عوامل تأثیرگذار بر به‌کارگیری اقدامات مرتبط با مدیریت پایدار منابع آب در بین کشاورزان شهرستان کمیجان، استان مرکزی

سمیرا افشاری, حیدر قلی زاده, روح اله رضائی, حسین شعبانعلی فمی

چکیده


سابقه و هدف: با توجه به بحران روزافزون محدودیت منابع آبی، مدیریت صحیح منابع آب و افزایش کارایی مصرف آب، به‌ویژه در بخش کشاورزی که بیشترین نرخ مصرف آب را دارد، اجتناب‌ناپذیر است. در واقع، مدیریت منابع آب هسته اصلی راهبردهای صرفه‌جویی در منابع آب به شمار می‌رود. با توجه به اهمیت موضوع، پژوهش‌های پرشماری در این زمینه انجام شده است. در این راستا، هدف اصلی این تحقیق بررسی عوامل تأثیرگذار بر به‌کارگیری اقدامات مرتبط با مدیریت پایدار منابع آب در بین کشاورزان شهرستان کمیجان استان مرکزی بود.

مواد و روش‌ها: جامعه آماری این تحقیق تمامی سرپرستان خانوارهای کشاورزی مناطق روستایی شهرستان کمیجان بود (5100=N) که 300 نفر از آنان با استفاده از روش نمونه‌گیری چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسش‌نامه محقق‌ساخته بود که روایی محتوایی آن با نظرسنجی از متخصصان مورد تأیید قرار گرفت و روایی سازه و پایایی آن نیز از طریق بررسی برازش مدل در سه سطح مدل اندازه‌گیری، مدل ساختاری و مدل کلی به‌دست آمد. برای تجزیه‌و‌تحلیل داده‌ها از تکنیک چندمتغیره مدل‌سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و Smart PLS انجام شد.

نتایج و بحث: در این تحقیق ترتیب، فرضیه‌های تحقیق بر اساس این مدل آزموده شد. نتایج آمار توصیفی نشان داد کشاورزان مورد مطالعه از میانگین سنی و سابقه کار کشاورزی بالا (به‌ترتیب 21/54 و 9/28 سال) و سطح تحصیلات پایین (7/81 درصد کمتر از دیپلم) برخوردارند. چاه نیمه‌عمیق، قنات و چاه عمیق به‌ترتیب با 43، 3/28 و 21 درصد منبع اصلی آب برای بهره‌برداران است و 6/7 درصد آنها نیز از ترکیب آب قنات و حداقل یک منبع دیگر استفاده می‌کنند. آبیاری سنتی شیوه غالب آبیاری است (3/89 درصد) و تنها بهره‌برداران اندکی از روش‌های نوین آبیاری استفاده می‌کنند. همچنین، نتایج نشان داد بیشتر کشاورزان (4/90 درصد) در سطح متوسط و کمتر اقدامات مرتبط با مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی را به‌کار می‌گیرند. بر اساس نتایج تحقیق، متغیرهای عوامل ترویجی (p-value=0.01، β=0.203)، عوامل آموزشی (p-value=0.01، β=0.299)، عوامل مشارکتی (p-value=0.01، β=0.223) و عوامل حمایتی (p-value=0.01، β=0.220) اثر مثبت و معنا‌داری بر متغیر وابسته دارند. در مجموع، این چهار متغیر در حدود 1/41 درصد از واریانس میزان به‌کارگیری اقدامات مرتبط با مدیریت پایدار منابع آب در بین کشاورزان را تبیین می‌کنند.

نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج این تحقیق می‌توان بیان داشت که مدیریت پایدار منابع آب کشاورزی نیازمند یک رویکرد چندوجهی است و مجموعه‌ای از اقدامات فنی، اقدامات زراعی، اقدامات تکنولوژیکی، اقدامات کنترلی و اقدامات بازسازی را شامل می‌شود. نگاه تک‌بعدی و نداشتن رویکرد نظام‌مند می‌تواند به‌طور قابل توجهی منجر به کاهش اثربخشی برنامه‌های مدیریت منابع آب کشاورزی شود.


واژگان کلیدی


مدیریت پایدار منابع آب، عوامل آموزشی، ترویجی، مشارکتی و حمایتی بخش کشاورزی

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


Amirkhani, S., Chizari, M. and Hosseini, S.M., 2011. Investigation in effective extension-education factors on the technical know-how of wheat farmers in Varamin City regarding agriculture aater management. Agricultural Education Administration Research. 15, 57-68. (In Persian with English abstract)

Arabi, R., Mirakzade, A.A. and Zarafshani K., 2014. Analysis of the promoting factors of the development in participatory irrigation management (Case study: Miandarband rural district). Iranian Journal of Agricultural Economics and Development. 45(3), 565-573. (In Persian with English abstract)

Bagatin, R., Klemes, J.J., Reverberi, A.P. and Huisingh D., 2014. Conservation and improvements in water resource management: a global challenge. Journal of Cleanear Production. 77, 1-9.

Bartlett, J.E., Kotrlik, J.W. and Higgins, C.C., 2001. Organizational research: Determining appropriate sample size in survey research. Information Technology, Learning, and Performance Journal. 19(1), 43-50.

Bindra, S.P., Hamid, A., Salem, H., Hamuda, K. and Abulifa, S., 2014. Sustainable integrated water resource management for production and food security in Libya. Procedia Technology. 12, 747-752.

Bishay, M., Jordons, E. and Butcher, F., 2001. Thematic study on water user’s associations in IFAD projects. Report No. 1134, IFAD, Office of Evaluation and Studies.

Choi, Y., Ahn, J. and Koo, A. 2014. Best management practices for water loss control in Seoul. Procedia Engineering. 89, 1585-1593.

Hayati, D. and Najafi Ghareghani, Z., 2015. Analysis of factors affecting on water users’ associations union members’ attitude toward development of associations responsibilities (Case study: Downstream Zone of Doroodzan Dam in Fars). Iranian Journal of Agricultural Economics and Development. 46(1), 143-155. (In Persian with English abstract)

Hu, X.J., Xiong, Y.C., Li, Y.J., Wang, J.X., Li, F.M., Wang, H.Y. and Li, L.L., 2014. Integrated water resources management and water users’ associations in the arid region of northwest China: A case study of farmers’ perceptions. Journal of Environmental Management. 145, 162-169.

Jahromi, H.N., Hamedani, M.J., Dolatabadi S.F. and Abbasi, P., 2014. Smart energy and water meter: a

novel vision to groundwater monitoring and management. Procedia Engineering. 70, 877-881.

Khalili, S., 2012. Analysis of mechanisms for water management improvement from the viewpoint of Tehran province farmers. Life Science Journal. 9(4), 5181-5189.

Kulmatov, R., 2014. Problems of sustainable use and management of water and land resources in Uzbekistan. Journal of Water Resource and Protection. 6, 35-42.

Lashanizand, M., Payamani, K. and Vyskarami, E., 2015. Investigating actual schema in agricultural using water surface, case study: Honam watershed. Whatershed Engeeniring and Management. 6(4), 400406. (In Persian with English abstract).

Liu, J., Yang, S. and Jiang, C., 2013. Coastal reservoirs strategy for water resource development, A review of future trend. Journal of Water Resource and Protection. 5, 336-342.

Madani, K., 2014. Water management in Iran: what is causing the looming crisis? Journal of Environmental Studies and Science. 4, 315-328.

Mohammadi, Y., Shabanali Fami, H. and Asadi, A., 2009. Analysis of effective components on agricultural water management in Zarindasht County from Farmers viewpoint. Journal of Agricultural Sciences and Natural Resources. 16(2), 9-18. (In Persian with English abstract).

Mohammed- Kanigolzar, F., Daneshvar Ameri, J. and Motee, N., 2014. Virtual water trade as a strategy to water resource management in Iran. Journal of Resource and Protection. 6, 141-148.

Nesheim, I., McNeill, D., Joy, K.J., Manasi, S., Nhung, D.T.K., Porela, M.M. and Paranjape, S., 2010. The challenge and status of IWRM in four river basins in Europe and Asia. Irrigation and Drainage System. 24(3-4), 205-221.

Nori, S.H., Jamshidi, A., Jamshidi, M. and Hedayati Moghadam, Z., 2014. Analysis of cultural and social factors influencing farmers' attitudes towards water management (Case study: Shirvan and Chardavol county). Iranian Journal of Agricultural Economics and Development. 44(4), 645-655. (In Persian with English abstract).

Panahi, F. and Malekmohammadi, I., 2010. Lisrel analysis of factors influencing the optimizing agricultural water resources management in rular Iran. World Applied Sciences Journal. 11(3), 345-353.

سمیرا افشاری و همکاران

پاییز ،3 فصلنامه علوم محیطی، دوره چهاردهم، شماره 87

Perez-Blanco, C.D. and Gomez, C.M., 2014. Drought management plans and availability in agriculture: A risk assessment model for a Southern European basin. Weather and Climate Extremes. 4, 11-18.

Rezadoost, B. and Allahyari, M.S., 2014. Farmers’ opinions regarding effective factors on optimum agricultural water management. Journal of the Saudi of Society of Agricultural Sciences. 13, 15-21.

Shahsavari, J., 2014. Investigating factors affecting sustainable water resources management by sugar beet farmers of West Islamabad city of Kermanshah province. M.Sc. Thesis. Lorestan University, Lorestan, Iran.

Xi, X. and Leng Poh, K., 2013. Using system dynamics for sustainable water resource management in Singapore. Procedia Computer Science. 16, 157166.

Zhao, Z.Y., Zuo, J. and Zillante, G., 2015. Transformation of water resource management: A case study of south- to-north water diversion project. Journal of Cleaner Production. 1-10.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.