ارزيابی مخاطرات زیست‌محیطی منطقه حفاظت‌شده دنا با استفاده از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره (TOPSIS)

سیده فهیمه ملک حسینی, سولماز دشتی

چکیده


سابقه و هدف: مناطق تحت حفاظت مدت طولانی است که به عنوان ابزار مهمی برای حفظ تمامیت زیستگاه و تنوع گونه در نظر گرفته شده‌اند. شناخت درست از عوامل تهدیدکننده مناطق حفاظت‌شده و بررسی اهمیت و میزان تاثیر آنها می‌تواند زمینه را برای جلوگیری و مقابله اصولی‌تر با این عوامل و نیز تهیه طرح‌های حفاظت از مناطق و مدیریت آنها فراهم آورد.

مواد و روش‌ها: این بررسی در سال 1394، با هدف ارزیابی مخاطرات زیست‌محیطی منطقه حفاظت‌شده دنا واقع در شهرستان سی‌سخت، بر اساس روش‌ تصمیم‌گیری چندمعیاره TOPSIS انجام شد. منطقه حفاظت‌شده دنا یکی از غنی‌ترین نقاط کشور از نظر تنوع زیستی و دارای وسعتی معادل 93780 هکتار است که در استان کهگیلویه و بویراحمد واقع شده است. در ابتدا با بررسی گزارش‌های موجود، بازدید میدانی و مصاحبه با کارشناسان و متخصصان محیط‌ زیست مخاطرات اولیه منطقه مورد بررسی شناسایی و سپس با کمک پرسش‌نامه دلفی که بر اساس طیف لیکرت تنظیم شده بود، مخاطرات نهایی مشخص شدند. برای تجزیه‌و‌تحلیل و اولویت‌بندی مخاطرات شناسایی‌شده از روش TOPSIS استفاده شد. در این روش مخاطرات بر اساس سه شاخص (شدت اثر، احتمال وقوع و حساسیت محیط پذیرنده) اولویت‌بندی شدند. با توجه به مفهوم ALARP ريسك‌هاي مورد بررسي در سه سطح ريسك‌هاي بالا، ريسك‌هاي متوسط و ريسك‌هاي پایين تقسيم‌بندي شدند. در این بررسی با توجه به تعداد رده و طول رده، ریسک‌های تحت بررسی در پنج سطح (ریسک‌های غیرقابل تحمل، قابل‌توجه، متوسط، قابل‌تحمل و جزئی) طبقه‌بندی شدند.

نتایج و بحث: در مرحله اول 26 مخاطره شناسایی شد که در نهایت بر اساس روش دلفی 18 ریسک در دو گروه حوادث طبیعی و مخاطره زیست‌محیطی (ریسک‌های فیزیکی، بیولوژیکی، اقتصادی-اجتماعی و فرهنگی) مشخص شدند. تجزیه‌و‌تحلیل و اولویت‌بندی ریسک‌های شناسایی‌شده نشان داد که شکار غیرمجاز حیوانات با ضریب نزدیکی 905/0 در اولویت اول و رهاسازی پسماند ناشی از حضور گردشگران با ضریب نزدیکی 212/0 در اولویت آخر قرار گرفتند. بر اساس سطح‌بندی مخاطرات، در منطقه حفاظت‌شده دنا 1/11 درصد مخاطرات در رده غیرقابل‌ تحمل، 8/27 درصد مخاطرات در رده قابل توجه، 7/16درصد مخاطرات در رده متوسط، 2/22 درصد مخاطرات در رده قابل تحمل و 2/22 درصد مخاطرات در رده جزئی قرار گرفتند. مهم‌ترین مخاطرات در بخش زیست‌محیطی که شامل زیر بخش‌های فیزیکی، بیولوژیکی، اقتصادی اجتماعی و فرهنگی می‌شود، شکار غیرمجاز در زیربخش اقتصادی اجتماعی، ریشه‌کنی گیاهان مرتعی و دارویی در زیربخش بیولوژیک، عدم حمایت سیستم قضایی کشور از محیط‌بانان در زیربخش فرهنگی و تأثیرات مخرب کشاورزی محلی در زیربخش فیزیکی بیشترین مخاطرات را بر منطقه حفاظت‌شده دنا داشته‌اند. همچنین در بخش مخاطرات محیط طبیعی، فرسایش به‌عنوان مهم‌ترین ریسک شناسایی شد. در نهایت راهکارهای مدیریتی برای کنترل و کاهش مخاطرات ارائه شد.

نتیجه‌گیری: نتایج به‌دست آمده نشان داد که منطقه مورد بررسی با توجه به برنامه‌ریزی مدیریتی فعلی از وضعیت مناسبی برخوردار نیست. لذا به نظر می‌رسد بهترین گزینه برای حفظ تنوع زیستی و یکپارچگی اکوسیستم، روش مبتنی بر مدیریت تلفیقی اکوسیستم و جوامع انسانی است که چنانچه با آموزش و تبیین اهداف برای ساکنین منطقه همراه باشد زودتر و سریع‌تر به اهداف خود خواهد رسید.


واژگان کلیدی


، منطقه حفاظت شده دنا ، مخاطرات زيست محیطی، .TOPSIS

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


Ameri, M.E., 2001. Iran Protected Areas., in the First Conferences on Environmental Crises and Solution, 26th- 28th December, Khuzestan science and research Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran.

Bagheri, A., Ghorbani, R., Banayan Aval, M. and Schaffner, U., 2011. Effect of different levels of environmental protection on plant species diversity. Ecological Agriculture Journal. 6 (1), 60-69. (In Persian with English abstract).

Batsukh, N. and Belokurov, A., 2005. Management Effectiveness Assessment of the Mongolian Protected Areas. System using WWF’s RAPPAM Methodology. Mongolia.

Bertzky, B., Corrigan, C., Kemsey, J., Kenney, S., Ravilious, C., Besancon, C. and Burgess, N.D., 2012. Protected planet report: tracking progress towards global targets for protected areas. IUCN and UNEPWCMC, Gland, Switzerland and Cambridge, UK.

Bertzky, M. and Stoll-Kleemann, S., 2009. Multilevel discrepancies with sharing data on protected areas: What we have and what we need for the global village. Journal of Environmental Management. 90(1), 8-24.

Brauer, R.L., 1990. Safety and Health for engineers, Technology and Engineering, Van Nostrand Reinhold.

Brooks, TM., Bakarr, MI., Boucher, T., Da Fonseca, G.A.B., Hilton-Taylor, C., Hoekstra, JM., Moritz, T., Olivier, S., Parrish, J., Pressey, R.L., Rodrigues, A.S.L., Sechrest, W., Stattersfield, A., Strahm, W. and Stuart, S.N., 2001. Coverage provided by the global protected-area system: Is it enough? Bioscience. 54, 1081–1091.

Butchart, S.H.M., Walpole, M., Collen, B., van Strien, A., Scharlemann, J.P.W., Almond, R.E.A., Baillie, J.E.M., Bomhard, B., Brown, C., Bruno, J., Carpenter, K.E., Carr, G.M., Chanson, J., Chenery, A.M., Csirke, J., Davidson, N.C., Dentener, F., Foster, M., Galli, A., Galloway, J.N., Genovesi, P., Gregory, R.D., Hockings, M., Kapos, V., Lamarque, J.F., Leverington, F., Loh, J., McGeoch, M.A., McRae, L., Minasyan, A., Morcillo, M.H., Oldfield, T.E.E., Pauly, D., Quader, S., Revenga, C., Sauer, J.R., Skolnik, B., Spear, D., Stanwell-Smith, D., Stuart, S.N., Symes, A., Tierney, M., Tyrrell, T.D., Vie, J.C. and Watson, R., 2010. Global biodiversity: indicators of recent declines. Science. 328, 1164– 1168.

Chape, S., Blyth, S., Fish, L., Fox, P. and Spalding, M., 2003. United Nations List of Protected Areas.

Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN and UNEP-World Conservation Monitoring Centre.

Coad, L., Burgess, N.D., Fish, L., Ravillious, C., Corrigan, C., Pavese, H., Granziera, A. and Besançon, C., 2008. Progress towards the convention on biological diversity terrestrial 2010 and marine 2012 targets for protected area coverage. Parks. 17, 35–42.

Department of Environmental., 2014. Detailed studies Dena Protected Area. First Edition, P. 334. Iran. (In Persian with English abstract).

Dunhum, R., 1998. The Delphi technique: A user guide. Madison, WI: University of WisconsinMadison School of Business Press.

Geldmann, J., Barnes, M., Coad, L., Craigie, I.D., Hockings, M. and Burgess, N.D., 2013. Effectiveness of terrestrial protected areas in reducing habitat loss and population declines. Biological Conservation. 161, 230-238.

Irannezhad Parizi, M., Srhangzadeh, J., Azimzadeh, H., Elmi, M., Hosseini, Z. and Hazeri, F., 2012. Biological capabilities and present bottlenecks of Ardakan Siahkoh protected area. Journal of Environmental Studies. 32 (39), 89-100. (In Persian with English abstract).

Jafari Azar, S., 2014. The environmental risk assessment of Southern Iranian international wetlands. The master's thesis of assessment and Land use planning. Behbahan Khatam Alanbia University of Technology. 2014. P. 137. (In Persian with English abstract).

Jafari Kookhdan, A., 2003. Review of Plant Rare Species on Dena Protected Area. Department of Environmental Protection Kohgiloyeh and Boyerahmad province. Iran.

Jahedmanesh, P., 2013. Environmental Risk Manages of Shymbar Protected Area of Masjed Soleyman City Using Multi-Criteria Decision Models. Master's thesis of Environmental management, Islamic Azad University, Khuzestan science and research Branch. P. 122.

Jozi, S. A., Shafiei, M., 2009. Environmental risks analysis of helleh protected area of boushehr by Using AHP Method. Journal of Marine Science and Technology Research. 37, 21-36. (In Persian with English abstract).

Jozi, S.A. and Shams Khozani, N., 2010. Environmental risk Assessment of gas thermal power

ارزيابی مخاطرات زيستمحیطی منطقه حفاظتشده دنا ...

پاییز ،3 فصلنامه علوم محیطی، دوره چهاردهم، شماره 54

plant in Ahvaz Zargan modhej martyr the failure mode analysis (FMEA) and Its effects on the environment. In 5th Conferences on Environmental Crises and Solution, 4th - 5th May, Khuzestan.

Kus Veenvliet, J. and Sovinc, A., 2009. Protected area Management Effectiveness in Slovenia Final Report of the RAPPAM Analysis. Republika Slovenija Minstrstvo Za Okolje in Prostor. Gland, Switzerland.

Lacerda, L., Schmitt, K., Cutter, P. and Meas, S., 2004. Cambodia Management Effectiveness Assessment of the System of Protected Areas in Cambodia using WWF’s RAPPAM Methodology. Gland, Switzerland.

Majnoonian, H., 2000. Iran Protected Areas (Foundations and contraption for Protected the Natural Parks), Department of the Environment Publications, Tehran, Iran. (In Persian)

Makvandi, R., Astani, S. and Cheraghi, M., 2013. Environmental risk assessment of Wetlands using SAW and EFMEA (Case study: International wetland Anzali). Wetland Eco Biology Journal. 5 (17), 61-72. (In Persian with English abstract).

Ming Wang, Y., 2008. An integrated AHP-DEA methodology for bridge risk assessment. Computer and Industrial Engineering. 54, 513 – 525.

Momeni, M., 2008. New Topics in Operations Research. University of Tehran, Tehran, Iran. P .352.

Nepali, S. C., 2006. Management Effectiveness Assessment of Protected Areas using WWF’s RAPPAM Methodology. Published by WWF Nepal Program. Nepal.

Quan, J., Ouyang, Z., Xu, W. and Miao, H., 2011. Assessment of the effectiveness of nature reserve management in China. Biodiversity Conservation. 20, 779–792.

Rahimi Baloochaki, L. and MalekMohammadi, B., 2013. Environmental risk assessment of Shadegan international wetland based on ecological performance indicators. Journal of Environmental Studies. 32(1), 101-112. (In Persian with English abstract).

Rezaei Lael, A., Danekar, A., Khorasani, N.A. and Majnoonian, H., 2008. Multi-criteria Evaluation Shore of Mazandaran Province to Assess the Sensitivity and Determination Coastal Protected Areas. In Proceedings 8th International Conference on Coasts, 24th – 26th November, Tehran, Iran.

Rodrigues, A.S.L., Akcakaya, H.R., Andelman, S.J., Bakarr, M.I., Boitani, L., Brooks, T.M., Chanson, J.S., Fishpool, L.D.C., Da Fonseca, G.A.B., Gaston, K.J., Hoffmann, M., Marquet, P.A., Pilgrim, J.D., Pressey, R.L., Schipper, J., Sechrest, W., Stuart, S.N., Underhill, L.G., Waller, R.W., Watts, M.E.J. and Yan, X., 2004. Global gap analysis: priority regions for expanding the global protected-area network. Bioscience. 54, 1092–1100.

Sabzghabaei, G. R., Monavari, S. M., Riazi, B., Khorasani, N. A. and Karami, M., 2013. Analysis Comparative of pressures and threats of tropical Wetlands by using RAPPAM method (Case study: khuzestan province Wetlands). Wetland Eco Biology Journal. 4 (2), 55-68. (In Persian with English abstract).

Salehpoor, Z., Jafari Kookhdan, A. and Alirezanezhad, A., 2013. Assessment of vegetation changes associated with physiographical factors of Dena mountain. Journal of Plant Biology. 8(1), 28- 37. (In Persian with English abstract).

Sarzamin Ab Saman Consulting Engineers., 2014. Studies the Master Plan of Management of Protected Areas of Environmental Protection Agency, Dena Protected Area, The Office of Habitats and Zones Affairs. Iran. (In Persian)


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.