بررسی و اولویت‌بندی پیامدهای خشک‌شدن دریاچه ارومیه بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و زیست‌‌محیطی (مطالعه موردی: مناطق روستایی شهرستان ملکان)

باقر نیکجو, عباس عبدشاهی, مسعود یزدانپناه

چکیده


سابقه و هدف: امروزه مداخلات انسان در طبیعت، وضعیت سامانه‌ها و زیست‌سامانه‌های محیطی را دچار اختلال کرده که در نتیجه باعث ایجاد ناهنجاری‌هایی نظیر سیل‌های بی‌سابقه، طوفان‌های شدید، گرم شدن زمین، مصرف بی‌رویه‌ی منابع طبیعی و اخیراً خشک‌شدن دریاچه‌ها گردیده است. یکی از مهم‌ترين مخاطره‌های محيطي كه در سالهاي اخير در ايران در حال رخ دادن است، كاهش آب درياچه اورميه مي‌باشد. اهداف این مطالعه، بررسی تاثیر خشک‌شدن دریاچه ارومیه بر وضعیت اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی ساکنان حاشیه‌ی دریاچه، دیدگاه ساکنان در رابطه با عوامل موثر بر خشک‌شدن دریاچه و روش‌های احیای آن و همچنین اولویت بندی پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی بود.
مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر از لحاظ هدف از نوع تحقیقات کاربردی بوده و از منظر جمع‌آوری داده‌ها به روش علی-مقایسه‌ای انجام شده است. داده‌های مورد نیاز از نمونه‌ای به حجم ۳۰۰ از ساکنان روستاهای شهرستان ملکان در سال ۱۳۹۴با تکمیل پرسشنامه، جمع‌آوری گردید. در بخش توصیفی از فراوانی، درصد تجمعی، واریانس، انحراف معیار و میانگین استفاده شد. در بخش استنباطی نیز آزمون‌های مقایسه میانگین، تحلیل واریانس و آزمون t به کار گرفته شد. همچنین با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی اولویت پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی دریاچه ارومیه از نظر ساکنان منطقه مشخص گردید.
نتایج و بحث: نتایج نشان داد که پس از سال ۱۳۸۸ تمامی محصولات به جز محصولات باغی نسبت به دوره قبل با کاهش قابل ملاحظه ای مواجه گردیده‌اند. ملاحظه ارقام نشان می‌دهد که وضعیت اقتصادی کل منطقه نسبت به قبل از سال ۱۳۸۸ بدتر شده است. اما میانگین این متغیر، قبل از سال ۱۳۸۸ با دور شدن از دریاچه، کاهش و بعد از سال ۱۳۸۸ با دور شدن از دریاچه، افزایش می‌یابد. به عبارت دیگر، وضعیت زیست‌محیطی قبل از سال ۱۳۸۸ با نزدیک شدن به سواحل دریاچه ارومیه، ولی پس از سال ۱۳۸۸ با دور شدن از سواحل، بهبود یافته است. بنابراین به مرور زمان با خشک‌شدن بیشتر دریاچه، ساکنان منطقه در وضعیت بدتری قرار گرفته‌اند. از نظر ساکنان منطقه، دولت از طریق احداث بزرگراه، ساخت سدها و عدم جلوگیری از احداث چاه‌های غیرمجاز مهمترین نقش را در خشک‌شدن دریاچه داشته است. پاسخگویان انتقال آب به دریاچه، رها نمودن آب سدها، بارور نمودن ابرها، استفاده از شیوه‌های بهتر آبیاری و نیز کشت محصولات با کارایی بالای مصرف آب را جهت احیای دریاچه‌ی ارومیه پیشنهاد نموده‌اند. فرایند تحلیل سلسله مراتبی نشان داد ساکنان منطقه بیشترین اولویت را به پیامدهای زیست‌محیطی خشک شدن دریاچه داده و پیامدهای اجتماعی و اقتصادی در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
نتیجه‌گیری: با توجه به این که بیش از نیمی از مردم، رها ساختن آب سدها را عامل موثری در احیای دریاچه بیان نموده‌اند، بنابراین علی‌رغم کاهش سطح درآمد آن‌ها، تمایل به احیای دریاچه برای آن‌ها اولویت بیشتری دارد. در اولویت بودن پیامدهای زیست‌محیطی خشک‌شدن دریاچه نسبت به پیامدهای اقتصادی و اجتماعی حاکی از آن است که پیامد زیست‌محیطی دریاچه به حد هشدار دهنده‌ای رسیده است. اما از طرف دیگر، این انگیزه را هم در سیاستگذاران ایجاد می‌نماید که برای احیای دریاچه ارومیه با در نظر گرفتن این اولویت مهم، برنامه‌ریزی نمایند.


واژگان کلیدی


دریاچه ارومیه، اولویت بندی، اقتصادی، اجتماعی، زیست‌محیطی، مناطق روستایی.

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


Abbaspour M, Javid A H, Mirbagheri S A, Ahmadi Givi F, Moghimi P. Investigation of lake drying attributed to climate change. International Journal of Environmental Science and Technology; 2012. 9(2): 257–266.

Al-e-Mohammad S, Yavari A R, Salehi E, Zebardast L. Applying strategic evaluation of environment to formulate policies for sustainable development of Lake Urmia. Modern Irrigation Methods; 2015. 83: 42-46. [In Persian]

Asghari Sarskanrood S, Jalali Onsoroodi T, Zinali B. Variability analysis of tourist characteristics in cities located around Lake Urmia. Journal of Regional Planning; 2013. 11: 99-114. [In Persian]

Ebrahimzadeh A, Hssani A R, Farnoodfar R. Investigating the drying of Lake Urmia and environmental pollutions and its impact on the economy. The First Conference of Environmental Pollution: Ardabil University of Medical Science and Health Services; 2014. [In Persian]

Ghahroudi Tali M, Mirzakhani, B, Asgari A. The desertification phenomena in wetlands of Iran (Case Study: Mighan wetland). Geography and Ecological Hazards; 2012. 4(winter): 97-111. [In Persian]

Ghanbari Y. Investigating and identifying the effects of drought on rural households of Semirom (Case study: Siver Village). Journal of Village and Development; 2013. 16(4): 55-76. [In Persian]

Hashemi Tangestani M, Beyranvand S, Tayebi M H. Changes detection of Lake Bakhtegan from 1956 to 1997. Journal of Environmental Studies; 2013. 39(3): 189-199. [In Persian]

Hayati B, Maliki M, Hosseinzadeh J, Haghjou M. Estimating the conservative value of Lake Urmia from Urmian citizen's point of view. Agricultural Economics; 2014. (Special Issue): 123-136. [In Persian]

Hoseinpour M, Fakheri Fard A, Naghili R. Death of Lake Urmia: A Silent disaster investigating of causes, results and solutions of Lake Urmia drying. International Applied Geological Congress, Department of Geology, Islamic Azad University - Mashad Branch, Iran, 2010. 26-28 April.

Kaveyanirad A. Geopolitical towards environmental security and sustainable development (Case study: Lake Urmia lake). Journal of Strategic Studies; 2011. 14(1): 115-147. [In Persian]

Khosh Akhlaq F, Heidari M A, Moradi Moghadam M A, Mowlaei Pardeh A. Simulating the regime change of Maragheh temperature by drying of Lake Urmia. Geography and Ecological Hazards; 2013. 8 (2): 1-18. [In Persian]

Koolaei E. Political and economic roots of Lake Aral crisis. Central Asia and Caucasus; 1995. 8(spring): 177-186. [In Persian]

Mohammadi Yeganeh B, Valaei M, Cheaghi M. The effects of Lake Urmia water reducing on agricultural economics of surrounding villages (Case study: North Marhmat Abad district, the town of Meyandouab). Geography and Ecological Hazards; 2013. 5(spring): 55-71. [In Persian]

Mojarad Ashenaabad M. Benefit-cost analysis of agricultural development and drying of Lake Urmia according to available estimates. Social, Economic and Scientific Journal of Forests, Rangeland and Watershed Organization; 2013. 89: 80-82. [In Persian]

Nadersefat M H. Geomorphological characteristics of Lake Urmia and its impact on the region's ecosystem. Journal of Geography; 2011. 82(autumn): 23-32. [In Persian]

Nouri GH R, Aghaei V. Evaluating the environmental hazards of margin Areas of Lake Urmia due to peripheral fluctuations during the years 1985 to 2010. Journal of Ecological Hazards; 2012. 1(2): 79-94. [In Persian]

Rezaei H, Mohammadi Yeganeh B. Analysis of the drought and its effects on the agricultural economy and rural migration (Case Study: the period 1996-2005 in Abarkuh city). Journal of Research and Rural Planning; 2013. 4(autumn and winter):153-178. [In Persian]

Safaei A, Malekmohammadi B. Game theory guidelines for sustainable governance of common water resources (case study: Water conflict of Lake Urmia). Journal of Environmental Studies; 2014. 40(1): 121-138. [In Persian]

Saleh I, Mokhtari D. The economic and social effects and consequences of drought on rural households in Sistan. Journal of Iranian Agricultural Extension and Education Sciences; 2007. 3(1): 99-114. [In Persian]

Salimi H. Investigating environmental problems of Lake Urmia from the perspective of international environmental law. Quarterly of Strategy; 20(58); 177-202. [In Persian]

Sharifzadegan M H, Abbasi Bakhshkandi R. Integrated regional environmental planning, Urmia lake basin as the case study. Journal of Environmental Science; 2015. 13(2): 89-102. [In Persian]

Velayati S, Miri GH R. Investigating the environmental problems of Lake Hamoon. Journal of Geographical Studies; 2006. 56: 103-113. [In Persian]

Zargari Asl R, Zakavati Asl S, Motayagheni Y, Mohebbi Zadeh G H, Sodeifi A, Rafii P. Lake Urmia and Therapeutic Effects with Environment Protect. Bulletin of Environment, Pharmacology and Life Sciences; 2014. 3(5): 1-4.

Zarrineh, N. Azari Najaf Abad, M. Integrated water resources management in Iran: Environmental, socio-economic and political review of drought in Lake Urmia. International Journal of Water Resources and Environmental Engineering; 2014.6(1): 40-48.

Zeya Tavana M H, Rahmani Fazli A, Ganji M H, Asghari Lafmejani S. A comparative study of the effect of Hirmand water decreasing on agricultural activities in rural areas of Sistan. Human Geography Research Quarterly; 2010. 71(spring): 49-65. [In Persian]


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.