دوره 11, شماره 2

تابستان 1392

فهرست مطالب

علوم پایه

انتخاب مکان مناسب خاکچال زبالههاي جامد شهري از چالش هاي مهم زیستمحیطی میباشد، زیرا براي انتخاب مکانی بهینه، معیارهاي زیادي باید در نظر گرفته شوند. هدف از این پژوهش، ارائه روشی کمی به منظور سادهسازي، کاهش تعداد معیارهاي لازم براي مکان یابی خاکچالها و امکان چندکاربري کردن نقشههاي خاکشناسی بود. بدین منظور پس از بسط روش پیشنهادي، این روش براي انتخاب مکان مناسب دفن زبالههاي جامد شهر مرودشت به کار گرفته شد و نتایج حاصله با روشهاي رایج زیست محیطی مقایسه گردید . نخست، معیارهاي لازم براي مکانیابی خاکچال شامل چهار معیار بولین و هشت معیار عامل، منحصراً از نقشههاي طبقهبندي اراضی منطقه مورد مطالعه استخراج شد. سپس معیارهاي ارزیابی با روش درجه بندي، استاندارد و وزنهاي مناسب به هر یک از آنها اختصاص یافت. آنگاه با تجمیع وروديهاي وزندار شده، نقشه تناسب اراضی منطقه براي خاکچال در دامنه صفر تا یک بدست آمد و به پنج کلاس تناسب تفکیک شد. مقایسه نتایج روش پیشنهادي با روش زیست محیطی نشان داد که اراضی با بیشترین تناسب براي مکان خاکچال از نظر موقعیت و مساحت تقریباً در هر دو روش یکسان است. با این تفاوت که در روش پیشنهادي تعداد معیارهاي ورودي کمتر، روش وزندهی سادهتر و ساخت بانک اطلاعات پایه براي مکان یابی آسان تر است . افزون بر این، نتایج حاصل از نقشه طبقه بندي ار اضی توان تولید خاكها را نیز لحاظ میکند. نتایج نشان داد که روش پیشنهادي از دقت مناسبی برخوردار بوده و میتواند به عنوان روشی نوین براي مکانیابی خاکچالها به کار رود
مهناز اسکندری, مهدی همایی, شهلا محمودی, ابراهیم پذیرا
PDF
چکیده در این نوشتار حذف رنگ بازي زرد 28 از نمونه پساب سنتزي با (SDS) استفاده از نانوذرات اصلاح شده با سدیم دودسیل سولفانات نمونه، pH ارزیابی و مطالعه شد. اثر پارامترهاي تجربی مختلف مانند مقدار جاذب، مقدار سورفکتانت، قدرت یونی و نوع شوینده ارزیابی و بهینه شد. تحلیل داده هاي هم دماي تعادلی نشان داد که مدل لانگمویر مطابقت بهتري با دادههاي به دست آمده دارد . همچنین از 141 به دست mg/g روي مدل لانگمویر، بیشینه ظرفیت جاذب معادل آمد. با مطالعه شرایط واجذب مشخص شد که با استفاده از متانول، به عنوان شوینده، میتوان نانوذرات را بازیابی و دستکم براي 6 مرتبه متوالی مجدداً استفاده کرد.
محمد فرجی, نادیا احمدی, رویا نوربخش
PDF
روش ساده، کارآمد، مقرون به صرفه از نظر « بیوفیلتراسیون » فرایند اقتصادي و نیز دوستدار محیطزیست براي تصفیه ترکیبات آلایند ة جریانِ هواست. این پژوهش با هدف مقایسه کارایی سیستم بیوفیلتراسیون با بستر کمپوست متخلخل و خاك فراوري شده در تصفیه گاز آمونیاك انجام شده است. براي حذف گاز آمونیاك از دو ستون با قطر داخلی 14 سانتی متر، یکی با بستر کمپوست متخلخل و دیگري با بستر خاك فراوري شده و گوشماهی به نسبت 4:1 استفاده ،7 ،6 ،5 ،4 ،3 ،2 ، شده است. بازدهی بیوفیلتر در 10 دبی مختلف ( 1 -40 ،0-20 ppm) 9 و 10 لیتر بر دقیقه) و 5 بازه مختلف غلظت ،8 80-100 ) در دماي 25 درجه و محدوده ،60-80 ،40-60 ،20 40 درصد) بررسی شده است. نتایج حاصل از این - رطوبت بهینه ( 80 تحقیق نشان داد که با افزایش دبی و غلظت، میزان بازدهی کاهش 2 درصد و / 6 تا 98 / می یابد. بازدهی بستر کمپوست متخلخل بین 84 5 تا 100 درصد متغیر بوده است. / بازدهی بستر خاك فراوري شده بین 91 0/19 ، در g/(m3h) بیشترین بازدهی در هر دو بستر در بار جرمی ورودي 0-20 ، دبی یک لیتر بر دقیقه و زمانِ ماند ppm بازه غلظتی 240 ثانیه رخ داد. با توجه به نتایج به دست آمده، براي حذف آمونیاك از هوا بستر خاك فراوري شده در مقایسه با بستر کمپوست متخلخل بازدهی بیشتري دارد.
سعید متصدي زرندي, اشرف مظاهري تهرانی, محمدرضا مسعودي نژاد
PDF
به منظور بررسی آلودگی آبهاي سطحی و پسابها به هیدروکربنهاي در شعاع 60 کیلومتري از مرکز شهر (PAHs) آروماتیک چندحلقه اي اصفهان، تعداد 18 نمونه آب و پساب برداشت شد . بالاترین غلظت در نمون ۀ پساب بعد از تصفیه خانه کارخانه فولاد PAHs مجموع PAH 04/3 مشاهده شد. منشأ احتمالی ترکیبات μg/l مبارکه، با غلظت تخریب » براساس نسبت هاي ایزومري مختلف در اکثر نمونه ها سرطان زا و غیر PAHs تعیین شد. نیمرخ عرضی مجموع « گرمایی 1 سرطان زا در ایستگاههاي نمونهبرداري نشان می دهد که در بیشتر نمونه ها غلظت ترکیبات سرطان زا در مقایسه با ترکیبات غیر سرطانزا در نمونه ها براساس فراوانی حلقه ها PAHs بالاتر است . ترکیب به ترتیب، چهار حلقهاي، سه حلقه اي، پنج و شش حلقه اي و دوحلقه اي در نمونه هاي آب و پساب PAHs تعیین شد. سمناکی بالقوه ترکیبات تعیین شد. محاسبۀ ضریب همبستگی پیرسون TEQ براساس ضریب نمونه هاي آب و پساب نشان می دهد که PAHs بین ترکیبات مختلف ترکیبات داراي حلقههاي برابر همبستگی خوبی با یکدیگر دارند . تجزیۀ خوشه اي نمونه هاي آب و پساب نیز نشان می دهد که منشأ نمونهها در سه خوشه اصلی جاي میگیرد.
فرید مر, سامان خبازی, بهنام کشاورزی, محمد سراجی
PDF
تالاب انزلی یکی از مهم ترین تالاب هاي بین المللی است که در ساحل جنوبی دریاي خزر واقع شده است . تخلیه فاضلاب هاي خانگی، کشاورزي و صنعتی بر توزیع غلظت عناصر در فازهاي مختلف رسوبات این تالاب تأثیر میگذارد. در این تحقیق غلظت 8عنصر (آرسنیک، کادمیوم، کروم، مس، نیکل، سرب، روي و آهن) در نمونههاي جمع آوري شده از این تالاب اندازه گیري شد . تجزیه و تحیل نتایج حاصله نشان داد که به غیر از آهن و مس، غلظت بقیه فلزات بیشتر از مقدار موجود در پوسته زمین است . از طرفی در بررسیِ تفکیک شیمیایی و تعیین پیوند شیمیایی فلزات، پس از جداسازي غلظت فلزات در پیوندهاي مختلف بخش هاي انسان ساخت و طبیعی، منشاء فلزات سنگین مشخص شد . بر این اساس، آرسنیک و کادمیوم بیشترین درصد پیوند سست را تشکیل میدهند و لذا، این عناصر براي آبزیان محیط زیست خطر عمده محسوب می شوند و از آلاینده هاي مهم منطقه به شمار می آیند. آرسنیک بالاترین درصد پیوند سولفیدي را دارد، ولی در پیوند آلی فلزي بیشترین غلظت مربوط به عنصر کادمیوم است. این محاسبات همچنین نشان می دهد که نزدیک به %50 غلظت این دو عنصر منشاء انسانی دارد که ناشی از فعالیت هاي انسان در منطقه است. بیشترین درصد پیوند مقاوم مربوط به عناصر آهن و کروم است و حاکی از آن است که این فلزات به شدت به رسوبات پیوند شده و آلودگی کمتري در محل ایجاد میکنند
فریبا زمانی هرگلانی, عبدالرضا کرباسی, سیدمسعود منوری, پرویز آبرومند آذر
PDF
این تحقیق با هدف ارزیابی کارایی تخمین گرهاي زمین آماري در برآورد تغییرات مکانی (IDW) کریجینگ و وزن دهی عکس فاصله و تهیه نقشه پهنهبندي مقادیرکل عناصر سنگین آهن، روي، مس و منگنز در 196 نقطه با فواصل طولی 1000 متر در 20000 هکتار از خاك سطحی ( 0 تا 30 سانتیمتر) اراضی جنوب تهران انجام گردید . بهترین مدل واریوگرام برازش داده شده براي آهن و منگنز، مدل نمایی و براي روي و مس مدل کروي بود. میزان دقت تخمینگرها، با و ریشه میانگین (ME) استفاده از تکنیک جک نایف، میانگین خط ا IDW مورد ارزیابی قرار گرفتند . در (RMSE) مربعات خطاي تخمین از پارامترهاي توان 1 تا 5 استفاده گردید. با توجه به واریانس تخمین دو روش مورد استفاده، تخمینگر کریجینگ براي چهار عنصر داراي میانگین خطا و ریشه میانگین مربعات خطاي کمتري نسبت به بوده است. نتایج این تحقیق نشان داد که متوسط IDW تخمینگر 37 گرم در کیلوگرم و متوسط عناصر روي، مس و / مقدار کل آهن 29 6 میلیگرم در کیلوگرم خاك / 1 و 682 /46 ،2/ منگنز به ترتیب ، 131 می باشد. آلودگی منگنز و روي به صورت گسترده در خاكهاي منطقه وجود دارند. مقادیر آهن و مس کمتر از محدوده مجاز بوده است . تطابق نقشه کاربري اراضی با نقشههاي پیوسته عناصر آهن، روي، مس و منگنز نشان دهنده تاثیرپذیري کم تا بسیار زیاد نوع کاربري، دوري و نزدیکی به بزرگراهها، مناطق صنعتی، مسکونی و آبیاري با فاضلاب بر مقادیر هر یک از عناصر بیان شده میباشد.
فاطمه یزدانی نژاد, حسین ترابی گل سفیدي
PDF
هدف این تحقیق ارائه روشی براي ارزی ابی آس یبپذ یري تالاب ه ا براساس ارزش ه اي بوم شناختی و هیدرولوژیکی آنهاست . در روش پیشنهادي پس از شناسایی و ارزیابیِ تالاب ها و عوامل تهدی د کننده آنها، بهکمک ماتریسهاي ارزیابی به آنها امتیازدهی میشود و سپس تعامل میان این ارزش ها و عوامل تهدید کننده بررسی میشود. می زان آسیبپذیري ارزش هاي تالاب از ضرب امتیازهاي کسبشده از تمامی عوامل مورد بررسی محاسبه میشود. در نهایت راهکارهاي مدیریتی براي مواجهه با مهم ترین عوامل تهدید کننده ارائه می شود . در این مطالعه تالاب بینالمللی شادگان، واقع در استان خوزستان، به عنوان مطالعه موردي انتخاب و طبق روش پیشنهادي مورد ارزیابی قرار گرفته است. طبق نتایج حاصله ، ارزش ه اي بوم شناختی نظیر جانوران و گیاهان آبزي، مناطق حساس بوم شن اختی و تنوع زیستی تالاب و ارزش هاي هیدرولوژیکی نظیر حفظ تعادل هیدرولوژیکی منطقه، ذخیره آبهاي طغیانی و جلوگیري از بروز سیلاب مهمترین ارزش هاي تالاب محسوب میشوند که در معرض مهم تر ین عوامل تهدید کننده نظیر تغییر در رژیم هیدرولوژیکی آب تالاب ب ر اثر فعالیت ه اي بالادست ، ورود آلودگی ه اي صنعتی به درون تالاب ، بهرهبرداريهاي بیرویه از منابع گیاهی و آبزيِ تالاب، و تصرف و تغییر کاربري زیستگاه هاي تالابی اراضی کشاورزي قرار دارند . ب ا توسعه ارزیابی آسیبپذیري تالاب شادگان مؤثرترین راهکار ها براي مدیریت بهینه آن در چارچوب رویکرد اکوسیستمی ارائه شده است.
لیلا رحیمی بلوچی, بهرام ملک محمدی
PDF
به علت استفاده مفرط از کودهاي شیمیایی در مزارع استان خوزستان، هر ساله حجمی معادل 2میلیارد متر مکعب زهآب مستقیما به کارون وارد میشود . باتوجه به حجم بالاي میزان آلاینده هاي بخش کشاورزي، انجام تحقیق به منظور، تعیین عوامل تاثیرگذار بر نگرش کشاورزان، براي بهبود نظام برنامه ریزي در جهت کاهش آلودگی آب، از اهمیت خاصی برخوردار است. در تحقیق حاضر، به منظور برآورد تمایل به پرداخت گندمکاران شهرستان ملاثانی در جهت کاهش آلودگی رودخانه کارون، از روش ارزشگذاري مشروط، در قالب دو روش لاجیت و دومرحلهاي هکمن، استفاده شده است. دادههاي مورد نیاز از طریق تکمیل پرسشنامه و مصاحبه حضوري با 120 نفر و با استفاده از روش نمونه گیري تصادفی جمعآوري گردیده است . نتایج مطالعه نشان میدهد، که در هر دو مدل هکمن و لوجیت متغیر هاي سن، قیمت پیشنهادي، علت آلودگی رودخانه، اعضاي خانواده، داراي اثر منفی و معنادار و متغیرهاي درآمد، تحصیلات ، مالکیت زمین، مقدار زمین، میزان خسارت، دیدگاه کشاورزان نسبت به آلودگی رودخانه ، داراي اثر مثبت و معنادار برروي تمایل به پرداخت کشاورزان هستند. همچنین نتایج نشان میدهد، که هر خانوار حاضر به پرداخت مبلغ 1880000 و 1640000 ریال درسال براي کاهش آلودگی آب میباشد. پذیرش کشاورزان براي اختصاص بخشی از درآمد خود در جهت کاهش آلودگی رودخانه کارون، حاکی از اهمیت و جایگاه این رودخانه در بین کشاورزان منطقه دارد. در این میان، توجه به عوامل تاثیرگذار بر میزان پرداخت کشاورزان در جهت تقویت نقش زارعین در کاهش آلودگی آب رودخانه از اهیمت خاصی برخوردار است.
محمدآقا پورصباغی, سیمین مسیحی, هادی معاضد
PDF
انتشار ذرات معلق در مناطق غربی ایران به عنوان یکی از مهم ترین مشکلات زیست محیطی این مناطق در سال هاي اخیر معرفی شده است. به علاوه وجود فلزات سنگین در این ذرات به دلیل خاصیت سمی و بیماري زایی آن ها همواره مورد توجه محققین قرار داشته است . از این رو تشخیص میزان این نوع از آلودگی بهمنظور تعیین استراتژيهاي مناسب براي کنترل آن بسیار ضروري است. هدف از انجام این تحقیق، ارزیابی سطح خطر آلودگی فلزات سنگین در ذرات معلق باریده در غرب ای ران با استفاده از شاخص است. بد ینمنظور و با استفاده از Geo-accumulation (Igeo) روش سنجش انباشت، طی مدت یک سال (از فروردینماه تا اسفندماه 1389 ) در شهر سنندج، که در سال 2010 از حیث غلظت ریزگردها به عنوان سومین شهر آلوده جهان مطرح شد، از این ذرات نمونهبرداري شد. نتایج نشان داد که میانگین ± انحراف معیار غلظت فلزات سنگین ±915/3 mg/kg براساس وزن خشک ذرات معلق ، براي آهن برابر 497/731±29/8 ، براي مس mg/kg 14003/570 ، براي منگنز 18/287 است. ±1/9 mg/kg 61/307±5/4 و براي ارسنیک mg/kg Geo-Accumulation نتایج تحلیل هاي به دست آمده از شاخص ،-751/ براي آهن معادل 1 Igeo نشان داد که بیشترین مقدار ضریب 848 ، و براي ارسنیک / 630 -، براي مس معادل 0 / براي منگنز معادل 0 و Fe 249 است. در مجموع مقادیر این شاخص براي فلزات / معادل 1 در محدوده غیر As و Cu در محدوده غیر آلوده و براي فلزات Mn آلوده تا آلودگی متوسط ارزیابی شد.
رضا بشیري خوزستانی, بابک سوری
PDF
به منظور بررسی اثرات دگرآسیبی گل جعفري 1 بر ترکیب و تنوع علف هاي هرز گوجهفرنگی 2، آزمایشی بهصورت کرتهاي خردشده بر - پایه طرح بلوك هاي کامل تصادفی، با سه تکرار در سال زراعی 1390 1389 ، در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزي دانشگاه فردوسی مشهد به اجرا درآمد. تیمارهاي مورد بررسی شامل سه رقم گوجه فرنگی (جینا، فلات و استرین هاي تکترك) و پنج الگوي کشت (تک کشتی گوجهفرنگی و کشت مخلوط ردیفی گوجهفرنگی گل جعفري خارجی 1:3 و 1:4 ) بود. نتایج نشان داد که در ،1:2 ، با نسبتهاي 1:1 نمونه برداري اول، بیشترین تراکم عل فه اي هرز در واحد سطح در 96 بوته در متر مربع مشاهده شد. / تککشتی گوجه فرنگی به تعداد 78 کشت مخلوط گوجه فرنگی و گل جعفري با نسبت 1:3 داراي کمترین 62 بوته در متر مربع بود. در نمونهبرداري / تراکم علف هرز به تعداد 37 دوم، کم ترین تراکم علف هاي هرز در کشت مخلوط گوجهفرنگی و گل جعفري با نسبت 1:3 مشاهده شد. وزن خشک کل علف ه اي هرز در نمونه برداري اول کم تر از نمونه برداري دوم بود و در هر دو مرحله نمونهبرداري، بیشترین وزن خشک کل علفهاي هرز در الگوي مخلوط با نسبت 1:3 مشاهده شد. تغییر نوع الگوي کاشت منجر به تغییر شاخص هاي تنوع شانون، مارگالوف و سیمپسون علف ه اي هرز شد . کم ترین مقادیر شاخص هاي مورد بررسی در الگوي ک اشت مخلوط گوجه فرنگی و گل جعفري با نسبت 1:1 مشاهده شد. همچنین رابطه رگرسیونی مثبت و معنیداري بین شاخصهاي تنوع (شانون، مارگالوف و سیمپسون) حشرات با شاخصهاي تنوع علفهاي هرز به دست آمد.
علیرضا کوچکی, قربانعلی اسدی, رضا قربانی, الهام عزیزی
PDF
نتخاب شیوه مناسب مدیریت پسماندهاي شهري ، به گونه اي که به کم ترین مخاطرات زیست محیطی بینجامد و از لحاظ فنی و اقتصادي قابلیت اجرایی بالایی داشته باشد، بدون بهره گیري از روش هاي نوین مکانیابی و تصمیمسازي امري بسیار پیچیده و زمان بر خواهد بود. گسترش سطحی سکونت گاه هاي شهري و بهتبع آن افزایش فواصل حمل زایدات تا مراکز دفع، ارزش بالاي اقتصادي زمینهاي داراي کاربري آزاد در حواشی شهرها، تدوین و اجراي قوانین و الزامات مربوط به کمترین فاصله سامانه هاي دفع از مراکز شهري ، و اعتراضات اجتماعی از جمله چالشهاي موجود در زمینه احداث مراک ز دفع پسماند جامد شهري در مجاورت مناطق مسکونی حاشیه شهرهاي بزرگ به شمار میرود. هدف نوشتار حاضر تهیه مدلی است براي مکان یابی مناطق مستعد احداث سامانههاي دفع زایدات شهري ، و تعیین بهترین سناریوي مدیریتی قابل اجرا در این مکانها. در این بررسی شهر تهران بهعنوان مطالعه موردي انتخاب شده است. با اجراي مدل تهیه شده در این تحقیق براي شرایط محیطی شهر تهران، ضمن بررسی ابعاد مختلف مدل، میزان حساسیت آن به عوامل مؤثر در تصمیم سازي تحلیل شد. بدینمنظور، ابتدا لایه هاي اطلاعاتی گوناگون نظیر مناطق حفاظتشده، مناطق نظامی، مناطق فرهنگی و تاریخی، توپوگرافی، رودخانه ها و دریاچه ها، گسل ها، اطلاعات زمین شناسی و کاربري اراضی درخصوص منطقه مورد مطالعه تهیه شد و سپس با اعمال معیارهاي مکان یابی و روي هم قرار دادن این لایهها، نقاط مناسب به دست آمد . در مرحله بعد، در مقایسه نقاط اخیر با لایه کاربري اراضی طرح جامع شهر تهران، نواحی مستعد احداث سامانه هاي دفع زایدات با کاربري آزاد مشخص شد. در نهایت با توجه به کمیت و کیفیت زایدات تولیدي در شهر تهران، سناریوهاي مدیریتی مختلف شامل تعدادي از روش هاي تولید کود کمپوست، زباله سوزي، تولید سوخت مشتق از ،(MRF) جداسازي و پردازش و دفن ، به منظور اجرا در مناطق مستعد یادشده تعریف شد . ارزیابی (RDF) پسماند و تعیین بهترین سناریو بهمنظور اجرا در شهر ANP سناریوهاي مذکور با استفاده از مدل تهران، بخش پایانی این تحقیق را تشکیل می دهد. نتایج حاصله حاکی از برتري سناریوي اول 3079 ) بوده و پس از آن سناریوهاي دوم، چهارم و سوم به ترتیب با / (با وزن نرمالشده 0 0 قرار گرفتند. بهدلیل نزدیکی وزن / 0 و 2087 /2393 ،0/ وزنهاي نرمال شده 2441 اولویت هاي دوم و سوم، حساسیتسنجی روي آنها براساس ایجاد تغییرات انتخابی در وزن خوشه هاي اصلیِ شبکۀ تصمیمسازي انجام شد. باتوجه به این نکته که در سناریوي چهارم بخش عمده پسماند دفن میشود و بیشترین مخاطرات زیستمحیطی نیز در میان انتخاب ها در این سناریو وجود خواهد داشت، با افزایش وزن معیار زیست محیطی ارجحیت سناریوي چهارم کاهش می یابد. از طرفی با افزایش وزن معیار فنی، به دلیل تکنولوژي ساد ة مورد استفاده در این سناریو، ارجحیت آن روند افزایشی نشان میدهد. سایر سناریو ها حساسیت کم تري نسبت به تغییر وزن معیار ها داشتند و در اولویت آنها تغییري ایجاد نشد، بهگونه اي که همواره سناریوي اول از سناریوي دوم برتر بوده و سناریوي دوم نیز بر سناریوي سوم ارجحیت دارد.
مهدی قنبرزاده لک, نادر شریعتمداري, محمدرضا صبور, رضا قناتیان نجف آبادي, مهدی حیدری
PDF
آب شیرین از اصلیترین منابعی است که به منظور دست یابی به توسعه در هر کشور، « رد پاي آب » . پایدار باید براي آن اهمیت ویژه قائل شد براساس کل حجم آب لازم براي تولید کالاها و خدمات مصرفی افراد آن کشور تعریف میشود. از آنجا که تمام کالاها و خدمات مصرفی افراد یک کشور در همان کشور تولید نمیشود، رد پاي آب شامل دو بخش داخلی و خارجی میشود. یکی از مسائل مهم براي کشورها درنتیجۀ صنعتیشدن « پیش بینی اثر رشد اقتصادي بر عادات مصرفی » است. در این نوشتار رابطه درآمد ملی و استفاده از آب مورد بررسی قرار می گیرد. با استفاده از داده هاي مقطعی، رد پاي آب ملی سرانه کشورها، به عنوان تابعی از درآمد سرانه تحلیل شده است . نتایج برآوردهاي انجام شده نشان میدهد که درآمد سرانه عامل مهمی در میزان افزایش رد پاي آب سرانه در بخش صنعت و رد پاي آب خارجی است.
غلامعلی شرزه اي, متین سادات برقعی
PDF