palette
موانع اصلی استفاده از رویکرد طراحی مشارکتی منظر (با تمرکز بر دیدگاه متخصصان طراحی)
مهدا فروغی, سعید نوروزیان ملکی, معین حاجی مقصودی

چکیده

سابقه و هدف: امروزه توجه به کاربران طرح در پروژه‌های معماری اهمیت بیشتری یافته و بعد اجتماعی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابعاد تاثیرگذار بر طرح مورد توجه طراحان قرار گرفته است. اهمیت این موضوع در طراحی معماری منظر، با توجه به بعد ذهنی و مخاطب‌محور بودن آن، دوچندان است. یکی از مهم‌ترین رویکردها در معماری که به مخاطبان طرح توجه دارد، رویکرد طراحی مشارکتی است. مبحث طراحی مشارکتی، اولین بار در سال 1980 در آمریکا در اعتراض به قدرت زیاد طراحان و بی‌توجهی آنها به نیازهای حقیقی مردم در پروژه‌‌های معماری مطرح شد. به‌تدریج طراحی مشارکتی در سایر کشورها نیز رواج یافت و در دهه 1990 شاهد اوج اهمیت آن در حوزه معماری بودیم. در این زمان منابع متعدد اثرات گسترده و تکنیک‌های این رویکرد را بررسی کردند و بدین ترتیب انتظارات زیادی نسبت به طراحی مشارکتی پدید آمد. با عدم تحقق تمام این انتظارات در پروژه‌های طراحی مشارکتی اجرا‌شده در آن زمان، موضوع موانع طراحی مشارکتی طرح شد. با این حال نوشتارهای زیادی طراحی مشارکتی را لازمة دنیای امروز دانسته‌اند. اگرچه طراحی مشارکتی در معنای جدید آن و مباحث نظری مطرح‌شده در این زمینه از آمریکا آغاز شد ولی در ایران سابقه طراحی مشارکتی به‌طور سنتی به سال‌ها پیش برمی‌گردد. امروزه پروژه‌های طراحی مشارکتی در شهرهای ایران به‌صورت محدود و اغلب غیرموثر انجام می‌شود. در این راستا، هدف این مقاله بررسی موانع استفاده از طراحی مشارکتی منظر و تعیین درجه اهمیت آنها در ایران از دیدگاه متخصصان امر است.

مواد و روش‌ها: در این راستا، ابتدا موانع اصلی استفاده از رویکرد طراحی مشارکتی منظر، از منابع متعدد استخراج و دسته‌بندی شده است و سپس به کمک روش دلفی و انجام مصاحبه‌هایی با معماران منظر، میزان تأثیر موانع استخراج‌شده بر استفاده از رویکرد طراحی مشارکتی منظر در ایران، ارزیابی و اولویت‌بندی شد. اعضای پانل دلفی شامل ده نفر از متخصصان منظر، شش نفر از متخصصان معماری و چهار نفر از متخصصان شهرسازی شاغل در دانشگاه‌ها، پژوهشکده‌ها یا شرکت‌های مرتبط با طراحی معماری منظر هستند.

نتایج و بحث: در نهایت گروه موانع سیاسی و تکنیکی به‌عنوان مهم‌ترین دسته موانع منظر مشارکتی شناخته شدند و در زیرشاخه‌های این موانع، بی‌علاقگی کارفرما در شرکت در فرایند مشارکتی طراحی، به‌عنوان مهم‌ترین مانع با ضریب روایی صددرصد و کمبود وقت آزاد جامعه معاصر به‌عنوان کم‌‌اهمیت‌ترین مانع شناخته شده است. در میان زیرشاخه‌های موانع تکنیکی، به ترتیب مرحله زمانی مشارکت مردم در فرایند طراحی مشارکتی، فقدان رابطه باز و مستقیم بین مردم، طراح و کارفرما با ضریب روایی 60 درصد و تجربه و مهارت کم متخصصان در فرایند طراحی مشارکتی و دانش و مهارت کم مردم شرکت‌کننده در فرایند طراحی مشارکتی با ضریب روایی 40 درصد و از میان زیرشاخه‌های موانع اجرایی، عدم ‌مطلوبیت سیستم‌های اداری و اجرایی با ضریب روایی 80 درصد و زمان‌بر بودن شرکت دادن مردم در فرایند طراحی منظر مشارکتی با ضریب روایی 40 درصد به‌عنوان مهمترین موانع شناخته شده‌اند.

نتیجه‌گیری: با توجه به اینکه موانع تکنیکی از دیدگاه متخصصان بسیار مهم ارزیابی شده است، باید ارزیابی مدونی درباره این تکنیک‌ها انجام شود. توصیه می‌شود این تحقیقات دارای جنبه‌های نظری و عملی باشند و طی پژوهش‌ها به مسائل مرحله زمانی مشارکت مردم و وجود رابطه باز و مستقیم بین مردم، طراح و کارفرما توجه بیشتری شود. همچنین پیشنهاد می‌شود تحقیقاتی برای ارزیابی روش‌های طراحی مشارکتی به‌کار گرفته‌شده صورت گیرد. بدین ترتیب می‌توان از تجربیات کشورهای غربی در طراحی مشارکتی مدرن استفاده کرد و از سوی دیگر برخی سنت‌های گذشته ایران که مرتبط با طراحی مشارکتی بوده را احیا کرد.

واژگان کلیدی
طراحی مشارکتی منظر، معماری منظر، فضاهای عمومی، تکنیک دلفی.

منابع و مآخذ مقاله

Ahmed, S.A. and Ali, S.M., 2006. People as partners: Facilitating people's participation in public–private partnerships for solid waste management. Habitat International. 30(4), 781-796. Anuar, M.I.N.M. and Saruwono, M. (2012). Barriers of user's involvement in the design process of public parks as perceived by landscape architects. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 35, 253-259. Arnstein, S.R., 1969. A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of planners. 35(4), 216-224. Barber, B., 2003. Strong democracy: Participatory politics for a new age. Berkeley, CA: University of California Press. Berman, E.M., 1997. Dealing with Cynical Citizens. Public Administration Review. 57(2), 105-112. Bolman, L.G. and Deal, T.E., 2017. Reframing organizations: Artistry, choice, and leadership. John Wiley and Sons. Bond, S. and Thompson-Fawcett, M., 2007. Public participation and new urbanism: a conflicting agenda?. Planning Theory and Practice. 8(4), 449-472. Botterill, L.C. and Fisher, M., 2002. Magical thinking: The rise of the community participation model. In Jubilee conference of the Australasian Political Studies Association, Australian National University, Canberra. Britell, J., 1997. Partnerships, roundtables and Quincy-type groups are bad ideas that cannot resolve environmental conflicts. Usual Suspects Essay, 10. Cash, D.W., Clark, W.C., Alcock, F., Dickson, N.M., Eckley, N., Guston, D.H., Jäger, J. and Mitchell, R.B., 2003. Knowledge systems for sustainable development. Proceedings of the national academy of sciences. 100(14), 8086-8091. Charnley, S. and Engelbert, B., 2005. Evaluating public participation in environmental decision-making: EPA’s superfund community involvement program. Journal of Environmental Management. 77(3), 165-182. Cooper, C.B., Dickinson, J.L., Phillips, T. and Bonney, R., 2008. Science explicitly for nonscientists. Ecology and Society. 13(2), r1.

Crewe, K., 1997. Landscape architects and citizen participation: A study of the Boston Southwest Corridor (1976-1986). Doctoral Dissertations. University of Massachusetts Amherst.

Crosby, N., Kelly, J.M. and Schaefer, P., 1986. Citizens panels: A new approach to citizen participation. Public Administration Review. 46(2), 170-178.

Dane, E., 2010. Reconsidering the trade-off between expertise and flexibility: A cognitive entrenchment perspective. Academy of Management Review. 35(4), 579-603. Davis, G., 1996. Consultation, public participation and the integration of multiple interests into policy making. Organization for Economic Cooperation and Development (OECD), Paris, France. DeLeon, L. and Denhardt, R.B., 2000. The political theory of reinvention. Public Administration Review. 60(2), 89-97. Dietz, T. and Stern, P.C., 2008. Public participation in environmental assessment and decision making. National Academies Press. Doelle, M. and Sinclair, A.J., 2006. Time for a new approach to public participation in EA: Promoting cooperation and consensus for sustainability. Environmental Impact Assessment Review. 26(2), 185-205. Dola, K. and Mijan, D., 2006. Public participation in planning for sustainable development: operational questions and issues. International Journal on Sustainable Tropical Design Research and Practice. 1(1), 1-8. Eccleston, C.H., 2000. Environmental impact statements: A comprehensive guide to project and strategic planning. John Wiley & Sons. Echeverria, J.D., 2000. No success like failure: The Platte River collaborative watershed planning process. William and Mary Environmental Law and Policy Review. 25(3), 559-604. Fainstein, S.S., 2000. New directions in planning theory. Urban affairs review. 35(4), 451-478. Forester, J., 1999. The Deliberative Practioner, Encouraging Participatory Planning Processes. Boston: Massachusetts Institute of Technology Press. Francis, M. and Lorenzo, R., 2002. Seven realms of children’s participation. Journal of environmental psychology. 22(1-2), 157-169. Heiko, A., 2012. Consensus measurement in Delphi studies: review and implications for future quality assurance. Technological forecasting and social change, 79(8), 1525-1536. Hester, R., 2011. Afterword. Landscape Journal. 30(1), 148-150. Hickey, S. and Mohan, G., 2004. Participation: from tyranny to transformation? Exploring new approaches to participation in development. New York: Zed books. Huang, G., 2015. PM 2.5 opened a door to public participation addressing environmental challenges in China. Environmental Pollution. 197, 313-315. Hutchison, R., 2010. Encyclopedia of urban of studies. London: Sage publications.

International Association for Public Participation (IAP2), 2010, Public participation: state of the practice, Australasia, IAP2, viewed 28 October 2016, http://www.iap2.org.au/resource-bank/area?command=record&id=174.

Irvin, R.A. and Stansbury, J., 2004. Citizen participation in decision making: Is it worth the effort?. Public administration review. 64(1), 55-65. Juarez, J.A. and Brown, K.D., 2008. Extracting or empowering? A critique of participatory methods for marginalized populations. Landscape Journal. 27(2), 190-204. Julian, D.A., Reischl, T.M., Carrick, R.V. and Katrenich, C., 1997. Citizen participation—Lessons from a Local United Way Planning Process. Journal of the American planning association. 63(3), 345-355.

Kaner, S., Berger, D. and Lind, L., 2014. Facilitator's guide to participatory decision-making. San Francisco: Jossey-Bass. Kathlene, L. and Martin, J.A., 1991. Enhancing citizen participation: Panel designs, perspectives, and policy formation. Journal of Policy Analysis and Management. 10(1), 46-63. Kegan, R. and Lahey, L.L., 2009. Immunity to change: How to overcome it and unlock potential in yourself and your organization. Harvard Business Press. Kenney, D.S., 2000. Arguing About Consensus: Examining the Case against Western Watershed Initiatives and Other Collaborative Groups Active in Natural Resources Management. Natural Resources Law Center, University of Colorado. King, C. S., Feltey, K.M. and Susel, B.O.N., 1998. The question of participation: Toward authentic public participation in public administration. Public administration review. 58(4), 317-326. Lawrence, R.L. and Deagen, D.A., 2001. Choosing Public Participation Methods for Natural Resources: A Context-Specific Guide. Society & Natural Resources. 14(10), 857-872. Levy, J.M., 1995. Essential Microeconomics for Public Policy Analysis. Westport, CT: Praeger. Loures, L. and Crawford, P., 2008. Democracy in progress: using public participation in post-industrial landscape (re)-development. WSEAS Transactions on Environment and Development. 4(9), 794-803. Magnusson, P.R., 2003. Benefits of involving users in service innovation. European Journal of Innovation Management. 6(4), 228-238. Markeson, G., 2007. A tale of two greenways: A comparative study of greenway projects. Fordham Urban Law Journal. 34(5), 1489. Michaels, S., 2001. Making collaborative watershed management work: the confluence of state and regional initiatives. Environmental management. 27(1), 27-35. Miessen, M., 2007. The violence of participation: Spatial practices beyond models of consensus. Eurozine, 1º ago. Available from: http://www.eurozine.com/pdf/2007-08-01-miessen-en.pdf. [Accessed 22 August 2013]. Omar, D.B. and Leh, O.L.H., 2009. Malaysian Development Planning System: Kuala Lumpur Structure Plan and Public Participation. Asian Social Science. 5(3), 30-36. Ostrom, E., 2015. Governing the commons. New York: Cambridge University Press. Palerm, J.R., 2000. An Empirical‐Theoretical Analysis Framework for Public Participation in Environmental Impact Assessment. Journal of environmental planning and management. 43(5), 581-600. Persons, G.A., 1990. Defining the public interest: Citizen participation in metropolitan and state policy making. National Civic Review. 79(2), 118-131.

Pour Ahmad, A., Habibi, L. and Jafari Mehrabadi, M., 2012. Analysis of Farabi’s Ideas and its application in citizenship participation. Bagh-e Nazar. 9(21), 13-20. Prins, E., 2005. Framing a conflict in a community-university partnership. Journal of Planning Education and Research. 25(1), 57-74. Reilly, R.C., 2008. Is expertise a necessary precondition for creativity? A case of four novice learning group facilitators. Thinking Skills and Creativity. 3(1), 59-76. Rowe, G. and Wright, G., 1999. The Delphi technique as a forecasting tool: issues and analysis. International journal of forecasting. 15(4), 353-375. Russell, S. and Vidler, E., 2000. The rise and fall of government-community partnerships for urban development: grassroots testimony from Colombo. Environment and Urbanization. 12(1), 73-86.

Saeedi Rezvani, H., 2005. Participation design of Abkooh castle of Mashhad, Thesis for Master of Urban Design, Faculty of Fine Art, University of Tehran. Smith, P.D. and McDonough, M.H., 2001. Beyond Public Participation: Fairness in Natural Resource Decision Making. Society and Natural Resources. 14(3), 239-249. Verba, S., Schlozman, K.L., Brady, H. and Nie, N.H., 1993. Citizen Activity: Who Participates? What Do They Say?. American Political Science Review. 87(2), 303-318. Walker, A.M. and Selfe, J., 1996. The Delphi method: a useful tool for the allied health researcher. British Journal of Therapy and Rehabilitation. 3(12), 677-681. Weber, E.P., 2000. A New Vanguard for the Environment: Grass-Roots Ecosystem Management as a New Environmental Movement. Society & Natural Resources. 13(3), 237-259. Williams, B.L., Suen, H.K., Brown, S., Bruhn, R., De Blaquiere, R. and Rzasa, S.E., 2001. Hierarchical Linear Models of Factors Associated with Public Participation among Residents Living near the US Army’s Chemical Weapons Stockpile Sites. Journal of Environmental Planning and Management. 44(1), 41-65. Yao, B.W., 2006. Technology and public participation in environmental decisions. Doctoral Dissertation, Massachusetts Institute of Technology. Ziarek, E.P., 2001. An ethics of dissensus: Postmodernity, feminism, and the politics of radical democracy. Stanford University Press.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.