تحلیل همدیدی نقش پرفشار عربستان و رودباد جنب‌حاره‌ای در کوتاه‌ترین طول دوره بارشی جنوب و جنوب غرب ایرانتحلیل همدیدی نقش پرفشار عربستان و رودباد جنب‌حاره‌ای در کوتاه‌ترین طول دوره بارشی جنوب و جنوب غرب ایران

حسن لشکری, علی اکبر متکان, مجید آزادی, زینب محمدی

چکیده


سابقه و هدف: جنوب و جنوب غرب ایران هم از لحاظ موقعیت ژئوپولتیکی و هم از لحاظ سیاسی، اقتصادی، صنعتی و کشاورزی از مناطق استراتژیک کشور است. بنابراین طول دوره بارشی در این منطقه از اهمیت زیادی برخوردار است. پرفشار جنب‌حاره‌ای عربستان از سامانه‌های کنترل‌کننده اقلیم جنوب و جنوب غرب ایران و حتی کل کشور است. این سامانه به تبعیت از جابه‌جایی سالانه گردش عمومی جو و در حاشیه شمالی سلول هدلی1 در طول سال جابه‌جا شده و با جابه‌جایی شمال‌سو و جنوب‌سو شروع و پایان و به‌تبع طول دوره بارشی منطقه جنوب و جنوب غرب ایران را تعیین می کند.

مواد و روش‌ها: برای شناسایی الگوی سینوپتیکی دوره‌های بارشی کوتاه در این تحقیق داده‌های بارشی روزانه ایستگاه‌های سینوپتیک جنوب و جنوب غرب ایران (خوزستان، بوشهر، هرمزگان، فارس، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، لرستان و ایلام) در یک دوره آماری 36 ساله استخراج و سال پایه مشترک که تمام ایستگاه‌ها دارای بارش بوده‌اند، انتخاب شده است. در مرحله بعد برای تعیین طول دوره بارشی در ایستگاه‌های جنوب و جنوب غرب ایران ابتدا بر اساس سال زراعی کشور ایران، یعنی مهر تا مهر، شروع بارش و پایان بارش مشخص شد و در مرحله بعد تعداد روزها از شروع تا پایان شمارش شده است. سپس سال‌هایی که طول دوره بارشی آنها کمتر از 160 روز طول کشیده بود به‌عنوان دوره‌های بارشی کوتاه انتخاب شد. در مرحله اول ماتریسی به ابعاد 253×736 (سلول × روز) تهیه شد. که با توجه به تحلیل عاملی 5 عامل انتخاب شد و در نهایت روی عامل اول که پرتکرارترین الگوی سینوپتیکی بود و همچنین پراکنش هسته‌های پرفشار عربستان تحلیل انجام شد.

نتایج و بحث: بررسی موقعیت هسته مرکزی پرفشار جنب‌حاره‌ای عربستان در 5 سال با طول دوره کوتاه نشان داد که در این سال‌ها هسته مرکزی پرفشار دارای دو نوع آنومالی بوده‌اند. اولاً هسته‌ها حرکت جنوب‌سوی بسیار کندی داشته‌اند. به‌طوری‌که گاهی یا اواخر اکتبر یا اواسط نوامبر همچنان روی منطقه جنوب و جنوب غرب ایران استقرار داشته‌اند. ثانیاً برعکس شرایط نرمال به جای حرکت شرق‌سو به سمت غرب عربستان و ساحل دریای سرخ جابه‌جا شده‌اند. این نوع جابه‌جایی سبب شده است که سامانه کم‌فشار سودانی به‌عنوان مؤثرترین سامانه بارشی منطقه امکان حرکت و گسترش به سمت منطقه را نداشته باشد. و از طرفی مانع از گسترش جنوب‌سوی ناوه مدیترانه روی آفریقا و تقویت سامانه‌های سودانی شود. در این سال‌ها کم‌فشار سودان به‌جای حرکت شمال‌شرق‌سو به سمت شمال جابه‌جا شده و پس از عبور از روی مصر وارد دریای مدیترانه شده است. درنتیجه جنوب غرب ایران از دریافت بارش محروم شده است. رودباد جنب‌حاره‌ای نیز به‌عنوان مؤثرترین رودباد در تشدید ناپایداری‌های این منطقه در این سال‌ها با حرکت غرب‌سو و قرار گرفتن آن روی مصر و لیبی در شرایط مناسبی برای تشدید ناپایداری‌ها در منطقه قرار ندارد.

نتیجه‌گیری: سامانه پرفشار جنب‌حاره‌ای عربستان مهم‌ترین سامانه کنترل‌کننده اقلیم منطقه جنوب و جنوب غرب کشور ایران است. در برخی از سال‌ها جابه‌جایی شمال و جنوب‌سوی گردش عمومی جو و سلول هدلی روی منطقه شرایط همدیدی را فراهم می‌کند که هسته‌های پرفشار جنب‌حاره‌ای عربستان بسیار دیرتر از شرایط نرمال از منطقه خارج‌شده و زودتر از موعد به سمت منطقه برگشته و طول دوره بارشی را کوتاه می‌کند.


واژگان کلیدی


همدید، پرفشار عربستان، رودباد جنب‌حاره‌ای، جنوب و جنوب غرب ایران، طول دوره بارشی.

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


منابع

Ahmed, B. and Yusuf M., 1997. Climatic classification of Saudi Arabia an application of factor – cluster analysis. GeoJournal. 41(1), 69–84.

Alijani B., 2002. Synoptic Climatology, first edition, the publisher, Page 257.

Bishop I.D., 1984. Provisional Climatic Regions of Peninsular Malaysia. Pertanika 7(3), 19-24.

DinPajouh, Y., AhmadFakheri, M.J.Q. and Mirnia M., 2003. Selection of variables for zoning the precipitation climate of Iran using multi-variant methods. Journal of Agricultural Sciences. 94(4), 809-823.

Eslahi, M., 2003. Disclosure of climate change Iran clustering analysis, the third regional conference and the first national conference on climate change, Iran Meteorology Organization, Isfahan, Iran , Oct21- 23.

Gerstengarbe F.W., Werner P. and Fraedrich, F., 1999. Applying Non- Hierarchical Cluster Analysis Algorithms to Climate Classification: Some Problems and their Solution. Theoretical and Applied Climatology. 64, 143-150.

Ghayor, H. and Montazeri and M., 2004. Zoning the temperature regimes of Iran with basic components and cluster analysis. Journal of Geography and Development. (4).

Heise B., Bobertz,B., and Harff, J., 2010. Classification of the Pearl River Estuary via Principal Component Analysis and Regionalization. Journal of Coastal Research.769-779.

Lashkari, H. and Mohammadi, Z., 2015. The effect of settlement location of Arabian subtropical high pressure on precipitation systems in the south and southwest of Iran, Natural Geography Research Quarterly. 45(1), 73-90.

Lashkari, H., 1996. A study on heavy precipitations in the south and south west of Iran, PhD thesis. Tarbiat Modarres University.

Lashkari, H., 1996. A study on the geographic dispersion of anticyclone occurrence on Iran. Journal of Geography Growth. 41 (14).

Lashkari, H., 2002. The mechanism of the genesis and development of Sudan low pressure center and its role on precipitations in the south and south west of Iran. Geography Researches. 46, 1-19.

Masoudian, A., 2002. Investigating the geographic dispersion of precipitation in Iran using rotated factor analysis" Journal of geography and development. 1, 77-89.

Masoudian, A., 2004. Identifying the precipitation regimes of Iran using cluster analysis. Journal of Geographic Researches. 25.

Masoudian, A., 2008. Precipitation zones of Iran. Journal of Geography and Development. 13, 77-91.

Newnham, R. M., 1968. A Classification of Climate by Principal Component Analysis and Its Relationship to Tree Species Distribution. Forest Science.14 (3), 254-264.

Richman, M.B., 1981. Obliquely rotated principal components: an improved meteorogicsl map typing technique. Journal of applied meteorology. 20, 1145-11050

Saligheh, M., Barimani, F. and Esmaielinejad, M., 2008. Climate zoning of Sistan and Balouchestan . Journal of Geography and Development. 12, 116-101.

Yunus, F., 2011. Delineation of Climate Divisions for Peninsular Malaysia. Geospatial World Forum, Dimensions and Directions of Geospatial Industry, Hyderabad, India.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.