نقش فضای سبز محیط‌های آموزشی کودکان در تقویت حس تعلق به مکان(بررسی موردی: مدارس ابتدایی ناحیه دو، شهر شیراز)

بهرام سیاوش پور, مجتبی شادلو جهرمی, حسن نودهی

چکیده


سابقه و هدف: حس تعلق به مکان یکی از واکنش‌های احساسی و عاطفی انسان نسبت به محیط است که فرد را به مکان پیوند داده و هویت شخص و مکان  را شکل می‌دهد. محیط‌های آموزشی کودکان، بعد از محیط خانه و خانواده، بیشترین سطح ارتباط را با کودکان به تعامل می‌گذارد و حس تعلق به مکان، ممیزی‌هایی برای شوق بازگشت به مدرسه و ماندن در آن فراهم آورده، که از جمله عامل‌های اساسی در پیوند دانش‌آموز با محیط آموزشی است. از طرفی دیگر کمبود سطح کمی و کیفی فضای سبز محیط‌های آموزشی مدارس امروز در کشور ما، این محیط‌ها را به مکانی بی‌روح با مصالح و ساختمان‌های غیرجذاب برای کودکان بدل ساخته است. هدف از انجام این تحقیق پاسخ به این پرسش است که اساسا چه ارتباط معناداری میان محیط سبز مدارس (و ابعاد مختلف ارتباط با فضای سبز) و حس تعلق به مکان وجود دارد؟

مواد و روش‌ها: در این تحقیق سعی  شده با بهره‌گیری از بررسی‌های کتابخانه‌ای مبانی حس تعلق و نقش آن در محیط‌های آموزشی کودکان تبیین شود، و سپس با استفاده بررسی‌های میدانی و به روش پرسش‌نامه‌ای، فرضیات مطرح‌شده در ابتدای پژوهش را با تحلیل اطلاعات به‌دست‌آمده از پرسش‌نامه در نرم‌افزار SPSS ارزیابی کنیم. در این پرسش‌نامه دو عامل حس تعلق به مدرسه و ارتباط با فضای سبز مدرسه (به همراه عوامل مختلف آن شامل ”ارتباط حسی با فضای سبز“، ”مشارکت در خلق فضای سبز“ و ”ارتباط آموزش‌محور با فضای سبز“) مورد سنجش قرار گرفتند.

نتایج و بحث: این قسمت از دو بخش آمار توصیفی و آزمون فرضیات تشکیل شده است. و بخش آمار توصیفی رابطه مستقیم بین سطح کمی و کیفی ارتباط با فضای سبز مدرسه و حس تعلق به مدرسه مشهود است. شاهد این امر متناسب بودن سطح فضای سبز مدارس با حس تعلق دانش‌آموزان است که از پرسش‌نامه‌های توزیع‌شده بین دانش‌آموزان این مدارس به‌دست‌آمده است. در بخش آزمون فرضیات با استفاده از روش‌ آزمون فرضیات هر یک از فرضیات تحقیق مورد بررسی قرار مي‌گيرد که با به‌کارگیری  شیوه‌ای کمی از دو روش آزمون همبستگی (Correlation Test) و رگرسیون چندمتغیره (Multiple Linear Regression) در ارزیابی فرضیات استفاده شده است. فرضیه اصلی تحقیق با همبستگی پیرسون (649/0) که بیانگر رابطه مثبت و بسیار قوی بین متغیر ارتباط با فضای سبز مدرسه و حس تعلق به مدرسه است تقویت می‌شود. همچنین فرضیات فرعی تحقیق با ضریب همبستگی و ضریب معناداری قابل‌قبول تایید می‌شوند.

نتیجه‌گیری: در انتها این نتیجه حاصل شده که رابطه‌ای معنادار بین ارتباط با فضای سبز مدرسه در سطوح مختلف آن از جمله: ”ارتباط حسی با فضای سبز“، ”مشارکت در خلق فضای سبز“ و ”ارتباط آموزش محور با فضای سبز“، با حس تعلق به مدرسه در کودکان برقرار است. ارتباط حسی با فضای سبز با ایجاد درگیری مستقیم (با تمام حواس ادراکی) و تجربه‌مدار با محیط، باعث تسلط شناختی بر مکان می‌شود که خود از عوامل ایجاد حس خودی بودن و تعلق به مکان است. مشارکت در خلق فضای سبز حس تملک فضایی و عزت نفس را در کودکان بر می‌انگیزد که پیوند با مکان را تسهیل می‌کند. ارتباط آموزش‌محور با فضای سبز نیز از دیگر مواردی است که در آن فضای بیرون و طبیعت به عنوان محیط آموزشی و یا حتی منبع آموزش و یادگیری مطرح است.


واژگان کلیدی


حس تعلق به مکان، فضای سبز، ارتباط حسی، خلق فضای سبز، ارتباط آموزش‌محور.

تمام متن:

PDF

منابع و مآخذ مقاله


منابع

Altman,I. and Low S.,1996. Place attachment. Plenum Press. New York.

Brook ,T. and Sorin, R.,2011. All the places I’ve been to [in the tropics] are not really a special place: Investigating children’s place attachments through collage and stories. University of James cook. ,10, 130-199.

Christidou, V.,Tsevreni,I.,Epitropou, M. andKittas,C .2013 , Exploring primary -children’s views and experiences of the school ground: The case of a Greek school. Environmental & Science EducationJournal. 8, 59-83.

Derr, V. 2002. Children'ssense of place in northern new mexico. Environmental PsychologyJournal. 22,11-22.

Falahat, M.S. 2006. The concept of sense of place and the factors shaping it. Iranian Journal of HonarhayeZiba. 26, 57-66. (In Persian with English abstract).

Feyzi, M.,razzaghiasl, S.,taheri,S.,berenji, S. and hemmatjuo, A, 2010.Landscape design criteria of open area elementary schools. Tehran, OSRDEC-TRO Research report. Iran.

Freuder,T.G.,2006. Designing for the future: Promoting ecoliteracy in children’s outdoor play environments. Master. Thesis. University of Polytechnic, Virginia.

Hamid, N. and babamiri, M.2012.,Investigate the relationship between green space and mental health. Iranian Journal of Armaghan. 17, 309-316. (In Persian with English abstract).

Hussein,H. 2012. The influence of sensory gardens on the behavior of children with special educational needs. Social and Behavioral SciencesJournal. 38, 343-354.

Inglis,J., Deery, M. and Whitelaw, P., 2008. The development of place attachment in parks. Sustainable tourism. Available online at: www.researchgate.net/publication

Kamalipour, H.,JeddiYeganeh, A. and Alalhesabi, M. ,2012. Predictors of place attachment in urban residential environments: A residential complex case Study. Social and Behavioral SciencesJournal. 35, 459-467.

Morgan ,P. 2010. Towards a developmental theory of place attachment. Environmental PsychologyJournal.30, 11-22.

Mozaffar, F.,MehdizadehSaraj, F. and Mirmoradi, S.S. 2009.Recognize the role of nature in educational space. Iranian Journal of FannavariAmozesh. 4, 37-46.(In Persian with English abstract).

Salehifard, M. and alizadeh, S.D., 2008. Analysis of social and psychological dimensions of green spaces in cities (with urban management approach). Iranian Journal of Urban Management. 21, 19-33. (In Persian with English abstract).

Scannell ,L. and Gifford ,R., 2010.Defining place attachment: A tripartite organizing framework.Environmental psychologyJournal. 30, 1-10.

Shabak, M., Norouzi, N., Aminatuzuhariah MA.andTareef, HK..2015, Children’s sense of attachment to the residential common open space. Social and Behavioral SciencesJournal. 201, 39-48.

Spencer, C. 2005. Place attachment, place identity and the development of the child’s Self-identity: searching the literature to develop anhypothesis. International Research in Geographical and Environmental Education. 14, 305-309.

Wilson, E., 1984. Biophilia, the Human Bond With Other Species. Academic Press, Inc., University of Harvard, Cambridge.

Zamani, B.E. and Nasr Esfahani, A.R., 2007. Physical and cultural features of educational spaces during elementary in four advanced countries from students and their parent's point of view.Educational InnovationsJournal. 23 55-84. (In Persian with English abstract).


ارجاعات

  • در حال حاضر ارجاعی نیست.