palette
ارزیابی و پیش بینی پراکنده‌رویی شهری شهر زنجان با تاکید بر تغییرات کاربری اراضی طی دوره زمانی(1365-1395) Estimation and prediction of Zanjan’s Urban Sprawl with emphasize on land use changes during (1986-2016)

چکیده

پدیده پراکنده­رویی شهری امروزه به یکی از مهم­ترین دغدغه­های برنامه­ریزان و سیاست­گذاران تبدیل شده است؛ بطوری­که عدم توجه به آن، پیامد­های جبران ناپذیری همچون تهدید منابع طبیعی، محدودیت­ها و زیان­های اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و محیطی را بدنبال داشته است. برای درک بهتر چنین الگویی، لازم به ارزیابی و شناخت عوامل اجتماعی- اقتصادی موثر بر آن می­باشد. روش تحقیق در این پژوهش، به‌صورت ترکیبی از پژوهش توصیفی و تبیینی بوده و نوع تحقیق، کاربردی و رویکرد آن، به دو صورت کمی و کیفی لحاظ می­شود. همچنین جمع­آوری داده­ها با استفاده از دو روش کتابخانه­ای و میدانی، صورت پذیرفته و از تکنیک سنجش از دور و از تصاویر ماهواره‌ای لندست منطقه، برای گرفتن تصاویر ماهواره­ای محدوده مورد مطالعه در دوره زمانی مذکور، استفاده شده است. همچنین از روش طبقه‌بندی نظارت شده، طبقه‌بندی کاربری اراضی و مدل کراس تب، میزان تغییرات انواع کاربری‌ها به کاربری اراضی ساخته‌شده، و از مدل­ هلدرن، پراکنده­رویی شهر زنجان، مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. برای پیش‌بینی روند تغییرات و بررسی تغییرات احتمالی، کاربری اراضی برای افق زمانی سال 1405، از روش زنجیره‌های مارکوف استفاده شده است. در منطقه مورد پژوهش (زنجان) نتایج بدست آمده از تحقیق بیانگر این مطلب می باشند که در سه دهه گذشته با توسعه ناموزون شهر زنجان مساحت شهر بیش از 3 برابر شده است. بررسی تئوریکی پراکنده­رویی شهر زنجان بر اساس مدل هلدرن، مبین نقش قابل توجه پراکنده­رویی شهری در گسترش فیزیکی شهر زنجان می­باشد که همواره اثر آن بیش از عامل رشد جمعیت بوده است. مساحت شهر زنجان در طی سال های مورد مطالعه افزایش چند برابری را داشته که در مقابل این گسترش، اراضی باغی و کشاورزی کاهش قابل توجهی داشت اند. در این میان آنچه که این مسئله را مهم می نماید تغییر اراضی باغی و کشاورزی به اراضی ساخته شده می باشد. در این میان عوامل پیدا و پنهان بسیاری در این امر دخیل بوده اند که مهم ترین آنها عامل رشد جمعیت و پراکتده رویی شهری بوده است. با توجه به پیش بینی صورت گرفته برای سال 1405 احتمال تغییر کاربری اراضی به شهر در طی 10 سال قابل توجه است که در این میان میزان اراضی ساخته شده شهر زنجان به 88/6311 هکتار خواهد رسید و اراضی کشاورزی و باغی در مجموع 56/23 درصد احتمال تبدیل به شهر را دارند که اقدامات لازم در این زمینه را می طلبد تا از گسترش بی رویه شهر به این اراضی جلوگیری شود. در کشورهای توسعه یافته با توجه به اهمیت بالای توسعه پایدار، حفظ محیط زیست و استفاده کارا از منابع مختلف، مباحثی چون رشد هوشمند و توسعه درونزای شهری بسیار مدنظر بوده و هست. از این گذشته جلوگیری از اقزایش بی رویه محدوده شهر ، در دستور کار قرار دادن بلند مرتبه سازی و استفاده از الگوی شهر فشرده و همچنین هدایت جهت گسترش شهر به سمت زمین های بایر و رها شده با هدف جلوگیری از ساخت و ساز در زمین های کشاورزی را می­توان در نظر داشت.

واژگان کلیدی: پراکنده­رویی شهری،  زنجان،  سنجش از دور، کاربری اراضی، تصاویر ماهواره ای

واژگان کلیدی
پراکنده‌رویی شهری، زنجان، سنجش از دور، کاربری اراضی، تصاویر ماهواره ای

منابع و مآخذ مقاله

احدنژاد روشتی، م.، حسینی، ا.، (1390)، " ارزیابی و پیش بینی تغییرات و پراکنش افقی شهرها با استفاده از تصاویر ماهواره ای چندزمانه و سیستم اطلاعات جغرافیایی نمونه موردی: شهر تبریز در مقطع زمانی 1389-1363"، نشریه پژوهش و برنامه ریزی شهری، شماره 4

تقوایی ، م.، سرایی، م. (۱۳۸۳)، گسترش افقی شهرها و ظرفیت های موجود زمین، مورد شهر یزد، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی ، شماره ۷۳.

خلیلی عراقی، منصور (1376)،" شناخت عوامل موثر در گسترش بی‌رویه شهر تهران" انتشارات دانشگاه تهران.

ربیعی، ح.، ضیائیان، پ. و علیمحمدی، ع.، (1384)، "کشف و بازیابی تغییرات کاربری و پوشش اراضی شهر اصفهان به کمک سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی"، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره 9، شماره 4

رضویان، م.، کانونی، ر.، یارمرادی،ک. (1395) محیط زیست شهری، نشر علم، چاپ اول.

رضویان، م.، میرزایی قلعه، ف. (1395) برنامه ریزی اقتصاد فضا و کارآفرینی در ایران، جهاد دانشگاهی شهید بهشتی، چاپ اول.

زیاری، ک.، مهدنژاد، ح. (1388) فریاد، پرهیز، مبانی و تکنیک های برنامه ریزی شهری، انتشارات چاپ اول.

زیاری، ک.، و همکاران، (1388)، مبانی و تکنیک برنامه ریزی شهری، انتشارات دانشگاه بین المللی چابهار، چاپ اول.

شریف زادگان م ح.، نوری س.، (1393)، بررسی تاثیر پراکنده رویی بر آسیبهای اجتماعی در برنامه ریزی شهری نمونه موردی:شهر سنندج

صرافی، م.، توکلی نیا، ج.، محمدیان مصمم، ح. (1393) اندیشه های نو در برنامه‌ریزی شهری، موسسه انتشارات قدیانی، چاپ اول.

طرح تفصيلي زنجان – جلد دوم، 1385: 1

کرم ا.، محمدي ا.، (1388)، ارزيابي و پهنه‌بندی تناسب زمين براي توسعه فيزيكي شهر كرج و اراضي پيراموني بر پایه‌ی فاكتورهاي طبيعي و روش فرآيند تحليل سلسله مراتبي (AHP)، فصلنامه جغرافياي طبيعي، سال اول، شماره 4.

واحدیان بیکی، ل.، پور احمد، ا.، سیف الدینی، ف.، (1390)، "اثر توسعه فيزيكي شهر تهران بر تغيير كاربري اراضي منطقه 5"، نشریه نگرش های نو در جغرافیای انسانی، شماره 1

Anas, A., (1999). The cost and benefits of fragmented metropolitan governance the new regionalist -policies, state university of new York at buffalo, symposium of regionalism: promise and problem

Barton, H., 1990. Local Global Planning. The Planner, 26, pp.12–15.

Beck, R, Leon Kolankiewiez, & Steven A, Camarota (2003), Outsmarting Smart Growth,Immigration, and the Problem of Sprawl, Washington, Center for Immigration Studies.

Burge, G.S. et al., 2013. Can Development Impact Fees Help Mitigate Urban Sprawl? Journal of the American Planning Association, 79(3), pp.235–248. Available

Dawson, R., 2007. Re-engineering cities: a framework for adaptation to global change. Philosophical transactions. Series A, Mathematical, physical, and engineering sciences, 365(1861), pp.3085–98. Available at: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17855224.

Estimation and prediction of Zanjan’s Urban Sprawl with emphasize on land use changes during 1986-2016

Ewing, R. ; (1997) : Is Los Angeles-style Sprawl desirable? Journals of the American Planning Association 63(1) , 107-126

Ewing, R., & Hamidi, S. (2014). Measuring urban sprawl and validating sprawl measures. Washington, DC: National Institutes of Health and Smart Growth America.‏, 1

Ewing, R., Pendall, R., & Chen, D. (2003). Measuring sprawl and its transportation impacts. Transportation Research Record: Journal of the Transportation Research Board, (1831), 175-183.

Ewing, R., Schieber, R. A., & Zegeer, C. V. (2003). Urban sprawl as a risk factor in motor vehicle occupant and pedestrian fatalities. American journal of public health, 93(9), 1541-1545.

Ewing, R., Schmid, T., Killingsworth, R., Zlot, A., & Raudenbush, S. (2008). Relationship between urban sprawl and physical activity, obesity, and morbidity. In Urban Ecology (pp. 567-582). Springer, Boston, MA.

Foran, M. (2009). Expansive Discourses: Urban Sprawl in Calgary, 1945-1978. Athabasca University Press.

Frenkel, A., & Ashkenazi, M. (2008). The integrated sprawl index: measuring the urban landscape in Israel. The Annals of Regional Science, 42(1), 99-121.

Handy, S. L., Boarnet, M. G., Ewing, R., & Killingsworth, R. E. (2002). How the built environment affects physical activity. American journal of preventive medicine, 23(2), 64-73.

Kelly-Schwartz, A. C., Stockard, J., Doyle, S., & Schlossberg, M. (2004). Is sprawl unhealthy? A multilevel analysis of the relationship of metropolitan sprawl to the health of individuals. Journal of Planning Education and Research, 24(2), 184-196.

Mamun, A. A., Mahmood, A., & Rahman, M. (2013). Identification and monitoring the change of land use pattern using remote sensing and GIS: A case study of Dhaka City. IOSR Journal of Mechanical and Civil Engineering, 6(2), 20-28.

Mishra, Monalisha & Mishra, Kamal Kant& Subudhi, A.P(2012) Urban Sprawl Mapping And Land Use Change Analysis Using Remote Sensing And GIS (Case Study Of Bhubaneswar City, Orissa) State Nodal Officer, Rrrda Gis Lab, Pwd Rajasthan, Jaipur @ Scientist, Indian Institute Of Remote Sensing, Deheradun, Uttarakhand.

Soule, David C. (2006). Urban sprawl a comprehensive reference guide. Defining and managing urban sprawl 3-4: Green wood press

Squires, Gregory D. (2002). Urban sprawl causes, consequences, and policy responses. The urban institute press, 11-12

Sudhira, H. S., & Ramachandra, T. V. (2007). Characterising urban sprawl from remote sensing data and using landscape metrics.

Sun,Cheng& Wu, Zhi-feng & Lv, Zhi-qiang& Yao, Na& Wei, Jian-bing(2013) Quantifying different types of urban growth and the change dynamic in Guangzhou using multi-temporal remote sensing data, International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, Volume 21, April 2013, Pages 409–417.

United Nation (Population Found 2011

Wakode, Hem ant Balwant& Baier, Klaus& Jha, Ramakar(2013) Analysis of urban growth using Lands at TM/ETM dataand GIS —a case study of Hyderabad , India, Arabian Journal of Geosciences, January 2013


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.