palette
بررسی روند تغییرات پوشش محدوده بلافصل تالاب انزلی به کمک تکنیک‌های سنجش از دور و چارچوب مفهومی DPSIR

چکیده

سابقه و هدف: در طی چند دهه گذشته، فعالیت­ های انسانی تأثیرات چشمگیری بر تالاب­ های ساحلی در سراسر جهان داشته است. تالاب انزلی یکی از 18 تالاب ایران و دارای اهمیت بین المللی در کنوانسیون رامسر است. این اکوسیستم بی نظیر جهان با تنوع اکولوژیکی بالا به دلیل عواملی همچون آلاینده ­ها، رسوب گذاری، توسعه غیرمجاز زیرساخت ­های شهری، برداشت بیش از حد از منابع تالاب، گونه ­های مهاجم و تغییرات کاربری در معرض تهدید است. در این تحقیق، با استفاده از مدل "نیرومحرکه-فشارها-وضعیت-اثرات-پاسخ ­ها (DPSIR)" و داده­ های جمع آوری شده از تالاب ساحلی انزلی، تغییرات ساختاری و عملکردی آن در فاصله زمانی 1994تا 2018 را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده ایم.

مواد و روش­ها: از تصویرهای ماهواره لندست 5 و 8 سنجنده­های TM و OLI مربوط به سال­ های 1994، 2008 و 2018 استفاده گردید. نقشه ­های پوشش زمین برای سال­ های یاد شده در 5 طبقه پیکره آبی، زمین تالابی، گیاهان تالابی، مرتع و کشاورزی به کمک طبقه ­بندی نظارت شده با الگوریتم حداکثر احتمال در نرم افزار ENVI5.3 تهیه شد. آشکارسازی تغییرات به ­منظور بررسی وضعیت در حال حاضر تالاب انجام شد و سپس از چارچوب مفهومی نیرومحرکه-فشار-وضعیت-اثر-پاسخ (DPSIR) جهت تعیین روابط میان فعالیت ­های انسانی و محیط ­زیست و توصیف مشکلات محیط  ­زیستی استفاده گردید.

نتایج و بحث: طبق نتایج در بازه زمانی اول(1994-2008) پیکره آبی بیشترین تغییرات مساحت را با کاهش 63/7 درصد داشته است که در این تغییرات طبقه گیاهان تالابی بیشترین سهم را داشته بطوری­که 98/1045 هکتار از پیکره آبی به گیاهان تالابی تبدیل شده است. پس از آن زمین تالابی با افزایش 84/3 درصد در رتبه دوم قرار دارد. در بازه زمانی دوم (2008-2018) پیکره آبی همانند دوره قبل با کاهش 19/14 درصد بیشترین تغییر را در این دوره داشته است. در کل دوره مطالعاتی از سال 1994 تا 2018 پیکره آبی از 4749 هکتار در سال 1994 به 1042 هکتار در سال 2018 رسیده که بیشترین تبدیل به طبقه گیاهان تالابی بوده است. مساحت کاربری­ های زمین تالابی، گیاهان تالابی، مرتع و کشاورزی به ترتیب 92/10، 78/0، 48/4 و 66/5 درصد افزایش یافته ­اند. نتایج ارزیابی صحت نقشه­ ها نشان می­دهد صحت کلی برای سال ۲۰۱8، 31/96، سال ۲۰۰8، 14/94و برای سال ۱۹۹4، 29/90 درصد و ضریب کاپا به ترتیب 94/0، 92/0 و 87/0 است. همچنین نیرومحرکه­ های مورد نظر در این تحقیق افزایش جمعیت، صنایع و گردشگری می­ باشند.

نتیجه گیری: روند تغییرات در تالاب انزلی در ابتدا بصورت توالی طبیعی است و سپس منشا انسانی پیدا می­کند. بطوریکه از مساحت مخزن آبی کاسته و به پوشش ­های گیاهان تالابی و زمین تالابی و در نهایت به زمین ­های کشاورزی افزوده می­شود و کودهای شیمیایی و آفت­کش ­های مورد استفاده در کشاورزی همراه با فاضلاب خانگی، صنعتی از طریق رودخانه­ ها به تالاب انزلی وارد می ­شود که باعث خوراکوری تالاب شده و بدین طریق روند نابودی تالاب را تسریع می­ نمایند، برای حفاظت از این تالاب بین المللی نیاز به مشارکت مردمی، آموزش و فرهنگ­سازی در سطح حوزه می­باشد.

واژگان کلیدی
تالاب انزلی، تغییرات کاربری، DPSIR، توالی طبیعی

منابع و مآخذ مقاله

مرجع شماره یک Afraz, A., 1997. Classification of Inlet Rivers to Anzali Wetland Using Water Quality Index Curve. Iranian Journal of Fisheries. 5(1), 1-17[In Persian with English abstract]

مرجع شماره دوAshoori, A. and Abdos, A., 2012. Important wetland habitats of Gilan aquatic birds. Publishing the Gill Inscription. 260 pages[In Persian]

مرجع شماره سه Ashoori, A. and Varasteh Moradi, H., 2014. Diversity of Wintering Waterfowls and Waders in Anzali Wetland, Iran. Wetland Ecobiology. 6(2), 55-66[In Persian with English abstract]

مرجع شماره چهارBartlett KB, Harris RC. Review and assessment of methane emission from wetland. Chemosphere. 1993; .26:261–320.

مرجع شماره پنجBonyad, A.A. and Hajighaderi, T., 2007. Producing Natural Forest Maps of the Zanjan by Using ETM+ Data of Landsat 7 Satellite, Science and Technology of Agriculture and Natural Resource. Water and Soil Science. 11(42), 627-638[In Persian with English abstract]

مرجع شماره ششBroadbent, E.N., Almeyda Zambrano, A.M., Dirzo, R., Durham, W.H., Driscoll, L., Gallagher, P., Salters, R., Schultz, J., Colmenares, A. and Randolph, Sh.G., 2012. The effect of land use change and ecotourism on biodiversity: a case study of Manuel Antonio, Costa Rica, from 1985 to 2008. Landscape Ecology. 27, 731–744.

مرجع شماره هفتConsulting Engineers One. 1988. First Step Studies of Anzali Wetland Master Plan. Volume Seven. Liminology. 318 pages[In Persian]

مرجع شماره هشتCrozier, G.E. and Gawli, D.E., 2003. Wading bird nesting effort as an index to wetland ecosystem integrity. Waterbird. 26(3), 303–324.

مرجع شماره نهEEA, 1999. Environmental indicators: Typology and overview, Technical Report No.25, European Environment Agency, Copenhagen.

مرجع شماره دهElias, J.M., Salati, E. and Salati, E., 2001. Performance of constructed wetland system for public water supply. Water Science and Technology. 44(11–12), 579–584.

مرجع شماره یازدهFallah, M. and Fakheran, S., 2018. Assessment of the water quality of the Anzali international wetland using qualitative indices. Journal of Water and Sustainable Development. 4(2), 23-30[In Persian with English abstract]

مرجع شماره دوازدهFathi saghezchi, F., Jafari, H.R., Adibi, M., Bagherzade Karimi, M. and Vafaei Manesh, R., 2018. Use of Ecological Services as an Ecological Indicators to propose appropriate tourism type "Case Study: Sorkhankul wetland Wildlife Refuge". Journal of environmental studies. 44(2): 241-255[In Persian with English abstract]

مرجع شماره سیزدهHattori, A. and Mae, S., 2001. Habitat use and diversity of water birds in a coastal lagoon around Lake Biwa. Journal of Ecological Research. 16, 543-553.

مرجع شماره چهاردهHern´andez-Romero, A.H., Tovilla-Hern´andez, C., Malo, E.A. and Bello-Mendoza, R., 2004. Water quality and presence of pesticides in a tropical coastal wetland in southern Mexico. Marine Pollution Bulletin. 48, 1130–1141.

مرجع شماره پانزدهHerold, M., Couclelis, H. and Clarke, K.C., 2005. The role of spatial metrics in the analysis and modeling of urban land use change. Computers, Environment and Urban Systems. 29(4), 369-399.

مرجع شماره شانزدهJahanishakib, F., Malekmohammadi, B., Zebardast, L. and Adeli, F., 2015. Investigate the Potential and Application of Ecosystem Services as Ecological Indicators in the DPSIR Model (Case Study: Choghakhor Wetland). Environmental Reserches. 5(10), 109-120[In Persian with English abstract]

مرجع شماره هفدهJahanishakib, F., Malekmohammadi, B., Yusefi, E. and Alipour, M., 2017. Developing management strategies using a new method for vulnerability assessment of wetland ecosystems (Case study: Choghakhor wetland). Journal of Environmental Science and Technology. 19(5), 377-391[In Persian with English abstract]

مرجع شماره هجدهJapan International Cooperation Agency (JICA), 2005. Integrated management for Anzali wetland. Department of Envieonment of Iran.Tehran. 182 p.

مرجع شماره نوزدهJones, K., Lanthier, Y., Voet, P., Valkengoed, E., Taylor, D. and Fernández-Prieto, D., 2009. Monitoring and assessment of wetlands using Earth Observation: The GlobWetland project. Journal of Environmental Management. 90, 2154–2169.

مرجع شماره بیستKimball, K. and Kimball, S., 1974. The limnology of the Anzali Mordab, Iran: a study of eutrophication problems, Technical report: Human Environment Division, Iranian Department of the Environment.

مرجع شماره بیست و یکKohsaka, R., 2010. Developing biodiversity indicators for cities: applying the DPSIR model to Nagoya and integrating social and ecological aspects. Ecological research. 25(5), 925- 936.

مرجع شماره بیست و یکLambin, E.F. and Geist, H., 2006. Land-Use and Land-Cover Change. Local Processes and Global Impacts, Springer.

مرجع شماره بیست و دوLin, T., Xue, X.Z. and Lu, C.Y., 2007. Analysis of Coastal Wetland Changes Using the “DPSIR” Model: A Case Study in Xiamen, China. Coastal Management. 35, 289–303.

مرجع شماره بیست و دوLundin, M., 2002. Indicators for Measuring the Sustainability of Urban Water Systems: A Life Cycle Approach. Doctoral Thesis, Chalmers University of Technology. Gothenburg, Sweden.

مرجع شماره بیست و سهMa, SH., 2019. The Evaluation Method of Wetland Ecological Environment Sensitivity Based on Information Entropy. Ekoloji. 28(108), 1399-1405.

مرجع شماره بیست و چهارMalekmohammadi, B. and Jahanishakib, F., 2017. Vulnerability assessment of wetland landscape ecosystem services using driver-pressure-state-impact-response (DPSIR) model. Ecological Indicators. 82, 293–303.

مرجع شماره بیست وپنجMirzajani, A., Khodaparast sharifi, H., Babaei, H., Abedini, A. and Dadai ghandi, A., 2009. Eutrophication Trend of Anzali Wetland Based on 1992-2002 Data. Journal of Environmental studies. 35(52), 65-74[In Persian with English abstract]

مرجع شماره بیست و ششMousazadeh, R., Ghaffarzadeh, H.R., Nouri, J., Gharagozlou, A. and Farahpour, M., 2015. Land use change detection and impact assessment in Anzali international coastal wetland using multi-temporal satellite images. Environmental Monitoring and Assessment. 187(12), 776.

مرجع شماره بیست وهفتOmidipour, R., Moradi, H.R. and Arekhi, S., 2014. Comparison of Pixel-Based and ObjectOriented Classification Methods in Land Use Mapping Using Satellite Data. RS & GIS Iran. 5(3), 99-110[In Persian with English abstract]

مرجع شماره بیست و هشتPishdad Soleymanabad, L., Najafi nezhad, A., Sadaddin, A., Chapi, K. and Mohammadi Kangarani, H., 2016. Evaluation of degradation dynamics of Zeribar wetland using multi-temporal satellite image. Wetland Ecobiology. 8(1), 5-20[In Persian with English abstract]

مرجع شماره بیست و نهPirrone, N., Trombino, G., Cinnirella, S., Algieri, A., Bendoricchio, G. and Palmeri, L., 2005. The Driver Pressure-State-Impact-Response (DPSIR) approach for integrated catchment-coastal zone management: preliminary application to the Po catchment-Adriatic Sea coastal zone system. Reg Environ Change. 5, 111–137.

مرجع شماره سیPullanikkatil, D., Palamuleni, L. and Ruhiiga, T., 2016. Assessment of land use change in Likangala River catchment, Malawi: A remote sensing and DPSIR approach. Applied Geography. 71, 9-23.

مرجع شماره سی و یکRahimi Balochi, L., Ghorbani, S. and Salehi, S., 2016. Application of environmental risk assessment in the sustainability of marine protected areas (Case study: Nayband Marine National Park). Journal of environmental studies. 42(3), 565-582[In Persian with English abstract]

مرجع شماره سی و دوRasouli, A., 2008. The Basics of Applied Remote Sensing with Emphasis on Satellite Image Processing. First ed. Tabriz: University of Tabriz Publications[In Persian]

مرجع شماره سی و سهRenetzeder, C., Schindler, S. and Peterseil, J., 2010. Can we measure ecological sustainability landscape pattern as an indicator for naturalness and land use intensity at regional, national and European level. Ecological Indicator.10, 39–48.

مرجع شماره سی و چهارSaadati, S., Motevallian, S.S., Rheinheimer, D.E. and Najafi, H., 2013. Indicators for Sustainable Management of Wetland Ecosystems Using a DPSIR Approach: A Case Study in Iran. In proceeding of: 6th International Perspective on Water Resources and the Environment conference, At Izmir, Turkey.

مرجع شماره سی و پنجScheren, P., Kroeze, C., Janssen, F., Hordijk, L. and Ptasinski, K., 2004. Integrated water pollution assessment of the Ebrié lagoon, Ivory Coast, West Africa. Journal of Marine Systems. 44(1), 1-17.

مرجع شماره سی و ششSchuyt, K.D., 2005. Economic consequences of wetland degradation for local populations in Africa. Ecological Economics. 53, 177–190.

مرجع شماره سی و هفتSkandari, T., MalekMohammadi, B., Zebardast, L., Azizi, A., 2017. Integrated Environmental Assessment of Groundwater Depletion in Ardebil Plain for Management Solutions. Journal of environmental studies. 42(4): 687-707.

مرجع شماره سی و هشتSmeets, E. and Weterings, R., 1999. Environmental indicators: typology and overview. Technical report No. 25. European Environment Agency, Copenhagen. 19 pp.

مرجع شماره سی و نهSokouti Oskoei, R. and Ranaghad, H., 2018. Study of factors affecting ectrophication in Kani-Brazan wetland, West Azarbaijan. Wetland Ecobiology.10(2), 5-14[In Persian with English abstract]

مرجع شماره چهلSong, X. and Frostell, B., 2012. The DPSIR framework and a pressure-oriented water quality monitoring approach to ecological river restoration. Water. 4(3), 670-682.

مرجع شماره چهل و یکUNEP, 2007. Global Environment Outlook GEO-4: Environment for Development. United Nations Environment Programme, Nairobi.

مرجع شماره چهل و دوWhigham, D.F., 1999. Ecological issues related to wetland preservation, restoration, creation and assessment. The Science of Total Environment. 240, 31–40.

مرجع شماره چهل و سهWong, Y., Tam, N. and Lan, C., 1997. Mangrove wetland as wastewater treatment facility: A field trial. Hydrobiologia. 352, 49–59.

مرجع شماره چهل وچهارWu, J. and Wu, T., 2012. Sustainability indicators and indices, handbook of sustainable management, Imperial College press, London. 65-86.

مرجع شماره چهل و پنجXiao, D., 1998. Ecological principles of landscape classification and assessment. The journal of applied ecology. 9(2), 217-221.

مرجع شماره چهل و ششZacharias, I., Parasidoy, A., Bergmeier, E., Kehayias, G., Dimitriou, E. and Dimopoulos, P., 2008. A “DPSIR” model for mediterranean temporary ponds: European, national and local scale comparisons. In Annales de Limnologie-International Journal of Limnology, EDP Sciences. 253–266.

مرجع شماره چهل و هفتZebardast, L. and Jafari, H., 2011. Use of Remote Sensing in Monitoring the Trend of Changes of Anzali Wetland in Iran and Proposing Environmental Management Solution. Journal of environmental studies. 37(57), 1-8[In Persian]

مرجع شماره چهل و هشتZhou, L., 1993. The trend, potential and management of resource in China, Beijing: Beijing Press.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.