palette
بررسی چالش‌های اجرایی گسترش مسئولیت تولید کننده پسماندها در ایران

چکیده

سابقه و هدف: در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته سیاست‌هایی برای امتداد مسئولیت تولیدکننده (EPR) اتخاذ و اجرا می‌شود که از برنامه‌های موفق مدیریت پسماندها است. امتداد مسئولیت تولیدکننده اساساً به‌منظور کاهش بار مالی دولت‌های محلی در زمینه جمع‌آوری و مدیریت پسماند، به‌خصوص پسماندهایی که فرآیند تصفیه و بازیافت پیچیده و پرهزینه‌ای دارند محسوب شده و به‌عنوان یک ابزار کارآمد مدیریت منابع است که به‌موجب آن تولیدکنندگان مسئولیت محصولات خود را تا پایان چرخه عمر آن بر عهده می‌گیرند. در ایران مطابق ماده 4 قانون مدیریت پسماندها و به موجب ماده 12 آئین نامه اجرائی قانون مدیریت پسماندها، نهاد صندوق ملی محیط زیست برای دریافت عوارض از تولید کنندگان و وارد کنندگان کالاهایی که پسماند تولید می‌کنند و در مقابل ارائه تسهیلات به بازیافت کنندگان در نظرگرفته شده است.

مواد و روش­ها : در این پژوهش ضمن بررسی تجارب بعضی از کشورهای پیشرو و موفق در زمینه امتداد مسئولیت تولید کننده، از نظرات افراد صاحب‌نظر و متخصص و کارشناسان خبره داخلی بهره گیری نموده و به تحلیل وضعیت موجود مدیریت پسماندها در ایران و بررسی دلایل عدم توجه به امتداد مسئولیت تولید کننده در کشور و راهکارهای مناسب به منظور اجرا شدن امتداد مسئولیت تولید کننده می‌پردازد. ابتدا داده‌ها و اطلاعات دریافتی از فرم نظرسنجی تکمیل شده توسط برخی از متخصصین، مدیران و کارشناسان خبره، اعتبارسنجی شده و در ادامه استراتژی‌ها و راهبردهای برتر مطابق مدل SWOT توسط مدل QSPM برای اجرائی شدن امتداد مسئولیت تولید کننده ارائه گردید.

نتایج و بحث: مهم‌ترین مشکلات اجرائی نشدن امتداد مسئولیت تولید کننده در ایران ناشی از مواردی نظیر فقدان ساز و کار قانونی مؤثر و کارآمد برای الزام به همکاری و هماهنگی بین دستگاه‌ها برای دریافت عوارض از تولیدکنندگان و واردکنندگان کالاهایی که پس از مصرف برای محیط زیست مخرب هستند، عدم ایجاد و تأسیس به‌موقع صندوق ملی محیط زیست، فراگیر بودن فهرست کالاهای مشمول امتداد مسئولیت تولید کننده، تعدد گروه‌های کالایی مشمول قانون و تخصیص یکسان عوارض برای اقلام مختلف بوده است. حال اینکه با اجرایی شدن سیاست‌های امتداد مسئولیت تولید کننده در ایران و ارائه تسهیلات توسط صندوق ملی محیط زیست برای راه اندازی مراکز مدیریت پسماندهای صنعتی و ویژه در چرخه بازیافت و تبدیل مواد و با حمایت از سرمایه گذاری بخش خصوصی در حوزه صنایع و فناوری‌های بازیافت و مدیریت پسماندها، علاوه بر حفظ محیط زیست و مدیریت اصولی پسماندها ، باعث رونق کسب و کار و ایجاد اشتغال و درآمد پایدار و به حرکت درآمدن چرخه اقتصادی حاصل از بازیافت و تبدیل مواد زائد و پسماندها به انرژی و محصولات شده و نیز نقش برجسته‌ای از سهم خودکفایی و عدم وابستگی به خارج برای تأمین مواد اولیه و جلوگیری از خروج ارز خواهد داشت. بنابراین لازم است ضمن تمهیدات لازم برای رفع موانع و مشکلات گسترش مسئولیت تولید کنندگان، نسبت به راه اندازی سامانه جامع و یکپارچه اطلاعات تولید کنندگان کالاهای مشمول مدیریت پسماندها هم اقدام و فهرست گروه‌های کالاهای مشمول، محدودتر و شفاف تر شوند و سازمان حفاظت محیط زیست و دیگر دستگاه‌های مربوط نیز بر نحوه دریافت عوارض و چگونگی ارائه تسهیلات از سوی صندوق ملی محیط زیست و عملکرد زیست محیطی بازیافت کنندگان نظارت نمایند.

نتیجه گیری: در ایران نیز می توان با استفاده از تجارب موفق دیگر کشورها و به‌کارگیری الزامات EPR، تولیدکنندگان کالاها و اقلام مصرفی در هنگام طراحی محصولات به‌منظور به حداقل رساندن اثرات محیط‌زیستی در طول عمر آن‌ها مسئولیت قانونی و اقتصادی خود را پذیرفته و در راه کاهش اثرات مخرب محصولات و پسماندهای حاصل از مصرف مواد و کالا در محیط زیست اقدام نمایند.

واژگان کلیدی
قانون مدیریت پسماندها، صندوق ملی محیط زیست، امتداد مسئولیت تولید کننده، چرخه بازیافت و تبدیل مواد

منابع و مآخذ مقاله

Afzali, R., Hamzehpour, R., Karimi, S., and Pourahmad, A. ,2016. Investigating Extant Laws and Performance of Organizations in Charge of Optimizing Municipal Waste Management (A Case Study: Greater Tehran). Journal of Regional Planning, 6 (24), 101-114.

Amir Soleimani, H., and Tavakoli, B., 2010. Investigation of Special Waste Disposal Methods in Guilan Province. Paper presented at the The First National Conference on Iranian Natural Resources Research, 20th-21th October, Kurdistan Univercity,p.241.

DoE., 2010. Feasibility Study on Capacity Building in a Comprehensive Plan of Human Environmental Management Focusing on Waste Season.

Habibi Nejad, M., 2010. An Applicational Guide for Industrial Waste Management Nashr-e Avam Publications.

Haghighatkhah, S., and Tourani, R., 2009. Investigating and Criticizing some Articles of Waste Management Law and its Executive By-Law. Paper presented at the the National Conference on Virtual Science and Technology Parks in Sustainable Development, Tehran.

Mashhadi, A., 2007. Waste Management in Iranian and French Laws (with an Emphasis on the Waste Management Law Approved in 2005). Paper presented at the Third National Conference on Waste Management,21th-22th April, Tehran.

Mobarghei, N., and Yazdanpanah, H., 2012. Analysis of Waste Management Laws and Regulations in Iran Paper presented at the the Sixth National Conference and the First International Conference on Waste Management, 22th-23th April, Mashhad.

Morris, J. R., P. S., Phillips, and A. D., Read, 1998. The UK Landfill Tax: an analysis of its contribution to sustainable waste management. Resources, Conservation and Recycling, 23(4), 259-270.

Moshari, M., 2016. Waste Management in Iran: Challenges and Solutions. Paper presented at the International Conference on Civil Engineering, Architecture, Urban Management and Environment in the Third Millennium,4th September, Rasht.

OECD., 2001. THE OECD’S PROJECT ON HARMFUL TAX PRACTICES: THE 2001 PROGRESS REPOT.

Pasandideh, H., 2020. Legal Challenges of Implementing Industrial Waste Regulations and Providing Appropriate Legal Solutions. (PhD Thesis on Environmental Design). Science and Research Branch of Islamic Azad University, Tehran.

Pourghasem, M., A., Khalaj, M. A., Nouri, and S. A., Hosseini, 2009. Evaluation of Iranian Waste Management Law and Its Comparison with Other Countries. Paper presented at the Eleventh National Conference on Environmental Health,28th-29th October, Zahedan.

Tavakoli, B., M. A., Abdoli, and M. H., Menhaj, 2010. Development of Draft Laws on Industrial Waste Management, Tehran,. Paper presented at the The Fourth Specialized Conference on Environmental Engineering,1th-2th November, Tehran.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.