دوره 10, شماره 4

زمستان 1391

فهرست مطالب

علوم پایه

به منظور بررسی اثرات دگرآسیبی گل جعفري(Tagetes erecta)بر تنوع آفات و بیماريهاي گوجه فرنگی،(Solanum lycopersicum)آزمایشی به صورت کرتهاي خردشده بر پایه طرح بلوكهاي کامل تصادفی با سه
1389 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزي - تکرار در سال زراعی 1390
دانشگاه فردوسی مشهد به اجرا درآمد. تیمارهاي مورد بررسی شامل سه رقم
گوجهفرنگی (جینا، فلات و استرین هایتک ترك) و پنج الگوي کشت (تک
کشتی گوجهفرنگی وکشت مخلوط ردیفی گوجهفرنگی- گل جعفري
1:3 و 1:4 ) بود. نتایج نشان داد که بیشترین ،1:2 ، خارجی با نسبت هاي 1:1
درصد جمعیت حشرات شکارچی در الگوي مخلوط گوجهفرنگی و
گلجعفري با نسبت 1:2 مشاهده شد. کمترین درصد جمعیت حشرات
شکارچی و بیشترین درصد حشرات آفت نیز در الگوي مخلوط با نسبت 1:1
بدست آمد. کشت مخلوط گوجهفرنگی و گلجعفري، به طور میانگین داراي
بالاترین تنوع حشرات بوده و بیشترین میزان شاخص تنوع شانون، سیمپسون و
مارگالوف حشرات را نشان داد. در مجموع سه برداشت گوجهفرنگی، الگوي
کشت مخلوط 1:2 داراي بیشترین فراوانی نسبی میوههاي سالم بود. در بین
رقمهاي گوجهفرنگی مورد بررسی، رقمهاي استرین هایتک ترك و جینا
داراي بیشترین فراوانی نسبی میوههاي سالم بودند. رقم جینا نیز بیشترین
عملکرد نسبی میوههاي سالم و کمترین عملکرد نسبی میوههاي بیمار را به
0) داشت. همچینین رابطه رگرسیونی مثبت و / 0 و 28 / ترتیب به میزان 63
معنیداري بین شاخصهاي تنوع شانون و مارگالوف حشرات با عملکرد نسبی
میوههاي گوجهفرنگی سالم در واحد سطح بدست آمد.

علیرضا کوچکی, قربانعلی اسدی, الهام عزیزی
PDF

منابع آلاینده هوا را در یک تقسیم بندي اساسی به منابع ثابت و منابع
متحرك دستهبندي میکنند. کارخانهها و کارگاههاي تولیدي در کنار منابع
تجاري و خانگی مهمترین موارد منابع ثابت آلودگی هوا را تشکیل میدهند.
منابع ثابت آلاینده هوا با آنکه نقش مهمی در میزان آلودگی هوا دارند اما
تدوین مقررات لازم براي کنترل این منابع در نظامهاي حقوقی حفاظت از
هواي پاك از جمله نظام حقوقی ایران کمتر مورد توجه واقع شده است.
یکی از اصلیترین مسائل مورد بحث در زمینه کنترل منابع ثابت آلاینده،
استانداردهاي کنترل آلودگی ناشی از این منابع و نحوه ایجاد و اعمال آنها
در نظام حقوقی استانداردهاي آلودگی هوا است. در این خصو ص،
مهمترین سازوکار کنترل آلودگی هوا در این دسته منابع، استانداردسازي
تأسیس و فعالیت این منابع است بدین نحو که فرایند تأسیس، فعالیت و تولید
در این دسته منابع باید مطابق با استانداردهاي خاص آلودگی هوا صورت
گیرد. بدین منظور با توجه به تعدد و گستردگی منابع ثا بت آلاینده و
هنگفت بودن حجم آلایندگی این منابع، تصویب استانداردهاي الزام آور
جامع و دقیقی براي کنترل کلیه ابعاد آلودگی ناشی از این دسته منابع و
همچنین ارائه سازوکارهاي تشویقی براي استفاده از فناوري هاي تولیدي
پاك در این منابع ضرورت دارد.

محسن عبداللهی, علی مشهدي, مسعود فرهادی
PDF

در اکوسیستمهاي آبی، رسوبات بهعنوان مخزن آلایندههاي مختلف به ویژه
فلزات سنگین محسوب شده و در واقع حامل و پتانسیل این منابع شیمیایی
سمی میباشند. هدف از این تحقیق بررسی شدت آلودگی و منشأ فلزات
سنگین در رسوبات تالاب انزلی که یکی از مهمترین اکوسیستمهاي مهم
آبی ایران است میباشد. طی این مطالعه نمونه برداري از 6 ایستگاه در
تالاب انزلی در مرداد 1388 صورت پذیرفت. برآورد آلودگی رسوبات از
طریق روش تفکیک شیمیایی چهار مرحلهاي انجام گردید. نتایج بدست
آمده از پژوهش حاضر نشان داد که میزان مس و کادمیوم رسوبات منطقه
در مقایسه با مقادیر پوسته زمین و رسوبات جهانی بالاتر میباشد. میزان
در تمامی ایستگاهها بیشتر از Cu و Cd فاکتور آلاینده فردي براي فلزات
یک بوده که این مطلب از دیدگاه زیستمحیطی نگران کننده است و
فراهمی زیستی بالاي این عناصر، سلامت تالاب انزلی را به خطر میاندازد.
براي فلزات مورد مطالعه در مجموع 6 ایستگاه بدین صورت ICF مقدار
بطور کلی باید توجه داشت که آزادسازي Cu> Cd > Pb : میباشد
عناصر سنگین از رسوبات نیاز به شرایط قوي اسیدي داشته درحالیکه
خنثی میباشند.

طاهره خزایی, علیرضا پورخباز
PDF

کیفیت رابطه انسان و محیط زندگی او (محله، شهر، منطقه و...) با عنوان
قابلیتزندگی شناخته میشود. قابلیتزندگی محیط یکی از اساسیترین
کیفیتهاي محیط است که در حقیقت بیانگر میزان حمایتکنندگی محیط
از فرایند زندگی ساکنان آن محیط است. مطالعه برنامههاي سیاستگذاري،
بیانیههاي سیاسی و گزارشهاي متعددي که با هدف ارتقاء قابلیتزندگی
محیطهاي متفاوت اعم از ایالتها، شهرها، و محلههاي شهري تهیه شده
است، نشان میدهد که قابلیتزندگی دغدغهاي جدي در میان طراحان،
برنامهریزان و سیاستگزاران حوزه طراحی محیط است و علیرغم
تلاشهاي بسیار، هنوز ابعاد مشخصی براي ارزیابی قابلیتزندگی یک
محیط، ارائه نشده است. بخشی از این عدم موفقیت را میتوان در پیچیدگی
این مفهوم دانست؛ وجود واژهي "زندگی و زیستن" 1 در ساختار واژه و
تعاریف متفاوتی که از آن استنتاج میشود، طیف وسیعی از ابعاد را در
برمیگیرد. بخشی دیگر را نیز میتوان منتج از فقدان مطالعه جامع
گزارشات، برنامهها و اسناد تهیه شده در این حوزه دانست. این مقاله، با
مطالعه اسنادي و بررسی برنامه قابلیتزندگی در سه بستر امریکا- حوزهي
ظهور و نشر این ایده- انگلستان و استرالیا، تفاوت نوع نگرشها را
درخصوص پرداختن به ابعاد محیطی قابلیتزندگی نشان میدهد. از این
بررسی تطبیقی میتوان نتیجه گرفت که هرچند مقیاس پرداختن به این
برنامهها (مقیاس محلی، منطقهاي، فرامنطقهاي) بر ارائه تعاریف عملیاتی و
اجزاء آن مؤثر بوده و هر یک از بسترها بر یکی از مقیاسها تأکید بیشتري
دارد، اما درنهایت تشابه رئوس مطالب مورد تأکید خیلی بیشتر از وجوه
افتراق آنها است.

مرجان نعمتی مهر, علی غفاري
PDF

پراکنش و استقرار جوامع گیاهی بر اساس دامنه بردباري گونه هاي آن ها
نسبت به عوامل مختلف محیطی صورت میگیرد. بنابراین شناخت عوامل
محیطی موثر بر استقرار و پراکنش پوشش گیاهی می تواند در راستاي
شناخت سازگاري گونههاي بومی و به کارگیري آنها در فرآیند اصلاح و
احیا مرتع کارآمد باشد. در چنین مطالعاتی چندین روش آماري قابل کاربرد
است و هدف تحقیق حاضر بررسی کارآمدي روش رگرسیون لجستیک در
تعیین روابط بین پوشش گیاهی و عوامل محیطی در یک منطقه نیمه خشک
است. بنابراین مراتع پلور جهت این بررسی انتخاب شدند. عوامل محیطی
مورد مطالعه شامل صفات خاك ( 15 مورد)، عوامل توپوگرافی ( 3 مورد) و
عوامل اقلیمی ( 6 مورد) بودند. نمونهبرداري با روش طبقه بندي – تصادفی
مساوي صورت گرفت و سه تیپ گیاهی غالب در منطقه تشخیص داده شد.
روش آماري رگرسیون لجستیک براي تعیین عوامل موثر و ارائه مدل براي
تیپهاي غالب مورد استفاده قرار گرفت. سه تیپ گیاهی در منطقه تشخیص
داده شد که استفاده از رگرسیون لجستیک نشان داد که حضور تیپ 1 با
میانگین رطوبت نسبی سالانه، میانگین بارندگی سالانه رابطه معکوس و با
ارتفاع رابطه مستقیم، حضور تیپ 2 با درصد آهک عمق اول رابطه مستقیم
و ظرفیت نگهداري آب در عمق دوم رابطه عکس و حضور تیپ 3 با
ماکزیمم درجه حرارت سالیانه رابطه عکس داشت. بطور کلی نتایج
رگرسیون نشانگر این نکته است که از گروه عوامل خاکی درصد آهک،
ظرفیت نگهداري آب و از گروه عوامل اقلیمی رطوبت نسبی سالانه،
میانگین بارندگی سالانه و از عوامل توپوگرافی ارتفاع به عنوان موثرترین
عامل بر پراکنش گونههاي گیاهی شناخته شدند.

زینب جعفریان, منصوره کارگر
PDF

در این تحقیق با توجه به مطالعات انجام شده بر روي محل دپوي باطله
معادن شماره یک، دو، سه، پنج و باطلههاي باقیمانده از کارخانه زغالشویی
قدیم، مطالعات زیستمحیطی معدنکاري زغالسنگ سنگرود انجام شد. و
خطرات زیستمحیطی مواد جامد رها شده باطله که عمدتاً در فاصلهاي
محدود مجاور آبراهههاي حواشی دهانه تونل رها شدهاند و همراه با روان
آبهاي فصلی انتقال میبابند و در نهایت در مصبهاي پایین دست شاهرود
و دریاچه سد سفید رود ته نشین میشوند مورد مطالعه قرار گرفت. سپس
براي رفع این معضل امکان استفاده از دپوهاي باطله در ساخت مصالح
ساختمانی مورد بررسی قرار گرفت و با توجه به ویژگیهاي تجزیه عنصري
10 درصد) قابل جدایش از آنها / باطلهها و جدایش زغالسنگ خالص ( 7
معین شد که از میان مصالح ساختمانی، بهترین محصول تولیدي از ترکیب
همگن باطله ها میتواند آجر باشد. با ساخت نمونههاي آزمایشگاهی و انجام
تست هاي خواص فیزیکی و مکانیکی بر روي آنها مشخص گردید که
آجرهاي تولیدي از کیفیت قابل قبولی مطابق با استانداردها برخوردارند. در
پایان با تحلیل اقتصادي" سرمایهگذاري اضافی" با استفاده از روش
یکنواخت سالانه، تراز اقتصادي بودن احداث کارخانه تولید آجر در کنار احداث
کارگاه جدایش زغالهاي قابل بازیافت مورد ارزیابی قرار گرفت و معین شد که
انتفاع این طرح به ازاي هر تن آجر تولیدي معادل 3100 ریال میباشد.

مجید محسنی, علی فضلوی
PDF

چکیده
امروزه اساس طراحی پاركهاي ملی در ایران بیشتر بر طبق اصول
حفاظتی صورت می گیرد و معیارهاي انتخابی کاربري حفاظت نیز به
درستی اولویتبندي و مورد استفاده قرار نمیگیرند که این امر تهدیدي
جدي براي یگانگی و یکپارچگی اکوسیستم به شمار می رود. از طرفی تا
کنون معیارسنجی براي مناطق تحت حفاظت صرفا در قالب معیارهاي
پهنهبندي حساسیت به ویژه براي مناطق ساحلی و دریایی طراحی گردیده
است. از این رو با توجه به ضرورت تعیین معیارهاي مناطق حفاظت شده
خشکی به ویژه پاركهاي ملی، در این تحقیق براي اولین بار تلاش گردیده
ضمن گزینش معیارهاي کمی و کیفی کاربردهاي مختلف ، الویت بندي
قابلیتهاي چهارگانه پارك ملی تعیین گردد. در این راستا پس از بررسی
معیارهاي حفاظت از طریق روش دلفی (درجه اهمیت) معیارهاي مربوط به
آن رتبه بندي گردید و براساس درجه اهمیت، معیارهاي مربوطه انتخاب
گردیدکه در مرحله پرسشنامه تعدادي از معیارهاي هرکاربري به علت این -
که از دید کارشناسان پرسششونده نسبت به سایرین از اهمیت کمتري
برخوردار بودند حذف شدند. سپس با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی
مقایسات زوجی بین معیارهاي کاربري (EC) از طریق نرم افزار (AHP)
حفاظت که درصد اهمیت و درجه اهمیت آنها بیش از یک دوم میزان قابل
انتظار بود به منظور تعیین ضریب اهمیت و مطلوبیت کاربري ها صورت
گرفت و براساس ضریب اهمیت به دست آمده معیارهاي قابل قبول
اولویتبندي شدند که در نهایت از بین معیارهایی که رتبه قابل قبول براي
حفاظت را کسب کرده بودند معیار جانداران در خطر تهدید داراي بیشترین
درجه ارجحیت قرار گرفت و با توجه به این اولویت بندي پیشنهاداتی در
راستاي مدیریت یکپارچه پارك ملی خجیر ارائه گردید.

فرید غلامرضا فهیمی, مونا اولاد عسگری
PDF