palette
اولویت بندی، پهنه بندی و ارزیابی آسیب پذیری جهت کاهش مخاطرات محیط زیست، مطالعه موردی استان البرز
ناصر مقدسی, شراره پورابراهیم, حسین آذرنیوند

چکیده

سابقه و هدف: شناسايي كامل مخاطرات و اولویت بندی آن ها در جهت عدم آسيب بيني از اولين گام هاي مديريت محیط زیست می باشد. تعریف یک سیستم جامع از شاخص های موثر در ایجاد یا تشدید مخاطرات محیط زیست که قابل ارزیابی، درک و ارزشیابی باشد ضروری است. این سیستم جامع می­تواند اطلاعات سطح بندی­ شده را در سطوح مختلف تصمیم­ گیری و برنامه­ ریزی تامین کند. تحقیق حاضر با هدف اولویت بندی، پهنه بندی و ارزیابی آسیب پذیری جهت کاهش مخاطرات محیط زیست انجام گرفته است.

 مواد و روش ­ها: با استفاده از مطالعات كتابخانه ­اي، اسناد فرادستي ، مطالعات آمایش سرزمین، مطالعات منطقه ای و همچنين از طريق نشست ­هاي تخصصي با سازمان هاي مختلف ليست اولیه مخاطرات زيست ­محيطي تهیه شد. این ليست شامل تمامي عواملي است كه به­ طور بالفعل يا بالقوه قابليت تبديل به مخاطره دارند. اين ليست در جلسات تخصصی با حضورنمایندگان سازمان های دولتی و غیردولتی و با استفاده از شاخص های متعدد غربال و نهایی شد. سپس با استفاده از روش تصمیم گیری چند معیاره تلفیقی آنتروپی- تاپسیس اولویت بندی مخاطرات محیط زیست صورت گرفت. از بین لیست مخاطرات متعدد مواردی شامل توسعه خارج از توان زیستی، فرسایش آبی، آتش سوزی، تغییر کاربری اراضی و آسیب پذیری تنوع زیستی دارای اولویت شناخته شد. در هریک از اولویت های شناخته شده با توجه به شاخص های متعدد تاثیرگذار در ایجاد هر یک از این مخاطرات ، پهنه ­بندی آسیب پذیری صورت گرفت و درنهایت با استفاده از ترکیب خطی وزن­دار نقشه آسیب­ پذیری استان البرز به دست آمد.

 نتایج و بحث: نتایج این تحقیق نشان می دهد که تغییر کاربری اراضی مهمترین خطر محیط زیستی است که به واسطه گسترش شدید مناطق شهری و روستایی و تخریب باغ های شهری صورت گرفته است. همچنین بخشی از زیستگاه های مطلوب تنوع زیستی تحت مدیریت حفاظت قرار ندارند که این امر موجب کاهش تنوع زیستی در زیستگاه های مطلوب می شود. از طرفی خطر فرسایش خصوصا در مناطق پرشیب شمالی که از لحاظ تنوع زیستی غنی هستند موجب تخریب پوشش گیاهی خصوصا مرتعی و نیز آب شویی خاک سطحی و ایجاد رسوب خواهد شد. در دشتهای جنوب استان به دلیل عدم تناسب توسعه صنعتی با ظرفیت و توان اکولوژیکی خطر تجمع و افزایش آلودگی ها و گردو غبار وجود دارد. همچنین استان البرز در مناطق شمال غربی و شرقی از احتمال وقوع آتش سوزی برخوردار است . این مناطق بیشتر در محدوده مناطق تحت مدیریت حفاظت قرار دارند که لزوم توجه جدی را می طلبد. در کل نتایج نشان می­دهد که کیفیت محیط اکولوژیکی استان البرز در سال­های اخیر به طور معنی ­داری در نتیجه فعالیت ­های انسانی، مانند ساخت و ساز کارخانه ­ها و شهرک ­های صنعتی متعدد، فرسايش و تخريب خاك، خشكسالي و افت سفره ­هاي آب زيرزميني، از دست دادن منابع آبي در دسترس، الگوهای کشت نادرست، افزایش جمعیت ناشی از مهاجرت از دیگر استان­ های کشور  و تغییرات اقلیمی کاهش یافته است. نتایج آسیب ­پذیری نشان می­ دهد که فشار بسیار زیادی بر استفاده پایدار از محیط زیست توسط متغیرهای انسانی تاثیرگذار ایجاد شده ­است.

 نتیجه گیری: مخاطرات محیط زیست استان البرز تهديد بزرگی در جهت تخريب و رو به زوال گذاشتن منابع و خدمات اکوسیستمی است که می­ بايست آن را کنترل و پیشگیری نمود. شناخت کامل از فرآيند­های گذشته و تحلیل مکانی وقوع مخاطرات در تعیین استراتژی های حفاظتی برای پهنه ­های آسیب­پذیر کمک می­ کند.

واژگان کلیدی
تصمیم گیری چندمعیاره، ارزیابی آسیب پذیری، پهنه بندی، مخاطرات محیط زیست.

منابع و مآخذ مقاله

Adriaenssens, V., De Baets, B., et al., 2004. Fuzzy rule-based models for decision support in ecosystem management. Science of Total Environment. 319, 1–12.

Antonio, G., Juan-Alfonso, B., Jose-Manuel, N., 2003. Assessing landscape values: a proposal for a multidimensional conceptual model. Ecological. Modeling. 168, 319–341.

Aretano, R., Semeraro, T., Petrosillo, I., De Marco, A., Pasimeni, M.R., Zurlini, G., 2015. applying ecological vulnerability to fire for effective conservation management of natural protected areas. Ecological. Modeling. 295, 163–175.

Baral H., Keenan R.J., Sharma S.K., Stork N.E., Kasel S., 2014, Spatial assessment and mapping of biodiversity and conservation priorities in a heavily modified and fragmented production landscape in north-central Victoria, Australia, Ecological Indicators. 36, 552-562.

Blaikie, P. et al., 2004. At risk: natural hazards, people’s vulnerability and disasters, Routledge.

Burgess N.D., Hales J.D., Riketts T.H., Dinerstein E., 2006, Factoring species, non species values and threats into biodiversity prioritization across the ecorgions of Africa and its islands, Biological Conservation. 127, 383-401.

Connelly J.W., Knick S.T., Schroeder M.A., Stiver S.J., 2004, Conservation assessment of Greater Sage –grouse and sage brush habitats,chapter7,276-400.

Dwyer, A. et al., 2004. Quantifying social vulnerability: a methodology for identifying those at risk to natural hazards, Geoscience Australia Canberra, Australia.

Dzeroski, S., 2001. Applications of symbolic machine learning to ecological. Ecological. Modeling. 146, 263–273.

Eastman, J.R., Jin, W., Kyem, P.A.K. and Toledano, J., 1995. Raster procedures for multi-criteria/multiobjective decisions, Photogrammetric Engineering and Remote Sensing. 61, 539-547.

Enea, M., Salemi, G., 2001. Fuzzy approach to the environmental impact evaluation. Ecological. Modeling. 135, 131–147.

Ervin J., 2003. Rapid Assessment of Protected Area Management Effectiveness in Four Countries. Bio Science. 53, 833-841.

Gardner T.A., Barlow J., Sodhi N.S. and Peres C.A., 2010. A multi-regional assessment of tropical forest biodiversity in a human-modified world. Biological Conservation.143, 2293-2300.

Goda, T. and Matsuoka, Y., 1986. Synthesis and analysis of a comprehensive lake model—with the evaluation of diversity of ecosystem. Ecological. Modeling. 31, 11–32.

Hao, Y. and Zhou, H.C.H., 2002. A grey assessment model of regional eco-environment quality and its application. Environmental Engineering. 20, 66–68.

Ibisch P.L, Nowicki C., Muller R. and Araujo, N., 2002, Methods for the assessment of habitat and species conservation status in data poor countries-case study of Pleurothallidinae of the Andean rain forests of Bolivia. Congress of Conservation of Biodiversity in the Andes and Amazon, 255-246.

Jarvis A., Touval J.L., Schmitz M.C., Sotomayor L. and Hyman G.G., 2010, Assessment of threat to ecosystems in South America. Nature Conservation.18, 180-188.

Kangas, J., Store, R., Leskinen, P., et al., 2000. Improving the quality of landscape ecological forest planning by utilizing advanced decision-support tools. Forest Ecology Management. 132, 157–171

Kazmierczak, Aleksandra & Handley, J. 2011. The Vulnerability concept: use within GRaBS. Available online at: http://www.grabs-eu.org/Kazmierczak_Handley_vulnerability_review.docx

Malczewski, J., 1999, GIS and Multi Criteria Decision Analysis (New York: Wiley).

Moilanen A., 2012, Spatial Conservation Prioritization in Data-Poor Areas of the World, Brazilian Journal of Nature Conservation.10, 12-19.

Nicholson E., Keith D.A. and Wilcowe, D.S., 2008. Assessing the Threat Status of Ecological Communities, Conservation Biology.23, 259-274.

Omann, I., Jill J., Sigrid G. and Julia, W., 2010. Report on the development of the conceptual framework for the vulnerability assessment. The CLIMSAVE Project. SERI, Vienna, Austria.

Park, Y.-S., Chon, T.-S., Kwak, I.-S., et al., 2004. Hierarchical community classification and assessment of aquatic ecosystems using artificial neural networks. Science Total Environment. 327, 105–122.

Quan, R.C., Wen X. and Xiaonjun, Y., 2002, Effects of human activities on migratory water birds at Lashhai Lake, China. Biological Conservation. 1. 273-279.

Regan H.M., Davis, F.W., Andelman, S.J., Widyanata, A. and Freese, M., 2007, Comprehensive criteria for biodiversity evaluation in conservation planning, Biodiversity Conservation. 2715-2728.

Rodriguez-Rodriguez, D. and Martinez-Vega, J., 2012, Proposal of a system for the integrated and comparative assessment of protected areas, Ecological Indicators.23, 566-572.

Rouget, M., Richardson, D.M., Cowling, R.M., Lloyd, J.W. and Lombard, A.T., 2003, Current patterns of habitat transformation and future threats to biodiversity in terrestrial ecosystems of the Cape Floristic Region, South Africa, Biological Conservation.112, 63-65.

Sahoo, S. and Anirban, D.A., 2016, Environmental Vulnerability Assessment using Grey-AHP based model. Environmental Impact Assessment Review.56, 145-154.

Semeraro, T., Mastroleo, G., Aretano, R., Facchinetti, G., Zurlini, G. and Petrosillo, I., 2016. GIS Fuzzy Expert System for the assessment of ecosystems vulnerability to fire in managing Mediterranean natural protected areas. Environmental Management. 168, 94–103.

Shannon, C., 1948, A mathematical theory of communication. Bell System. Technical. 27, 379-423.

Sik kim, H., 2006. Soil erosion modeling using RUSLE and GIS on the IMHA Watershed, MSc. Thesis. South Korea. Departmant of Civil Engineering.

Thoisy, B., Richard-Hansen C., Goguillon B., Joubert P., Obstancias J., Winterton P. and Brosse, S., 2010. Biodiversity Conservation. 19, 1567-1589.

Van der Knijff, J. M., Jones, R.J.A. and Montanarella , L., 1999. Soil erosion risk assessment in Italy. ISPRA: European Commission Directorate General JRC, Joint Research Centre Space Applications Institute European Soil Bureau.

Wade, A.A., Theobald, D.M. and Laituri M.J., 2011, A multi-scale assessment of local and contextual threats to existing and potential U.S. protected areas, Landscape and Urban Planning.101, 215-227.

Wang, S. Y., Liu, J.S. and Yang, C. J., 2008. Eco-environmental vulnerability evaluation in the Yellow River Basin, China, Pedosphere.18, 171–182.

Xiaofeng, L., Yi Q., Diqiang L., Shirong L., Xiulei W., Bo W. and Chunquan, Z., 2011. Habitat evaluation of wild Ammur tiger ( Panthera tigris altacia) and conservation priority setting in north-eastern China. Environmental Management. 92, 31-42.


ارجاعات
  • در حال حاضر ارجاعی نیست.