنگین پیشنهاد می شود. هیچ گونه اختلاف معنی داری بین غلظت فلزات سنگین در عضله و پوست ماهیان وحشی و عضله و پوست ماهیان پرورشی یافت نشد.تمامی مقادیر به دست آمده پایینتر از حد مجاز تعیین شده از سوی سازمان بهداشت جهانی (WHO) می باشد. با این حال لزوم پایش مکرر و ضرورت پالایش پساب های کارخانجات حوضه آبریز توصیه می شود.
جمیله پازوکی, فائزه غفار حدادی, بهروز ابطحی
PDF
هر برنامه توسعه را می توان یک فرآیند ارتباطی دانست. بنابر این، با توجه به ضرورت انتخاب راهبرد ارتباطی مناسب ، این مهم در مقاله حاضر مورد توجه قرار گرفت. برای این منظور، چهار راهبرد ارتباطی اصلی اطلاع رسانی ، ترغیب ، مذاکره و حصول توافق به عنوان مهم ترین راهبردهای ارتباطی در نظر گرفته شدند و به کمک تکنیک استدلال بر پایه شواهد که از جمله تکنیک های ریاضیاتی تصمیم گیری چند خصیصه ای می باشد، راهبرد بهینه ارتباطی مشخص گردید. از طرف دیگر ، با در نظر گرفتن این نکته که کشاورزی شامل سه زیر بخش فعالیت های زراعی ، باغی و دامی می باشد، برای عینی تر و کاربردی تر بودن یافته های پژوهش ، این مطالعه در زمینه فعالیت های دامی انجام گرفت. معیارهای پایداری فعالیت های دامی در جنبه های مختلف شامل « پایداری سازمانی» ، « پایداری برنامه ها و فعایت ها» ، « بکارگیری رسانه های ارتباطی مناسب » ، « تمرکز بر مخاطبان واقعی » و « نظام مناسب نظارت و ارزشیابی » سازماندهی شدند. داده های میدانی مطالعه به ویژه در زمینه ارزیابی مقدماتی و نهایی معیارهای پایداری ، از روستاهای شهرستان کهگیلویه جمع آوری گردید.یافته های مطالعه نشان داد که انتخاب بهترین راهبرد ارتباطی بستگی به جنبه ها و معیارهای مختلف پایداری دارد. اما به طور کلی با در نظر گرفتن تمامی جنبه های پایداری فعالیت های دامی ، راهبرد مذاکره بهترین راهبرد ارتباطی در مجموع، انتخاب شده است. شرح بیشتر و دقیق تر یافته های پژوهش به ویژه چگونگی انتخاب رسانه های ارتباطی باتوجه به راهبرد مربوطه درمتن مقاله آمده است.
مهدی نوری پور, منصور شاه ولی
PDF
در این پژوهش ، امکان ساخت چند سازه ی چوب پلاستیک با استفاده از پوسته ی شلتوک برنج و ضایعات پلی اتیلن سنگین مورد بررسی قرا رگرفت. از آنیدریدمالئیک پیوند داده شده با پلی اتیلن (MAPE) به عنوان ماده جفت کننده استفاده گردید. تخته ها با ابعاد اسمی 1.6 × 25×45 سانتی متر با کمک پرس گرم مسطح با دمای 200 درجه ی سانتیگراد، فشار 160 بار و مدت زمان 7دقیقه ساخته شدند. پس از متعادل سازی نمونه های ساخته شده، اثر متغیر پلی اتیلن سنگین در دو سطح (60% و 40%) ، ماده جفت کننده در سه سطح (0% ، 3% و 6%)و دانسیته تخته در دو سطح (0.7 و 0.8 g/cm3) بر ویژگی های فیزیکی و مکانیکی تخته ها به صورت مستقل و متقابل مورد بررسی قرار گرفت. بدین ترتیب 12 تیمار و برای هر تیمار 3 تکرار و مجموعا 36 تخته ساخته شد. آزمون های مورد بررسی جذب آب و واکشیدگی ضخامت 2 و 24 ساعت، مقاومت خمشی ، مدل الاستیسیته و مقاومت چسبندگی داخلی بودند. بر اساس نتایج بدست آمده بهترین خواص فیزیکی و مکانیکی به عنوان ترکیب بهینه در تخته های ساخته شده با دانسیته g/cm3 0.8 ، 60 درصد پلی اتیلن و 6 درصد ماده جفت کننده مشاهده شد. نتایج نشان داد افزودن ماده جفت کننده (MAPE) سبب بهبود خواص فیزیکی و مکانیکی می شود. با مشاهده ی اختلاف معنادار میان نتایج آزمایش های جذب آب و واکشیدگی ضخامت، نمونه های ترکیب بهینه از نظر این خاصیت فیزیکی در سطح قابل قبولی بودند.
محمد غفرانی, سکینه پیشان, محمد رضا محمدی, حسین امیدی
PDF
گسترش روندشور شدن خاک از چالش های مهم زیست محیطی عثر کنونی به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک است .به منظور شناسایی شوری خاک، پژوهشی با تلفیق تصاویر ماهواره ای لندست TM در سال 1388 و مدل های آمار مکانی ، انجام و تعداد 288 نمونه در دشت گرمسار و ایوانکی از افق شناسائی سطحی خاک(میانگین 0-15 سانتی متر ) ، برای بررسی ارتباط بین هدایت الکتریکی و بازتاب های طیفی ماهواره، برداشت و به آزمایشگاه ارسال شد؛ آنگاه آنالیز چند متغیره و به ویژه رابطه همبستگی مجذور حداقل متوسط (OLS) برای بررسی رابطه خصوصیات طیفی ماهواره و هدایت الکتریکی خاک انجام گرفت .در این رابطه ، باند هفت ماهواره با طول موج بلند و شاخص انتقال طیفی 3 ( رطوبت خاک ) درمدل اول و باند یک ماهواره در طول موج مرئی آبی ، همراه با مولفه اصلی دوم در مدل دوم در سطح 99% اطمینان ، حدود 60% از تغییرات هدایت الکتریکی را پیش بینی و برآورد نمودند. ارزیابی دقت دو مدل با انجام اعتبار سنجی بر روی 52 نقطه در دشت ایوانکی با شرایط مشابه دشت گرمسار انجام گرفت؛ پس از آن از آماره های متوسط مطلق خطا و مجذور متوسط خطا بمنظور ارزیابی کیفیت و میزان خطای دو مدل تخمینگر ، با دقت 49/0 دسی زیمنس و 1/4 دسی زیمنس استفاده شد. بنابر این با نسبت پایین میزان مجذور متوسط خطا، برآوردهدایت الکتریکی برای تولید نقشه شوری خاک مناسب تشخیص داده شد؛ سپس ارزیابی آنالیز حساسیت بر روی عوامل موثر در دو مدل نشان داد که باند مرئی یک و باند هفت مادون قرمز میانی ، به ترتیب بیش از3 و 5/2 برابر نسبت به مولفه های اصلی 2 و شاخص انتقال طیفی 3 در برآورد شوری خاک حساس اند، بنابر این در استفاده از آن باید نهایت دقت را بکار برد.
علی اکبر نوروزی, مهدی همایی, عباس فرشاد
PDF
زمان تاخیر پارامتری است که اغلب در مدل های تئوری و مفهومی مرتبط با حوضه آبخیز نمایان است . زمان تاخیر حوضه آبخیز یک عامل مهم در مدل سازی خطی ناشی از واکنش حوضه آبخیز است. به طور کلی همه تحلیل های هیدرولوژیکی حداقل به یکی از پارامترهای زمانی حوضه آبخیز نیاز دارند که در اکثر مواقع از زمان تمرکز یا زمان تاخیر استفاده می شود. در این تحقیق، داده های رگبار شش ایستگاه درحوزکارون شمالی مورد تحلیل قرار گرفتند . از این تحلیل 23 واقعه انتخاب شدند. سپس در یک زیر حوضه آزمایشی واقع در این حوضه، زمان تاخیر با استفاده از روش میدانی محاسبه شد. در این روش که در منطقه مورد مطالعه دره بید سمسامی انجام شد، زمان تاخیر از یک هیدروراف تولید شده بوسیله اندازه گیری دبی ناشی از یک سرریز مثلثی مدرج محاسبه شد. بعد از آن 23 واقعه به دو گروه یکی برای توسعه یک مدل تجریی جدید (70 درصد ) و گروه دیگر برای ارزیابی آن (30 درصد ) تقسیم شدند. نتایج بدست آمده از این تحقیق بر مبنای معیارهای آماری R2، RMSE  و %RE نشان داد که مطابقت داده های محاسبه شده (از مدل تجربی جدید ) با داده های اندازه گیری شده خوب است.
افشین هنر بخش, سید جواد ساداتی نژاد, مسلم حیدری, محمد رضا مزدیان فرد
PDF
علیرغم افزایش روز افزون اهمیت حفاظت از آب در سراسر جهان، در باره متغیرهای روانی – جامعه شناختی که قادرند رفتارهای حفاظت از آب مردم را پیش بینی کنند، درک اندکی وجود دارد. در این مطالعه تلاش شده با استفاده از تئوری تکامل یافته رفتار برنامه ریزی شده شامل متغیرهای هنجارهای اخلاقی ، خویش هویتی و اسطوره های ذهنی نسبت به طبیعت بعنوان باورهای عمومی ، رفتارها وتمایلات رفتار افراد نسبت به حفاظت آب ، مورد پیش بینی و مطالعه قرا رگیرد. جمعیت مورد مطالعه کارکنان سازمان جهاد کشاورزی استان بوشهر بوده اند که از طریق نمونه گیری تصادفی تعداد 80 نفر از ایشان جهت انجام این مطالعه انتخاب گردیدند. روش تحقیق از نوع پیمایش بوده است. یافته ها نشان داد که تئوری تکامل یافته رفتار برنامه ریزی شده ، قادر به پیش بینی رفتار و تمایلات رفتاری افراد مورد مطالعه در رابطه با حفاظت آب می باشد. ناایج حاصل ازتحلیل رگرسیونی چند گانه نشان داد که متغیرهای هنجار اخلاقی ، کنترل رفتار درک شده ، و درک از ریسک قادرند 68 درصد از تغییرات متغیر وابسته تمایلات رفتاری نسبت به حفاظت از آب را پیش بینی کنند. در حالی که در مدل اولیه تئوری رفتار برنامه ریزی شده، هنجار ذهنی و کنترل رفتار درک شده تنها قادر به پیش بینی 49 درصد از تغییرات تمایلات رفتاری نسبت به حفاظت از آب بوده اند. بنابر این آن دسته از کارکنانی که درک و تعهد بیشتری را در رابطه با حفاظت از آب احساس می کرده اند، تمایلات رفتاری بیشتری را برای درگیر شدن در چنین فعالیت هایی از خود نشان داده اند.همچنین یافته ها نشان داد که کارکنان مورد مطالعه در رابطه با رفتارهای حفاظت از آب، اختیار و تسلط کاملی بر روی رفتارشان نداشته اند(منظور رفتارهایی که علاوه بر خود فرد، تا حدودی تحت تاثیر محیط و اطرافیان است) هم چنین اسطوره های ذهنی افراد نسبت به طبیعت توانسته بترتیب 39 درصد ، 20 درصد و 28 درصد ازتغییرات متغیرهای وابسته نگرش ، هنجار اخلاقی و درک ریسک افراد نسبت به حفاظت از آب را پیش بینی کند.
مسعود یزدان پناه, داریوش حیاتی, غلامحسین زمانی
PDF