نظام حكمراني زيست‌محيطي جهاني: چالش ها و راهکارها

فرهاد جم, ژانت بلیک

چکیده


سابقه و هدف: نظام حکمرانی زیست‌محیطی جهانی در دست‌یابی به هدف اصلی خود، یعنی حفاظت از محیط زیست جهانی و تحقق توسعه پایدار، چندان موفق نبوده است. از جمله دلایل این امر، ناهماهنگی و عدم همکاری بازیگران بین‌المللی؛ تورم موافقت‌نامه‌های چندجانبه زیست محیطی، ساختارها و نهادهای بین‌المللی نامناسب؛ عدم پیروی از اسناد و عملی و اجرایی نشدن تعهدات مندرج در آنها؛ اختصاص ناکارآمد منابع؛ شیوه غیرمردم‌سالارانه تصمیم‌گیری؛ سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری خارج از نظام حکمرانی زیست‌محیطی جهانی و نبود بازیگران غیردولتی در نظامی دولت‌محور است. این نوشتار بر آن است تا علل ناکارآمدی نظام حکمرانی زیست‌محیطی جهانی را شناسایی و اقدامات  لازم برای برطرف ساختن کاستی‌های این نظام را بررسی کند.

روش تحقیق: نوشتار پیش‌رو، با بهره‌گیری از شیوه پژوهش کتابخانه‌ای و با استفاده از مقاله‌ها و کتاب‌های پژوهشگرانی که پیشتر درباره حکمرانی زیست‌محیطی جهانی تحقیق کرده‌اند،  تلاش دارد وضعیت موجود نظام حکمرانی زیست‌محیطی جهانی را بررسی کند. این نوشتار با توجه به میزان گسترده تخریب محیط زیست جهانی، برخی علل ناکارآمدی نظام موجود حکمرانی زیست‌محیطی جهانی را بررسی و در پایان شماری از راهکارهای پیشنهادی  درباره اصلاح نظام حکمرانی زیست‌محیطی جهانی را مورد بحث قرار داده است.

نتایج و بحث: در نظام حکمرانی زیست‌محیطی جهانی، از طریق فرایندِ ایجاد اسناد و نهادها، ساختاری متشکل از اسناد نرم و سخت و نهادهای لازم برای عملی شدن این اسناد و تحقق تعهدات و الزامات آنها ایجاد می‌شوند. اما بدون هماهنگی و همکاری همه بازیگران بین‌المللی در سطحی قابل‌قبول، حتی اگر دولت‌ها اراده سیاسی لازم برای حفاظت از محیط زیست را داشته باشند نیز، نمی توان انتظار داشت پدیده‌ای مرزگذر با پاسخ‌های ناهماهنگ دولت‌ها تحت کنترل درآید. نهادهای موجود از جمله UNEP UNEP نیز کارایی لازم را در این‌باره از خود نشان نداده‌اند و با وجود شمار فراوان اعلامیه‌ها، کنوانسیون‌ها و سایر اسناد بین‌المللی، مشکلات زیست‌محیطی فراوانی از جمله تغییرات اقلیمی، آلودگی هوا، خاک و اقیانوس‌ها، خطرات هسته‌ای یا ناشی از دست‌کاری ژنتیک، کاهش بی‌رویه ذخایر طبیعی و نابودی تنوع‌زیستی و چشم‌اندازها همچنان گریبان‌گیر نقاط مختلف دنیاست. از این‌رو لازم است که مفاد اسناد موجود به‌ویژه موافقت‌نامه‌های چندجانبه زیست‌محیطی، با استفاده از ساختارهای فعلی، عملی شوند و این امر به یاری تقویت نهادهای هماهنگ‌کننده از جمله UNEPUNEP و به یاری همکاری نزدیک‌تر و موثرتر بازیگران بین‌المللی شامل دولت‌ها، نهادهای جامعه مدنی و از جمله سازمان‌های غیردولتی، و بخش خصوصی امکان‌پذیر خواهد شد.

نتیجه‌گیری: اصلاح نظام حکمرانی زیست‌محیطی جهانی در وهله نخست نیازمند همکاری و هماهنگی میان دولت‌ها، نهادهای جامعه مدنی و بخش خصوصی است. همچنین پیروی از اسناد، معاهدات و موافقت‌نامه‌های چندجانبه زیست‌محیطی، تقویت UNEP به مثابه نهاد هماهنگ‌کننده، گسترش نقش مجمع جهانی وزرای محیط زیست، اصلاح نهادهای فعلی سازمان ملل‌ متحد؛ تقویت سازوکارها و منابع مالی، ایجاد ظرفیت‌های زیست‌محیطی در سازمان تجارت جهانی، مدل‌های احتمالی برای سازمان محیط زیست جهانی، اصلاح شورای قیمومت سازمان ملل‌ متحد، گسترش وظایف شورای امنیت سازمان ملل متحد، و تأسیس دادگاه زیست‌محیطی جهانی از دیگر الزامات نظام حکمرانی زیست محیطی جهانی است.


واژگان کلیدی


حکمرانی زیست محیطی – هماهنگی – همکاری - عملی سازی.

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


- Adil Najam et. al, (2006). Global Environmental Governance: A Reform Agenda, Canada: International Institute for Sustainable Development (IISD).

- Arthur P.J. Mol, Environmental Reform in the Information Age, New York: Cambridge University Press, 2008.

- Charnovitz, Steve , "A World Environment Organization", United Nations University Institute of Advanced Studies - project on International Environmental Governance Reform, February 2002.

- Diane Stone, “Global Public Policy, Transnational Policy Communities and their Networks,” Journal of Policy Sciences, 2008.

- Factsheet: UNEP and Environmental Governance at a Glance.

- Koh Kheng-Lian, “Regional and State Level Environmental Governance ASEAN's Environmental Governance: An Evaluation”, UNITAR/Yale Conference on Environmental Governance and Democracy, USA: New Haven, 2008.

- Margaret P.Karns and Karen A. Mingst. International Organizations: The Politics and Processes of Global Governance (Boulder, CO: Lynne Rienner Publishers, 2004), cited in: “Wikipedia: Global governance”. Wikipedia. Retrieved 2009-05-22

- P.W. Birnie and A.E. Boyle, International Law and the Environment, 2nd ed., New York: Oxford University Press, 2002.

- Pawel Zaleski, “Global Non-governmental Administrative System: Geosociology of the Third Sector,” [in:] Gawin, Dariusz and Glinski, Piotr [ed.]: “Civil Society in the Making”, IFiS Publishers, Warszawa 2006.

- Riazati, Saba, "A Closer Look: Professor Seeks Stronger U.N", The Daily Bruin Electronic Journal. Retrieved October 17, 2012.

- Richard E. Saunier and Richard A. Meganck, “Dictionary and Introduction to Global Environmental Governance”, Earthscan, 2007.

- Sands, Philippe, Principles of International Environmental Law, 2nd ed., New York: Cambridge University Press, 2003.

- Thomas G. Weiss and Ramesh Thakur, “The UN and Global Governance: An Unfinished Journey”, USA: Indiana University Press, 2010.

- Thomas G. Weiss and Ramesh Thakur, The UN and Global Governance: An Idea and Its Prospects, Indiana University Press, USA: Indiana University Press, 2010.

- Wikipedia, Global governance, https://en.wikipedia.org/wiki/Global_governance, (accessed: May 16, 2016)

- “Global Environmental Governance (GEG) Briefing Paper # 3: 4 Steps for Targeted Coherence”, published by the International Institute for Sustainable Development (IISD) June 2008.


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.