palette
روستازیستی پایدار در حوضه آبخیز بخش موسی‌آباد شهرستان تربت جام

چکیده

چکیده مبسوط

سابقه و هدف: پدیده روستاگزینی یا روستاگریزی اتفاقی است که امروزه زندگی اجتماعی- زیستی شهر و روستا را تحت تاثیر قرار داده است. هدف اصلی طرح‏های توسعه روستایی، افزایش قابلیت روستازیستی است. ولی اگر طرحی اجرا نشود یا نتایج مفیدی نداشته باشد، احتمال مهاجرت روستائیان به شهر افزایش می‏یابد. از این‏رو، روستاگریزی باعث مشکلاتی در شهرزیستی بویژه از طریق حاشیه‏نشینی و تقابل فرهنگی می‏شود. حال سوال اینجاست که برای روستازیستی پایدار، چه عواملی دخیل هستند؟ با بررسی مطالعات صورت گرفته، روستازیستی بیشتر متاثر از مولفه‌های اعتماد اجتماعی، انسجام اجتماعی، مشارکت اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، رفاهی، و محیطی است. در این راستا، این پژوهش به میزان تاثیرگذاری این عوامل بر روستا و شرایط زندگی در آن می­پردازد و هدف آن، شناخت عوامل موثر بر پایداری پدیده روستازیستی است.

مواد و روش‏ها: به منظور بررسی پدیده روستازیستی پایدار، روستاهای حوضه آبخیز شهرستان تربت‏جام به عنوان پایلوت آماری انتخاب شدند. این پژوهش براساس نوع داده‏های جمع‏آوری و تحلیل شده، تحقیقی کمی، و از لحاظ نوع برخورد با مسئله، مطالعه‏ای میدانی است. با توجه به جامعه مورد مطالعه (2683 نفر جمعیت و 560 خانوار) و به کمک فرمول کوکران، تعداد 228 خانوار به عنوان حجم نمونه تعیین شدند. در مرحله بعد، به روش سیستماتیک تصادفی، نمونه‏ها مشخص و مورد آماربرداری و پرسشگری قرار گرفتند.

نتایج و بحث: یافته‏ها نشان می‏دهند که شرایط روستازیستی به صورت پایا و پایدار صورت نمی‏گیرد زیرا چالش‏های اجتماعی-زیستی فراوانی وجود دارند. طبق نتایج، مولفه‌های اعتماد اجتماعی، انسجام اجتماعی، مشارکت اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، رفاهی، و محیطی، با نسبت‏های مختلف، رویکرد روستاگزینی یا روستاگریزی را تحمیل می‏کنند. در این پژوهش ضریب تاثیرگذاری مولفه‌ها در روستازیستی به ترتیب از زیاد به کم، اعتماد اجتماعی، فرهنگی، رفاهی، محیطی، انسجام اجتماعی، اقتصادی و مشارکت اجتماعی به دست آمده است. به عنوان نمونه، یکی از عوامل موثر بر کیفیت زندگی مردم در روستا نوع ارتباط آنها با دیگر افراد روستا و وابستگی‏های اجتماعی‏شان است. براساس نتایج این پژوهش، اعتماد اجتماعی، که بر همکاری و همیاری بین مردم تاکید دارد، به عنوان مهم‌ترین مولفه موثر بر روستازیستی پایدار شناخته شد. بنابراین می‌توان با افزایش اعتماد میان مردم، مشارکت و نظر مثبت آنها را جلب نمود. بعلاوه، به علت همکاری آن‌ها، میزان موفقیت طرح‌ها افزایش یافته و هزینه‌های توسعه روستایی کاهش می‏یابد. از سوی دیگر، مشارکت در امور اجتماعی نوعی تعهد و قبول مسئولیت فردی و اجتماعی است که باعث افزایش اعتماد اجتماعی می­گردد و همه افراد ناگزیر به پذیرش آن هستند به‌گونه‌ای که در آن افراد به خاطر منافع گروهی از منافع شخصی دست می‌کشند. در واقع در آن، افراد به سطحی از درک رسیده‌اند که منافع کل را به خرد ترجیح می‌دهند. ولی این منطقه از پایین‏ترین میزان مشارکت برخوردار است. در نتیجه، پدیده روستازیستی نمی‏تواند پایدار باشد.

نتیجه‏گیری: اعتماد اجتماعی و همچنین وجود مشارکت در بین افراد ساکن روستا، از شرایط مهم توسعه روستایی هستند. می‌توان از طریق آموزش و آگاهی به مردم در مورد واقعیت و مبنای اعتماد اجتماعی و نیز شیوه‌های مشارکت و پیامدهای آن، فراهم‏سازی فضای باز برای انتقاد و تصمیم‌گیری و تفویض اختیار، و همچنین تشویق فعالیت‌های گروهی، دلبستگی و تعلق خاطر اجتماعی-زیستی را در میان مردم افزایش داد. به هر حال، در یک دید کلی می‏توان تاکید نمود که شناسایی عوامل موثر بر روستازیستی پایدار، گامی جهت برنامه‏ریزی برای پایداری توسعه روستایی است.

واژگان کلیدی
روستاگریزی، انسجام اجتماعی، اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی، جاذبه طبیعی، عوامل اقتصادی

منابع و مآخذ مقاله

Ahmadi, A. and Mahdavi, M. (2015). Relationship between quality of life and sense of place in developing rurals: case study, zarandiyeh township. Journal of Rural Research, 5(4), 827-848. doi: 10.22059/jrur.2015.53427

Akbarian Ronizi, S., Rajaie, S. and Ramezanzadeh Lasboyee, M. (2015). Social Welfare Assessment in Rural Areas with Emphasis on the Views of Local Residents (Case Study: Kheir Area in the Estahban Township). Journal of Rural Development Strategies, 2(2), 121-140. doi: 10.22048/rdsj.2015.13422

Akbarpoor, M., Motiee Langrodi, S., Rezvani, M. and Nornakhsh, S. (2015). Explain suitable of Strategies to non-Migration Population in Rural Settlements Case Study Hashtroud Township. Journal of Rural Research, 5(4), 893-910. doi: 10.22059/jrur.2015.53430

Amanollahibaharvand, S. (2014). The impact of culture on man and nature: The human way of life and its consequences. Afrand Press, Tehran, 272pp.

Babaei Fard, A. (2010). Cultural Development and Social Development in Iran. Social Welfare, 10(37): 7-56.

Basa, C., De Guzman, V., and Marchetti, S. (2012). International migration and over-indebtedness: The case of Filipino workers in Italy. IIED—Human Settlements Working Paper 36. Benson, Michaela.

Benson, M., and O'reilly, K. (2009). Migration and the search for a better way of life: a critical exploration of lifestyle migration. The sociological review, 57(4), 608-625.

Bodin, Ö., Crona, B., and Ernstson, H. (2006). Social networks in natural resource management: what is there to learn from a structural perspective?. Ecology and society, 11(2): r2.

Bostani, M. K., Shojaifar, M. R., Riki, J., Shahbakhsh, A., & Hashemzehi, S. (2017). Assessment of Social Capital in terms of Participation, Knowledge, Trust, and Social Cohesion: Zahedan Case Study. Journal of History Culture and Art Research, 6(1), 720-736.

Briggs, L., Krasny, M., & Stedman, R. C. (2019). Exploring youth development through an environmental education program for rural indigenous women. The Journal of Environmental Education, 50(1), 37-51.

Calthorpe, P. (2015). Urbanism in the age of climate change. In The City Reader (pp. 555-568). Routledge.

Carver, L. F., Beamish, R., Phillips, S. P., & Villeneuve, M. (2018). A scoping review: Social participation as a cornerstone of successful aging in place among rural older adults. Geriatrics, 3(4), 75.

Charon, J. M. (2012). Ten questions: A sociological perspective. Nelson Education.

Cole, J. R., & McCoskey, S. K. (2018). Unsustainability of Economic Growth. Strongly Sustainable Societies: Organising Human Activities on a Hot and Full Earth.

Deljouy Shahir, J. (2009). Characteristics of entrepreneurship and social entrepreneurship. Work and Society, 112: 33-24.

Eshetu, F., & Beshir, M. (2017). Dynamics and determinants of rural-urban migration in southern Ethiopia. Journal of Development and Agricultural Economics, 9(12), 328-340.

Eslami, B., & MahdiPour Khorasani, M. (2019). The Effect of Social Capital on Teachers’ Job Satisfaction in Yazd. Quarterly Journal of Family and Research, 16(1), 83-100.

Farahani, H. and Hajihosseini, S. (2013). An evaluation about potentials of rural areas for entrepreneurship and developing empowerment in villagers, Case: Shawl District in Buin Zahra Township. Journal of Rural Research, 4(4): 715-748.

Farahani, H., Abdoli, S. and Cheraghi, M. (2012). Assessment of impacts of social capital on development of rural areas with emphasis on quality of life (Case Study: Mashhad Rural District, Mighan, Arak County). Journal of Regional Planning, 2(8): 67-78.

Ghadiri Masoum, M., Yousefi, H., Skbarpoor, M. and Khalili, A. (2012). The Conflict of Escaping of Youth from the Rural Areas, with Rural Development (Case Study: Dismar Gharbi Rural District Jolfa Township). Journal of Rural Research, 3(10): 97-117.

Ghasemi Siani, M. (2009). Entrepreneurship and its role in the economic development of villages in Iran. Journal of Housing and Rural Environment, 28(128): 43-28.

Golshiri Esfahani, Z., Khademi, H., Seddighi, R. and Tazeh, M. (2009). Impacts of Social Solidarity on the Level of Iranian Rural People Participation: A Case Study of Gandoman District in Boroujen County. Village and Development, 12(1): 147-167.

Hissa, H. R., Alves Filho, N. T., Costa, M., Strauch, G., Bassi, L., & de Assis, R. L. (2019). Sustainable rural development in Rio de Janeiro state: the Rio rural program. In Strategies and Tools for a Sustainable Rural Rio de Janeiro (pp. 23-39). Springer, Cham.

Hotchkiss, J. L., & Rupasingha, A. (2018). Individual social capital and migration.

Imani, B., Bakhtar, S., khoshraftar, A. (2015). Studying and evaluating effects of social capital on life quality in rural areas Case study: Case study: west Eslamabad County. Journal of Rural Research, 6(4), 875-894. doi: 10.22059/jrur.2015.57364

Izadi, H. and Barzegar, S. (2013). Entrepreneurship and Rural Development, Lessons from the Experiences of China. Journal of Rural Research, 4(4), 901-918. doi: 10.22059/jrur.2013.50423

Jin-long, Y. A. N. G. (2018). Does Social Trust Improve Rural-Urban Migration Entrepreneurship? An Empirical Analysis Based on CGSS Data. Jilin University Journal Social Sciences Edition, (5), 7.

Kalantari, Kh. (2004). Rural Sociology. Payame Noor University Press, Tehran, Iran.

Khabaronline (2016). Evacuation of 34 thousands of villages of Iran / Iran's climate does not have potential for rurality. Khabaronline Press, available at khabaronline.ir/news/538160.

Kiani, M., Asadi, A., Varmazyari, H. and Aarati, A. (2016). Structural equation and integrated model of causes and effects of rural migration in Kian district of Nahavand. Community Development (Rural and Urban Communities), 8(2): 339-358.

Kolahi, M. (2013). Synergisms for the intricate system of biodiversity and society in the conservation management of Iran. PhD thesis, Kyoto University.

Kolahi, M. (2014). Protected areas management and environmental sociology in Iran. Scholar’s press.

Kolahi, M. (2019). Environmental Knowledge: from Wisdom to Capability. Research Publications of Agricultural Education, Tehran, Iran.

Kolahi, M., Moriya, K., Sakai, T., Khosrojerdi, E. and Etemad, V. (2014a). Introduction of participatory conservation in Iran: case study of the rural communities’ perspectives in Khojir National Park. International Journal of Environmental Research, 8(4): 913-930.

Kolahi, M., Sakai, T. Moriya, K. and Makhdoum, M. F. (2012). Challenges to the future development of Iran’s protected areas system. Environmental management, 50(4), 750-765.

Kolahi, M., Sakai, T., Moriya, K., Yoshikawa, M. and Esmaili, R. (2014b). From paper parks to real conservations: Case study of social capital in Iran’s biodiversity conservation. International Journal of Environmental Research, 8(1): 101-114.

Kolahi, M., Sakai, T., Moriya, K., Yoshikawa, M. and Esmaili, R. (2014c). From paper parks to real conservations: Case study of social capital in Iran’s biodiversity conservation. International Journal of Environmental Research, 8(1): 101-114.

Kolesnikova, E. G., Bogdanova, M. M., Elistratova, T. G., Levicheva, S. V., & Pislegina, N. V. (2020). Assessing Sustainable Development Potential of Rural Territories. Amazonia Investiga, 9(26), 479-485.

Kosec, K., Ghebru, H., Holtemeyer, B., Mueller, V., & Schmidt, E. (2018). The effect of land access on youth employment and migration decisions: Evidence from rural Ethiopia. American Journal of Agricultural Economics, 100(3), 931-954.

Krishna, A., Sriram, M. S. and Prakash, P. (2014). Slum types and adaptation strategies: identifying policy-relevant differences in Bangalore. Environment and Urbanization, 26(2), 568-585.

Kumari, A., Singh, M., & Prakash, S. (2019). Impact of Male Migration on Level of Mobility of Women in Rural Society. Int. J. Curr. Microbiol. App. Sci, 8(4), 59-62.

Long, J., Faught, S. and Johnson, C. (2012). Roles of community satisfaction and community attachment in the out-migration of rural residents. Journal of Management and Marketing Research, 11(1).

McLeman, R., Schade, J., & Faist, T. (Eds.). (2016). Environmental migration and social inequality. New York, NY: Springer.

Myroniuk, T. W., White, M. J., Gross, M., Wang, R., Ginsburg, C., & Collinson, M. (2018). Does it Take a Village? Migration among Rural South African Youth. Population research and policy review, 37(6), 1079-1108.

Nawrotzki, R. J., DeWaard, J., Bakhtsiyarava, M., & Ha, J. T. (2017). Climate shocks and rural-urban migration in Mexico: exploring nonlinearities and thresholds. Climatic change, 140(2), 243-258.

Network, C. C. (2010). Cultural Planning Toolkit. A Partnership between Legacies Now and Creative City Network of Canada. CreativeCity.

Nooripoor, M. and Shahvali, M. (2011). Evaluation of Rural Sustainability Criteria of Dena County based on a Communication View: the Application of AHP. Journal of Rural Research, 2(5): 63-92.

Poursina, M., Chizari, M., Farajollah Hosseini, S. and Tahmasbi, M. (2010). Factors Affecting the Iranian Rural Youth Motivation to be Engaged in Agricultural Profession:A Case Study of Kelardasht County. Village and Development, 13(3), 31-49.

Pourtahari, M., Rokneddin Eftekhari, A. and Nikbakht, M. (2011). Effects of Cultural Changes on Rural Housing Model (Case study: Villages of Central Section of Qazvin County). Geographic Space, 11(35): 115-134.

Raghfar, H. & Ghasemi Ardahaee, A. (2010). Causes of Migrations and Demographic-Economic Aspects of Inter-Township Migrants: Comparative Study of the Rural-to-Urban and Urban-to-Rural Migrations in Iran, 1966-2006. Journal of Population Association of Iran, 4(8): 39-61.

Rasti, H. and Jahantigh, R. (2015). Measure of social welfare the households in rural areas Case study Township Zahak. Journal of Rural Research, 5(4): 759-778. doi: 10.22059/jrur.2015.53423

Rezvani, M., Mansourian, H. and Ahmadi, F. (2010). Promoting Villages to City and its Role on Improvement of Quality of Life of Local Resident (Case Study: Firozabad and Sahen Cities in Lorestan and Kordestan Provinces). Journal of Rural Research, 1(1), 33-65.

Rezvani, M., Mansourian, H., Ahmadadadi, H., Ahmadabadi, F. and Parvai Here-Dasht, S. (2013). An Assessment on Factors Affecting the Quality of Life of Elderly in Rural Regions (Case Study: Neishabour County). Journal of Rural Research, 4(2), 301-326.

Rokneddin Eftekhari, A., Badri, S., Paydar, A., Savadi, A. (2012). An Analysis of Perceptions and Insights of Rustics about the Progress in Life (Case study: Dosari Village, Jiroft Plain in Iran). Journal of Rural Research, 3(10), 51-73. doi: 10.22059/jrur.2012.25097

Rostamalizadeh, V. and Saliani, M. (2011). Desirable rural life with emphasis on wellbeing of rural community. Rural Development, 3(2): 167-188.

Scott, D., & Louie, D. (2020). Reconsidering Rural Education in the Light of Canada’s Indigenous Reality. In Rural Teacher Education (pp. 113-133). Springer, Singapore.

Shahidi, M., Ardestani, Z. and Goodarzisoroosh, M. (2009). An Investigation of the Role of Tourism in Rural Areas (Case study: Dehestan Lavasan). Human Geography Research, 42(67): 99-113.

Shams, M. and Amini, N. (2009). Evaluation of Iranian culture index and its impact on tourism development. New Attitudes in Human Geography (Human Geography), 1(4): 81-93.

Shamsodini, A. and Gorjian, P. (2010). Factors affecting rural immigration to cities, with emphasis on immigration network (Case: Rostam Do Rural District). Journal of Studies of Human Settlements Planning, 5(11): 75-92.

Shayan, H., Taghilou, A. A. and Khosrobeygi, R. (2013). An analysis of the role of people’s participation lity of rural economy: A case study: Eijroud Dehestan, Eijroud County, Zanjan province. Journal of Geography and Regional Development, 10(19): 71-94.

Sherief, S. R. (2008). Entrepreneurship as an economic force in rural development. Magnus School of Business, Chennai, India.

Sinha, K. A., & Gill, J. K. (2018). Socio-economic implications of migration on migrants’ family. The Pharma Innovation Journal, 7(7): 1008-1010.

Wang, Y. H., & Zheng, M. Y. (2019). Influences of social trust on the selection of the settlement preference of rural migrants. Urban Problems, (1), 12.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.